OMM Redaksiyası
Suriya təxminən 73 ton təbii uranı BMT-nin nüvə agentliyi olan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) nəzarətinə verib.
Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd əl-Şeybani MAQATE-nin Baş Konfransında bildirib ki, material ölkə ərazisində qalacaq, lakin agentliklə razılaşdırılmış beynəlxalq təminatlar çərçivəsində monitorinq ediləcək.
Bu qərar Suriyanın nüvə fəaliyyəti ilə bağlı uzun illər davam edən araşdırmalardan sonra qəbul edilib. Dəməşq və MAQATE arasında yenilənmiş əməkdaşlıq 2011-ci ildən bəri davam edən açıq məsələlərin həllinə yönəlib.
Suriyalı rəsmilərin sözlərinə görə, son aylarda nüvə ilə bağlı fəaliyyət və obyektlərə dair şəffaflığın artırılması istiqamətində addımlar atılıb. Əl-Şeybaninin bildirdiyinə görə, daha əvvəl bəyan edilməmiş məkanda nüvə materialının açıqlanması, həmçinin MAQATE-nin tələb etdiyi hesabat və texniki məlumatların təqdim edilməsi əməkdaşlığın sürətlənməsinə imkan verib.
Yenilənmiş əməkdaşlıq çərçivəsində Suriya beynəlxalq müfəttişlərin əvvəllər girişinə məhdudiyyət qoyulmuş obyektlərə çıxışını təmin edib. Ən mühüm addımlardan biri MAQATE nümayəndələrinin Suriyanın nüvə tarixi ilə bağlı suallar doğuran Deyr əz-Zor bölgəsindəki obyektlərə buraxılması olub.
Suriya və MAQATE ekspertləri həmin ərazidə infrastruktur qalıqlarını araşdırır, əvvəlki yoxlamalardan həll olunmamış materialları qiymətləndirirlər.
Suriyalı rəsmilər ölkənin nüvə proqramının hərbi deyil, mülki və inkişaf məqsədlərinə xidmət etdiyini bildirirlər. Dəməşq nüvə texnologiyalarından səhiyyədə, xüsusilə xərçəng müalicəsində nüvə təbabətinin inkişafı üçün istifadə etmək niyyətindədir.
Bundan əlavə, Suriya nüvə texnologiyalarının kənd təsərrüfatı, su idarəçiliyi, elmi tədqiqat, ərzaq təhlükəsizliyinin monitorinqi və ətraf mühitin idarə olunmasında tətbiqini planlaşdırır.
Dəməşq Yaxın Şərqdə nüvə silahlarından və digər kütləvi qırğın silahlarından azad zonanın yaradılmasına çağırışını da yeniləyib. Suriya regiondakı bütün nüvə obyektlərinin hərtərəfli beynəlxalq monitorinqə cəlb olunmasını təklif edir.
Əl-Şeybani çıxışı zamanı İsrailin Suriya ərazisindəki hərbi əməliyyatlarını da tənqid edib. O, davam edən pozuntuların sabitliyi və beynəlxalq hüququ zəiflətdiyini bildirərək gərginliyin azaldılması üçün diplomatik səylərin artırılmasına çağırıb.
Suriya üçün nüvə materialının MAQATE-nin nəzarətinə verilməsi yalnız texniki məsələ deyil, həm də illərlə davam edən təcriddən sonra beynəlxalq diplomatiyaya qayıtmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.
