OMM Redaksiyası
Serbiyanın baş naziri vəzifəsinə namizəd Aleksandar Vuçiç bazar günü keçirilən parlament seçkilərində tələbə hərəkatının qələbəsini etiraf edib. O, televiziya ilə yayımlanan çıxışında “Bu seçkiləri uduzduğumuz aydındır, “Tələbə siyahısı” qalib gəlib”, – deyib.
AnewZ-nin məlumatına görə, növbədənkənar seçkiləri Vuçiç sentyabrda təyin edib. Seçkilər 2024-cü ildə Novi Sad şəhərində dəmir yolu vağzalının örtüyünün uçması və 16 nəfərin ölümü ilə nəticələnən hadisədən sonra başlayan, korrupsiya və avtoritar meyillərə qarşı tələbə etirazlarından təxminən iki il sonra keçirilib.
Populist və millətçi siyasətçi Vuçiç 2014-cü ildən baş nazir və ya prezident kimi Serbiya siyasətində üstün mövqeyə sahib olub.
Onun məğlubiyyətini elan etməsindən az sonra Belqradda insanlar küçələrə çıxaraq qələbəni qeyd ediblər. On minlərlə insan paytaxtın əsas prospektlərinə toplaşıb; avtomobillər siqnal verib, insanlar rəqs edib, tələbələr isə “Qələbə” və “O, bitdi” deyə qışqırıblar.
Təxminən altı milyon əhalisi olan Serbiyada tələbə hərəkatının qələbəsi ölkənin siyasətində ciddi dəyişiklik kimi qiymətləndirilir. Bu nəticə aprel ayında Macarıstanın Viktor Orbanının məğlubiyyətini xatırladır. Həmçinin son həftələrdə təhsil standartlarının aşağı olmasına və perspektivlərin çatışmazlığına etiraz edən Avropadakı digər tələbə hərəkatları üçün nümunə ola bilər.
İlkin nəticələrə əsasən, “Tələbə siyahısı” 250 yerlik parlamentdə 135-140 mandat, Vuçiçin Serbiya Tərəqqi Partiyası (SNS) isə 105 mandat qazanacaq. Vuçiç bu rəqəmləri açıqlayıb.
Belqrad Universitetinin professoru Radomir Sayçiç tələbələrin qərargahında onların adından çıxış edərək deyib: “Əziz Serbiya, bu axşam xalqın səsi eşidilir. Bu gecə qələbəni qeyd edirik, sabah gələcəyi qururuq”.
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen və Avropa Komissiyasının genişlənmə məsələləri üzrə komissarı Marta Kos da daxil olmaqla, Avropa rəsmiləri və liderləri “Tələbə siyahısı”nı qələbə münasibətilə təbrik ediblər. Fon der Lyayen X sosial şəbəkəsində yazıb: “Serbiyanın Avropa İttifaqındakı gələcəyini irəli aparmaq üçün birgə çalışmağa hazırıq”.
Macarıstanın baş naziri Peter Magyar da tələbələrə ölkəsinin dəstəyini vəd edib.
Seçkilərdə iştirak rekord həddə çatıb
Seçki günü ölkənin şəhər və qəsəbələrində seçki məntəqələrinin qarşısında növbələr yaranıb. Vuçiç də Belqradda səs vermək üçün təxminən iki saat gözləyib. Sosioloji sorğu keçirən təşkilatların və seçki komissiyasının hesablamalarına görə, seçici fəallığı 70 faizə yaxın olub. Bu, Yuqoslaviyanın 1992-ci ildə dağılmasından sonra qeydə alınan ən yüksək göstəricidir.
Seçici Katarina Petroviç fəallıq barədə deyib: “Bu, məni təəccübləndirmədi, çünki son iki ildə böyük və güclü bir kütlə formalaşıb”.
Vuçiç yenidən baş nazirliyə namizəd olmaq üçün prezidentlik müddətinin ikinci dövründən istefa verib. O, güclü mövqeyə malik hakimiyyət nümayəndəsi sayılırdı və tələbə etiraz hərəkatında çoxları onun bu qədər tez məğlubiyyətini qəbul edəcəyinə inanmırdı. Tərəfdarları Vuçiçin Serbiya iqtisadiyyatını müasirləşdirdiyini, yeni avtomobil yolları, dəmir yolları, məktəblər və xəstəxanalar tikdirdiyini bildirirlər.
Vuçiç deyib: “Bəzi iş adamları, bəzi insanlar bizi tərk edəcək, amma strukturumuz möhkəmdir, çox birik və güclüyük, müxalifətdə olmağa öyrəşmişik”.
Tələbələrin namizədləri və gələcək siyasəti ilə bağlı suallar
Tələbələrin dəstəklədiyi namizədlərin parlamentdə necə fəaliyyət göstərəcəyi hələ aydın deyil. Əsasən ictimaiyyətə az tanış olan 250 namizəddən ibarət siyahıda universitet professorları, aktyorlar və fermerlər var. Siyahıya kardioloq İliya Srdanoviç rəhbərlik edir. Vuçiç məğlubiyyətini elan etdikdən sonra Srdanoviç göz yaşlarını saxlaya bilməyib.
Tələbələrin daxili siyasət proqramını həyata keçirəcək baş nazirin kim olacağı məlum deyil. Proqramda korrupsiyanın kökünün kəsilməsi və təhsilin yaxşılaşdırılması hədəflənir. Siyasi analitiklər Vuçiçin polis, təhlükəsizlik xidmətləri və nazirliklərdəki müttəfiqlərinin vəzifələrdən uzaqlaşdırıla biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Tələbələr beynəlxalq siyasətlə bağlı planları barədə isə daha az danışıb.
Onlar Vuçiç kimi Çinlə — Serbiyaya böyük sərmayə qoyan ölkə, Serbiyanın ənənəvi müttəfiqi və əsas təbii qaz tədarükçüsü Rusiya ilə, eləcə də ölkənin ən böyük ticarət tərəfdaşı olan Avropa İttifaqı ilə münasibətləri tarazlaşdırmalı olacaqlar.
Varşavada çalışan seçki məsləhətçisi Radivoye Qruyiç bildirib: “Ən böyük qeyri-müəyyənlik hökumətə kimin rəhbərlik edəcəyi, əsas nazirlərin kim olacağı və onların korrupsiyaya qarşı mübarizə, qanunun aliliyini bərpa etmək, eləcə də Serbiyanın xarici siyasətdəki mövqeyini yenidən qurmaq vədlərinə uyğun necə fəaliyyət göstərəcəkləridir”.
