OMM Redaksiyası
Serbiyada bazar günü növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilir. AnewZ-nin məlumatına görə, kütləvi tələbə etiraz hərəkatı on ildən artıqdır ölkəyə rəhbərlik edən populist lider Aleksandar Vuçiçi hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağa çalışır. Seçki onun hakimiyyəti üçün son on ildən çox müddətdə ən ciddi sınaq sayılır.
Sentyabrda Vuçiçin elan etdiyi növbədənkənar seçkilər təxminən iki ildir davam edən tələbə etirazlarından sonra keçirilir. Etirazlara 2024-cü ildə Novi Sad şəhərində dəmir yolu vağzalının örtüyünün uçması və 16 nəfərin ölməsi səbəb olub. Tələbələr hadisə ilə bağlı korrupsiya iddiaları və ölkədə demokratik idarəçiliklə bağlı narahatlıqları gündəmə gətiriblər. Hərəkat sonradan geniş dəstək qazanıb.
Belqrad və Novi Saddakı seçki məntəqələrində səsvermə başlamazdan əvvəl qeyri-adi uzun növbələr yaranıb. Səsvermə saat 07:00-da başlayıb və 20:00-da başa çatacaq. Nəticələr barədə ilkin məlumatların təxminən iki saat sonra açıqlanacağı gözlənilir.
Təxminən 6 milyon əhalisi olan Balkan ölkəsində tələbələrin qələbəsi ciddi siyasi dəyişiklik ola bilər. AnewZ bunu apreldə Viktor Orbanın Macarıstanda məğlubiyyətinə bənzər dönüş kimi təqdim edir. Nəticənin son həftələrdə təhsil səviyyəsinin aşağı olmasına və gələcək imkanlarının məhdudluğuna etiraz edən digər Avropa tələbə hərəkatları üçün də nümunə ola biləcəyi qeyd olunur.
Vuçiç yenidən baş nazirliyə namizəd olmaq üçün prezidentlikdəki ikinci müddətindən istefa verib. O, güclü mövqeyə malik namizəd hesab olunur. Bir çox seçici Serbiyanı iqtisadi baxımdan irəli apardığına və magistral yollar, dəmir yolları, məktəblər və xəstəxanalar daxil olmaqla modernləşmə layihələrinə görə ona təşəkkür edir.
Belqraddakı seçki məntəqəsində səs verən 30 yaşlı Ana Reuters-ə deyib: “Bu gün tezdən gəldim, çünki tələbələr bizi çağırmışdılar”.
Rəqabətin gərgin olacağı gözlənilir
Daxili siyasətdə Vuçiç pensiyaların və dövlət sektorunda maaşların artırılacağını, dövlət səhiyyəsinə investisiya qoyulacağını və gənc cütlüklərə subsidiyalar veriləcəyini vəd edib. Xarici siyasətdə isə əsas investor olan Çinlə və Serbiyanın ənənəvi müttəfiqi, başlıca təbii qaz təchizatçısı Rusiya ilə əlaqələri tarazlaşdırıb, eyni zamanda Avropa İttifaqına üzvlük imkanını açıq saxlayıb.
Tələbələrin daxili gündəliyində korrupsiyanın aradan qaldırılması və təhsilin yaxşılaşdırılması var, lakin onların beynəlxalq siyasətlə bağlı planları barədə daha az məlumat verilib. Əsasən tanınmayan 250 namizəddən ibarət siyahıda universitet professorları, aktyorlar və fermerlər yer alır. Siyahıya kardioloq İliya Srdanoviç rəhbərlik edir.
Rəy sorğuları seçkidə sıx mübarizə olacağını göstərir. Cümə axşamı dərc edilən “Ipsos” sorğusuna əsasən, Vuçiçin Serbiya Tərəqqi Partiyasına (SNS) seçicilərin 47 faizi, tələbələrin siyahısına isə 40 faizi dəstək verir. Bununla belə, bəzi digər sorğularda tələbələr öndə göstərilib.
Vağzalda baş verən qəzadan sonra başlayan etirazlar bir nəsildə ölkədə keçirilən ən böyük nümayişlərə çevrilib və iştirakçılar Vuçiçin istefasını tələb ediblər. Hüquq müdafiəçiləri və fəallar sonrakı dövrdə repressiyaların artdığını bildirirlər.
Vuçiç və SNS repressiya, korrupsiya və müxaliflərə qarşı casusluq ittihamlarını dəfələrlə rədd edib. Vuçiç tələbələrin Xorvatiya və Monteneqrodakı xarici agentlər tərəfindən maliyyələşdirildiyini iddia edir. Tələbələr bu ittihamı qəbul etmirlər.
Vuçiç cümə axşamı tərəfdarlarına müraciətində deyib: “Bu, ən çətin, eyni zamanda ən emosional kampaniyalardan biri oldu. Serbiyanı məhv etmək istəyənlərə qarşı dayandıq”.
Avropa İttifaqı ilə münasibətlər gərginləşir
Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə nümayəndə heyəti bu ay Serbiyaya səfərindən sonra hazırladığı hesabatda rəqiblərə qarşı “düşmən və aqressiv ritorika”nı qeyd edib.
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen sentyabrda Belqradda məhkum olunmuş hərbi cinayətkar Ratko Mladiç üçün keçirilən kütləvi dəfn mərasimini pisləyib. O, mərasimin Serbiyanın Avropa İttifaqına üzvlük yolunun təməlində duran “dəyərlərə zidd” olduğunu bildirib.
