OMM Redaksiyası
ABŞ rəsmiləri sentyabrın əvvəlində dövlət katibi Marko Rubio üçün Böyük Britaniya, Fransa və Kanadanın İordan çayının qərb sahilindəki İsrail məskənlərindən idxalın qarşısını almaq planlarını pisləyən bəyanat layihəsi hazırlayıb. Reuters agentliyinin nəzərdən keçirdiyi və sentyabrın 8-i tarixli sənəd heç vaxt yayımlanmayıb.
İki mənbənin sözlərinə görə, sənədin hazırlanmasına ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Hakabinin nüfuzlu köməkçisi Devid Milşteyn rəhbərlik edib. Layihədə Rubionun həmin ölkələrin addımlarını İsrailə qarşı bir sıra düşmən tədbirlər kimi təqdim etməsi və onların antisemitizmə töhfə verdiyini bildirməsi təklif olunurdu.
“Bu taktikalar qəbuledilməz şəkildə antisemit boykotlar, investisiyaların geri çəkilməsi və sanksiyalar hərəkatının strategiyasına əsaslanır”, – sənəddə qeyd olunurdu.
Bəyanat niyə yayımlanmayıb?
Məsələ ilə tanış üç şəxsin bildirdiyinə görə, layihə Ağ Ev və Dövlət Departamentinin yüksək rəhbərliyi tərəfindən dəstəklənməyib. Onlar anonimlik şərti ilə danışıblar.
Rubio sentyabrın 8-də Floridada jurnalistlərə açıqlamasında qərarı və ya konkret ölkələrdən hər hansı birini açıq şəkildə tənqid etməyib. O, Latın Amerikasına səfərindən əvvəl deyib: “Aydındır ki, biz Böyük Britaniyanın etdiyini etməyəcəyik. Bu gün onların açıqlamasını gördük, lakin hazırda bununla bağlı şərhim yoxdur”.
ABŞ-ın yüksək vəzifəli rəsmisi Reuters-in suallarına cavab olaraq bildirib ki, bəyanat layihəsi Dövlət Departamenti və ya Ağ Ev ilə məsləhətləşmələr aparılmadan hazırlanıb. ABŞ səfirliyi isə Hakabi və Milşteynin mövqeyi ilə bağlı sualları Dövlət Departamentinə yönləndirib. Ağ Ev şərh sorğusuna cavab verməyib.
ABŞ-da İsrail siyasəti ətrafında fikir ayrılığı
Hadisə Ağ Ev ilə ABŞ-ın İsraildəki yüksək vəzifəli diplomatları arasında İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun sağ yönümlü hökuməti dövründə məskənlərin genişləndirilməsinə necə reaksiya verilməsi ilə bağlı fikir ayrılığının dərinləşdiyini göstərir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp məskənlərin genişləndirilməsinə qarşı olduğunu bildirib. Bu siyasət İsrailin ərəb qonşuları ilə münasibətlərdə artan gərginlik mənbəyidir. Bununla belə, Tramp administrasiyası İsraili siyasətini dəyişməyə ciddi şəkildə təzyiq göstərməyib.
Bu yanaşma bəzən Trampı məskənlərin qətiyyətli tərəfdarı olan səfir Mayk Hakabi ilə qarşı-qarşıya qoyub. Baptist din xadimi olan Hakabi İordan çayının qərb sahilini İsrail hökumətinin istifadə etdiyi, lakin ABŞ tərəfindən rəsmi qəbul olunmayan bibliya mənşəli “Yəhudeya və Samariya” adı ilə təqdim edir.
Milşteyn ötən il ABŞ-ın İsrail liderlərinə qarşı Qəzza müharibəsi ilə bağlı müharibə cinayətləri ittihamlarını geri götürməsi üçün Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməsini təklif etmişdi. Tramp administrasiyası indiyədək bu tədbiri həyata keçirməyib.
İsrailə ictimai dəstək azalır
Qəzza müharibəsinin 2023-cü ildə başlamasından sonra ABŞ ictimaiyyətinin İsrailə dəstəyi, xüsusilə Demokratlar arasında azalıb. İyunda keçirilən “Quinnipiac” Universitetinin sorğusuna əsasən, seçicilərin 48 faizi, Demokratların isə 66 faizi ABŞ-ın İsraili həddindən artıq dəstəklədiyini düşünür. Bu göstəricilər 2017-ci ildə müvafiq olaraq 16 və 20 faiz olub.
“Pew Research Center”in martın sonunda keçirdiyi sorğu isə gənc mühafizəkar amerikalıların İsrailə daha tənqidi yanaşdığını göstərib. 18-49 yaş arası Respublikaçıların 57 faizi İsrailə mənfi münasibət bəsləyib. Bu göstərici bir il əvvəl 50 faiz təşkil edib.
Tramp ötən ilin dekabrında Netanyahu ilə görüşündən sonra İordan çayının qərb sahili məsələsində tam razılaşmadıqlarını bildirmişdi. Bundan əvvəl, ötən ilin sentyabrında isə o, İsrailin həmin ərazini ilhaq etməsinə imkan verməyəcəyini demişdi.
