Azərbaycan Respublikasında nikahın bağlanması hüquqi prosesdir və Ailə Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Dövlət yalnız müvafiq icra hakimiyyəti orqanında bağlanmış nikahı tanıyır, dini kəbin hüquqi əhəmiyyət daşımır (Ailə Məcəlləsinin 1.4 və 1.5-ci maddələri). Nikahın qeydə alınması üçün tərəflərin yazılı razılığı, tibbi müayinədən keçmələri və nikah yaşına çatmaları vacibdir (11.1-ci maddə). Ölkəmizdə nikah yaşı 18 yaş müəyyən edilmişdir (10.1-ci maddə); üzürlü səbəblər olduqda yerli icra hakimiyyəti orqanı nikah yaşının ən çoxu 1 il azaldılmasına icazə verə bilər (10.2-ci maddə).
Tələb olunan sənədlər və prosedurlar
Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi izahına görə nikahın rəsmi qeydiyyatı üçün aşağıdakılar tələb olunur:
- Nikaha daxil olmaq istəyən şəxslərin yazılı birgə ərizəsi.
- Hər iki tərəfin şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd (şəxsiyyət vəsiqəsi).
- Tibbi müayinədən keçmə barədə arayış (indi elektron formada tərtib olunur və tibb müəssisəsindən qeydiyyat orqanına birbaşa ötürülür; bu mümkün olmadıqda kağız formada ərizəyə əlavə edilir).
- Əvvəllər nikahda olmuş şəxslər üçün əvvəlki nikahın pozulduğunu, keçmiş həyat yoldaşının öldüyünü və ya nikahın etibarsız sayıldığını təsdiq edən sənəd.
- Dövlət rüsumunun (10 manat) ödənilməsini təsdiq edən sənəd.
Nikahın qeydiyyatında hər iki tərəf şəxsən iştirak etməlidir. Müraciəti istənilən qeydiyyat şöbəsinə, o cümlədən ASAN xidmət mərkəzlərindəki qeydiyyat şöbələrinə vermək olar.
Tibbi müayinənin əhəmiyyəti
Nikaha daxil olmaq istəyən şəxslərin tibbi müayinədən keçməsi Ailə Məcəlləsinin 11.1 və 13-cü maddələri ilə tələb olunan məcburi prosedurdur; müayinədən keçməyən şəxslər arasında nikah bağlanmır (12.0.3-1-ci maddə). Müayinə siyahısı Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi xəstəliklər üzrə, yaşayış yeri üzrə dövlət və ya bələdiyyə tibb müəssisələrində dövlət, yerli büdcə və ya icbari tibbi sığorta vəsaiti hesabına aparılır (13.2-ci maddə). Arayış yalnız müayinədən keçmə faktını təsdiq edir, nəticələri isə həkim sirridir: qeydiyyat orqanı nəticələri tələb edə bilməz (13.3, 13.4 və 13.6-cı maddələr).
Dövlət rüsumu və müraciət qaydası
Nikahın dövlət qeydiyyatı üçün dövlət rüsumu 10 manatdır (“Dövlət rüsumu haqqında” Qanunun 12.1-ci maddəsi; məbləğ 2022-ci ildən qüvvədədir). Nikah, bir qayda olaraq, ərizə verildiyi gündən 1 ay sonra tərəflərin iştirakı ilə bağlanır (Ailə Məcəlləsinin 9.1-ci maddəsi). Üzürlü səbəblər olduqda bu müddət qısaldıla və ya ən çoxu 1 ay uzadıla bilər (9.2-ci maddə). Hamiləlik, uşağın doğulması və digər xüsusi hallarda nikah ərizə verilən gün bağlana bilər (9.3-cü maddə); Ədliyyə Nazirliyi bu halları ümumi uşaqların olması, hər iki tərəfin 50 yaşdan yuxarı olması və qadının hamiləliyi kimi göstərir.
| Məsələ | Qayda | Hüquqi əsas |
|---|---|---|
| Nikah yaşı | 18 yaş (üzürlü səbəblə ən çoxu 1 il azaldıla bilər) | Ailə Məcəlləsi, 10-cu maddə |
| Dövlət rüsumu | 10 manat | “Dövlət rüsumu haqqında” Qanun, 12.1-ci maddə |
| Ərizədən qeydiyyata qədər müddət | 1 ay (azaldıla və ya ən çoxu 1 ay uzadıla bilər) | Ailə Məcəlləsi, 9.1–9.2-ci maddələr |
| Eyni gün qeydiyyat | Hamiləlik, uşağın doğulması və digər xüsusi hallar | Ailə Məcəlləsi, 9.3-cü maddə |
| Tibbi müayinə | Məcburi, dövlət hesabına | Ailə Məcəlləsi, 13-cü maddə |
Xarici vətəndaşlarla nikah
Azərbaycan ərazisində bağlanan nikahın forma və qaydası Azərbaycan qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir. Əcnəbi üçün nikahın bağlanma şərtləri onun ölkəsinin qanunvericiliyi ilə və Ailə Məcəlləsinin 12-ci maddəsindəki maneələr nəzərə alınmaqla müəyyən edilir (146.1 və 146.2-ci maddələr). Tərəflərdən biri Azərbaycanda qanunsuz olan əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxsdirsə, nikah bağlanmır (12.0.3-2-ci maddə). Ədliyyə Nazirliyinin izahına görə əcnəbi tərəf ölkədə qanuni olduğunu və ya yaşadığını təsdiq edən sənədi, sənədində göstərilmirsə, ailə vəziyyəti barədə arayışı da təqdim edir. Xarici sənədlərin təsdiq forması (apostil, leqallaşdırma, tərcümə) barədə dəqiq tələbləri müraciətdən əvvəl qeydiyyat şöbəsindən öyrənmək lazımdır.
Praktik nümunə: Nikah qeydiyyatı prosesi
Təsəvvür edin ki, bir cütlük nikah bağlamaq üçün qərar verib. Onlar ilk növbədə şəxsiyyət vəsiqələrini hazırlayır və yaşayış yeri üzrə tibb müəssisəsində tibbi müayinədən keçirlər; arayış elektron qaydada qeydiyyat orqanına ötürülür. Sonra 10 manat dövlət rüsumunu ödəyib qeydiyyat şöbəsinə və ya ASAN xidmət mərkəzindəki qeydiyyat şöbəsinə birgə ərizə ilə müraciət edirlər. Xüsusi hal yoxdursa, nikah ərizədən 1 ay sonra hər iki tərəfin iştirakı ilə qeydə alınır və nikah haqqında şəhadətnamə verilir.
Yoxlanılıb: 14 oktyabr 2026.