OMM Redaksiyası
Fransa Prezidenti Emmanuel Makron oktyabrın 19-da, bazar ertəsi, Əbu-Dabidə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanla danışıqlar aparıb. Yanacağın bahalaşması və yaşayış xərclərinə qarşı zorakılıqla müşayiət olunan etirazlar Fransa hökumətinə təzyiqi artırdığı bir vaxtda keçirilən görüşdə enerji təchizatı, investisiya və digər məsələlər müzakirə olunub. AnewZ-nin məlumatına görə, Makronun Körfəz turu Küveytdən başlayıb, Bəhreyn və Qətərdə də davam edəcək.
Əbu-Dabi Media Ofisinin məlumatına görə, danışıqlarda dəniz təhlükəsizliyi, qlobal enerji təchizatı, investisiya və süni intellekt mövzuları nəzərdən keçirilib.
Makronun səfəri Fransada həftəsonu baş verən zorakılıqla müşayiət olunan iğtişaşlardan sonra başlayıb. “Le Monde”un yazdığına görə, yaşayış xərclərinə etirazlar toqquşmalara, talanlara və əmlaka ziyan vurulmasına çevrildikdən sonra 2 500-dən çox insan saxlanılıb.
İctimai asayişin bərpası ilə yanaşı, Makronun qarşısında daha bir təxirəsalınmaz məsələ var: ABŞ və İran arasında müharibə dünyanın ən mühüm neft daşınma marşrutlarından birində hərəkəti pozduğu üçün enerji təchizatını təmin etmək.
Fransada enerji qiymətləri və ailələrin maliyyə yükü
Fransa Milli Statistika və İqtisadi Tədqiqatlar İnstitutunun (INSEE) rəsmi rəqəmlərinə əsasən, Fransanın materik hissəsində neft məhsullarının qiymətləri sentyabrda bir il əvvəllə müqayisədə 36,8 faiz artıb.
Ümumi enerji qiymətləri illik müqayisədə 21,4 faiz yüksəlib, enerji istisna olmaqla istehlak qiymətlərində artım isə cəmi 1,6 faiz təşkil edib. Bu göstəricilər enerji xərclərinin iqtisadiyyatın digər sahələrindəki qiymətlərdən daha sürətlə artdığını göstərir.
INSEE-nin məlumatına görə, Fransada illik inflyasiya sentyabrda 3,1 faizə yüksəlib. Fevralda bu göstərici 0,9 faiz olub.
Neft məhsullarının qiymətindəki dəyişiklik xüsusilə nəzərə çarpır: fevralda illik müqayisədə 2 faiz azalan qiymətlər martda 18,9 faiz, sentyabrda isə 36,8 faiz artıb.
Eurostatın məlumatına görə, 2025-ci ildə Fransada əhalinin 28,8 faizi borc almadan və ya maliyyə yardımı olmadan gözlənilməz xərci ödəyə bilməyən ailələrdə yaşayıb. Eyni zamanda, respondentlərin 41,1 faizi dolanışıq xərclərini qarşılamaqda azı müəyyən çətinlik çəkdiyini bildirib.
Bu rəqəmlər son iğtişaşlardan əvvəlki dövrü əhatə etsə də, enerji xərclərinin artması ilə üzləşən ailələrin maliyyə təzyiqini göstərir.
Makronun Körfəz səfərində enerji gündəliyi
Fransa Prezident Administrasiyasının məlumatına görə, səfərin məqsədlərindən biri əlavə neft və dizel tədarükü barədə razılaşmalar əldə etməkdir. Makron həftəsonundakı zorakılıqdan sonra xalqa müraciət etdikdən cəmi bir neçə saat sonra Küveytə yola düşüb.
O, təhlükəsizliyin təmin edilməsində nöqsanlara yol verildiyini qəbul edib və dağıntıları pisləyib. Bununla belə, Fransanın enerji təchizatını qorumaq üçün Körfəz səfərinin zəruri olduğunu bildirib.
Səfərdə Fransanın enerji şirkətləri “TotalEnergies” və “Engie”nin rəhbər şəxsləri də iştirak edir. Bu, səfərin kommersiya baxımından əhəmiyyətini vurğulayır.
Fransa əlavə təchizat və alternativ daşınma marşrutları axtarır. Hörmüz boğazında yaranan fasilələr qlobal enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artırır. Bununla belə, Makron yeni razılaşmalar əldə etsə belə, Fransa istehlakçıları üçün qiymətlərin dərhal azalması gözlənilmir. Yanacağın qiymətinə təmin ediləcək həcmlər, çatdırılma şərtləri və beynəlxalq enerji bazarlarındakı ümumi vəziyyət təsir göstərəcək.
Fars körfəzini Oman körfəzi ilə birləşdirən Hörmüz boğazı dünyanın strateji baxımdan ən mühüm dəniz marşrutlarından biridir və Körfəz nefti ilə qazının ixracı üçün əsas keçid sayılır.
Fevralda başlayan ABŞ-İran müharibəsi boğazdan keçən gəmi hərəkətini ciddi şəkildə pozub. Regionun başqa yerlərində enerji obyektlərinə və gəmilərə edilən hücumlar da təchizatla bağlı narahatlığı artırıb.
Fransa və Böyük Britaniya Vaşinqtonla Tehran siyasi razılığa gəldikdən sonra boğazın açılmasına, o cümlədən minalardan təmizlənməsinə kömək edəcək beynəlxalq dəniz missiyası təklif edib. Hələlik belə bir razılaşma əldə olunmayıb.
Bu səbəbdən Makronun Körfəz liderləri ilə danışıqlarında iki əsas istiqamət var: enerji daşımalarını təmin etmək və mövcud marşrutlar pozulduğu müddətdə təchizatın daşınması üçün alternativ yollar tapmaq. Bu səylər enerji bazarlarını sabitləşdirməyə yönəlmiş daha geniş beynəlxalq təşəbbüsün tərkib hissəsidir.
“Le Monde”un məlumatına görə, G7 ölkələri oktyabrın əvvəlində təchizat təzyiqini azaltmaq üçün strateji ehtiyatlardan 100 milyon barrelədək neft buraxılması planı barədə razılığa gəlib. Birgə ehtiyat buraxılışı Makronun Körfəz səfərində əldə etməyə çalışdığı tədarük razılaşmalarından ayrıdır.
BƏƏ və Fransa ticarət və texnologiya əməkdaşlığını genişləndirir
Bazar ertəsi keçirilən görüşdə Makron və Şeyx Məhəmməd ticarət, investisiya, enerji, qabaqcıl texnologiyalar və süni intellekt sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsini müzakirə ediblər.
Əbu-Dabi Media Ofisinin məlumatına görə, liderlər regional prosesləri və onların dəniz təhlükəsizliyi ilə qlobal enerji təchizatına təsirini məhdudlaşdırmaq səylərini də nəzərdən keçiriblər. Hər iki tərəf regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərində koordinasiyanı gücləndirmək öhdəliyini təsdiqləyib.
Danışıqlar Fransa ilə BƏƏ arasında sürətlə genişlənən iqtisadi əlaqələr fonunda keçirilib. Fransa Xəzinədarlığının rəqəmlərinə görə, iki ölkə arasında mal ticarətinin həcmi 2025-ci ildə 10,8 milyard avroya çatıb. Bu göstərici 2024-cü ildə 8,5 milyard, 2023-cü ildə isə 7,4 milyard avro olub. Beləliklə, ticarət bir il ərzində təxminən 27 faiz, iki il ərzində isə 46 faiz artıb.
Fransa Xəzinədarlığının məlumatına görə, BƏƏ 2025-ci ildə Fransanın Körfəz regionundakı ən böyük ixrac bazarı olub. Bununla belə, qurumun qeyd etdiyi kimi, BƏƏ tarixən Fransanın birbaşa enerji idxalında məhdud paya malik olub.
Bu səbəbdən Makronun səfəri yalnız Əmirliklərdən neft almaqla məhdudlaşmır. Məqsədlər arasında regional enerji təhlükəsizliyini, investisiya və infrastruktur əlaqələrini gücləndirmək, həmçinin qlobal enerji bazarlarında fəaliyyət göstərən şirkətlərlə əməkdaşlığı dərinləşdirmək də var.
Enerji və süni intellekt üzrə yeni razılaşmalar imzalanıb
Diplomatik səfərin kommersiya istiqaməti oktyabrın 20-də, çərşənbə axşamı, Makron və Əbu-Dabinin vəliəhdi Şeyx Xalid bin Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın Qasr Al Vətəndə keçirilən BƏƏ-Fransa Biznes Dialoqunda iştirakı ilə genişlənib.
Əbu-Dabi Media Ofisinin məlumatına görə, Fransa və Əmirlik şirkətləri enerji, süni intellekt və qabaqcıl texnologiyalar sahələrində müqavilələr və anlaşma memorandumları imzalayıblar.
Enerji sahəsində “ADNOC Gas” və “Schneider Electric” yeni texnologiyaları və əməliyyatların təkmilləşdirilməsini araşdırmaq üçün anlaşma memorandumu imzalayıb. “ADNOC Refining” və “Technip Energies” isə emal gücünün artırılması layihəsi və dayanıqlı aviasiya yanacağı ilə bağlı olmaqla iki müqavilə bağlayıb.
Texnologiya sahəsində Məhəmməd bin Zayed Süni İntellekt Universiteti, “G42” və “Analog” şirkətlərinin hər biri “AMI Labs” ilə ayrıca anlaşma memorandumu imzalayıb. Danışıqlarda BƏƏ və digər ölkələrdən investor tərəfdaşların iştirak etdiyi Fransanın “Campus AI” təşəbbüsü də müzakirə olunub.
Razılaşmalar Makronun Körfəz turunun təcili enerji ehtiyaclarından əlavə, uzunmüddətli sənaye və texnoloji əməkdaşlığı da əhatə etdiyini göstərir.
Səfər Fransadakı təzyiqi azalda bilərmi?
Makronun Körfəz turu siyasi baxımdan həssas vaxta təsadüf edir: Fransa son illərin ən ciddi vətəndaş iğtişaşlarından bəziləri ilə üzləşir, növbəti prezident seçkiləri isə 2027-ci ildə keçirilməlidir.
Əlavə enerji təchizatını və alternativ daşınma marşrutlarını təmin etmək yaxın müddətli prioritet olaraq qalır. Lakin bunun nəticəsi əsasən Parisin nəzarətindən kənar amillərdən, xüsusilə ABŞ-İran münaqişəsindən və Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətlərdən asılıdır.
Səfər çərçivəsində artıq yeni enerji və texnologiya razılaşmaları əldə olunub və Fransanın Körfəz ölkələri ilə iqtisadi tərəfdaşlığı möhkəmlənib. Yanacağın bahalaşmasından əziyyət çəkən Fransa ailələri üçün əsas məsələ isə Makronun diplomatik razılaşmaları daha etibarlı enerji təchizatına və nəticədə qiymətlərin azalmasına çevirə bilib-bilməyəcəyidir.
