OMM Redaksiyası
Ermənistan iki ildən çoxdur üzvlük haqqını ödəmədiyinə görə noyabrın 11-də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) səsvermə hüququndan məhrum edilə bilər. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bunu Moskvada keçirilən görüşdən sonra deyib.
AnewZ-nin məlumatına görə, məhdudiyyətlər Rusiyanın rəhbərlik etdiyi təşkilatda kvota əsasında tutulan vəzifələrə namizəd irəli sürmək hüququna da şamil oluna bilər. Lavrov bildirib ki, məsələ KTMT Nizamnaməsinin 25-ci maddəsinə əsasən nəzərdən keçiriləcək.
Görüşdə KTMT-yə üzv ölkələrin xarici işlər və müdafiə nazirləri, eləcə də təhlükəsizlik şuralarının katibləri iştirak edib. Ermənistan nümayəndələri toplantıya qatılmayıb. Lavrovun sözlərinə görə, təklif təşkilatın digər beş üzvü — Rusiya, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistan tərəfindən təsdiqlənsə belə, Ermənistan kollektiv təhlükəsizlik zəmanətlərindən yararlanmaq imkanını saxlayacaq.
Ermənistanın KTMT-də iştirakı
KTMT-nin baş katibi Taalatbek Masadıkov Ermənistanın təşkilatın fəaliyyətindən faktiki olaraq kənara çəkildiyini, müzakirələrdə və qərarların qəbulunda, əsas tədbirlərdə və birgə hərbi təlimlərdə iştirakını dayandırdığını bildirib.
İrəvan 2024-cü ilin fevralında təşkilatda iştirakını dondurub, lakin KTMT Nizamnaməsinin 26-cı maddəsinə əsasən təşkilatdan rəsmi şəkildə çıxmayıb.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova və nazir müavini Aleksandr Pankin təklif olunan məhdudiyyətləri siyasi xarakterli qovulma deyil, ödənilməmiş üzvlük haqlarına görə inzibati tədbir kimi qiymətləndiriblər.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan noyabrın 5-də hökumətinin KTMT ilə münasibətlərinin “geri dönüşü olmayan nöqtəni keçdiyini” deyib. İrəvan beynəlxalq təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını və infrastruktur sahəsində əməkdaşlığını şaxələndirməyə çalışır.
KTMT sammitinin gündəliyi
Nazirlərin görüşü noyabrın 11-də Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin sədrliyi ilə keçiriləcək KTMT Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının sammitindən əvvəl baş tutub.
Masadıkov noyabrın 10-da keçirilən Beynəlxalq Kollektiv Təhlükəsizlik Forumunda böyük geosiyasi dəyişikliklər və hərbi xərclərin artması fonunda qlobal sabitliyə təhdidlərin gücləndiyini bildirib. O, Böyük Vətən müharibəsinin başlanmasının 85-ci və Nürnberq Tribunalının hökmünün 80-ci ildönümlərini də qeyd edib.
Masadıkov Qərb iqtisadiyyatlarının hərbiləşdirilməsi və beynəlxalq silahlara nəzarət sazişlərinin zəifləməsi ilə bağlı narahatlıq ifadə edib. Müzakirələrdə kosmos təhlükəsizliyi də əsas mövzulardan olub: nümayəndələr orbitə zərbə silahlarının yerləşdirilməsi və mülki peyklərdən müşahidə və hədəfləmə məqsədilə hərbi istifadənin artması barədə xəbərdarlıq ediblər.
İştirakçılar süni intellekt və ölümcül avtonom silah sistemlərini tənzimləyən beynəlxalq qaydalardakı boşluqlara da diqqət çəkərək, qabaqcıl hərbi texnologiyaların cinayətkar və ya terrorçu qrupların əlinə keçə biləcəyini bildiriblər.
Digər müzakirə mövzuları arasında nümayəndələrin Qərb ölkələrinin kimyəvi və bioloji silahlarla bağlı konvensiyaları siyasiləşdirməsi kimi təqdim etdikləri məsələ, KTMT sərhədləri yaxınlığında İranla bağlı təhlükəsizlik riskləri və NATO-nun təşkilatın Şərqi Avropa sərhədləri yaxınlığında nüvə infrastrukturunu genişləndirmək planları yer alıb.
Nümayəndələr qlobal gərginliyin artmasına baxmayaraq, Mərkəzi Asiyada üzv dövlətlərin uzunmüddətli sərhəd mübahisələrini diplomatik yolla həll etməsini irəliləyiş kimi qeyd ediblər. Əfqanıstan da gündəmdə olub: KTMT Katibliyi xüsusi işçi qrupu vasitəsilə iqtisadi və təhlükəsizlik yardımını əlaqələndirməyə davam edir.
Əsas prioritetlərdən biri Tacikistan-Əfqanıstan sərhədində təhlükəsizliyi yaxşılaşdırmağa yönəlmiş Sərhədin Möhkəmləndirilməsi üzrə Hədəfli Dövlətlərarası Proqramdır.
Moskva görüşündə Belarus və Rusiyanın təşəbbüsü, digər KTMT üzvlərinin dəstəklədiyi “XXI əsrdə müxtəliflik və çoxqütblülük üzrə Avrasiya Xartiyası”nın irəli aparılması da müzakirə olunub. Sənəd layihəsi üzrə danışıqlar 2026-cı ilin sentyabrında BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində başlayıb. Təşəbbüs KTMT, Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirəni bir araya gətirən daha inklüziv qitə təhlükəsizliyi çərçivəsi yaratmağı hədəfləyir.
Noyabrın 11-də keçiriləcək sammitdə liderlərin 2030-cu ilədək fəaliyyət göstərəcək KTMT-nin Terrorla Mübarizə Strategiyasını qəbul etməsi gözlənilir. Rusiya təşkilata sədrlik səlahiyyətlərini 2027-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minməklə Tacikistana təhvil verəcək.
Lavrov Ukrayna üzrə danışıqlardan danışıb
Lavrov ayrıca olaraq bildirib ki, Moskva Ukraynadakı müharibənin sona çatması ilə bağlı rəsmi danışıqlardan əvvəl gələcək təhlükəsizlik razılaşmalarının çərçivəsinin yaradılmasına dair ABŞ-ın Əbu-Dabidə müzakirə olunan təklifini dəstəkləyir.
Bu yanaşmanı “məntiqli” adlandıran Lavrov, növbəti addımların nizamlanmaya doğru necə atılacağına dair məcburi aydınlıq olmadan Rusiyanın müvəqqəti atəşkəslə razılaşmayacağını təkrarlayıb. O, həmçinin Avropa dövlətlərini Kiyevə hərbi imkanlarını bərpa etmək üçün vaxt qazandırmaq məqsədilə döyüşlərə fasilə verməyə çalışmaqda ittiham edib.
