İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına (ECO) üzv ölkələrin nazirləri və yüksək vəzifəli rəsmiləri noyabrın 16-da Pakistanın İslamabad şəhərində toplaşaraq ticarət əlaqələrinin, nəqliyyat dəhlizlərinin və iqtisadi inteqrasiyanın Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və digər bölgələrdəki 10 ölkəyə verə biləcəyi faydaları müzakirə edirlər.
Pakistanın Baş nazirinin müavini və xarici işlər naziri İshaq Darın sədrlik etdiyi Nazirlər Şurasının 30-cu iclasında İslamabadın 2026–2027-ci illərdəki sədrliyi dövründə regional bağlantıların gücləndirilməsi, logistika şəbəkələrinin təkmilləşdirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın təşviqi hədəflənir. Bu barədə Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.
Əfqanıstanın toplantıda iştirak etməməsi isə çətinlik yaradıb. ECO üzvü olan ölkənin “Taliban” administrasiyası dəvət almadığını bildirərək, Mərkəzi və Cənubi Asiyanı birləşdirən ölkənin iştirakı olmadan regional bağlantı təşəbbüslərinin necə irəliləyəcəyi ilə bağlı suallar doğurub.
İclasın gündəliyində bağlantı və iqtisadi inteqrasiya var
ECO 1985-ci ildə Pakistan, İran və Türkiyə tərəfindən regional iqtisadi inkişafı və əməkdaşlığı təşviq etmək məqsədilə yaradılıb. 1992-ci ildə təşkilata Əfqanıstan, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan qoşulub, üzvlərin sayı 10-a çatıb.
ECO Ticarət və İnkişaf Bankının məlumatına görə, təşkilatın 10 üzv ölkəsinin 2025-ci ilin sonuna nominal ümumi daxili məhsulu birlikdə 3,04 trilyon dollar olub. Təşkilat Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz, Yaxın Şərq və Cənubi Asiyanı birləşdirən coğrafi ərazini əhatə edir; ticarət, nəqliyyat, enerji və investisiya əməkdaşlığı onun prioritetləri sırasındadır.
Nazirlər Şurasının 30-cu iclası noyabrın 15–16-da keçirilir. Bazar günü yüksək vəzifəli rəsmilər əsas nazirlər toplantısından əvvəl hazırlıq müzakirələri aparıblar. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, həmin iclasda təşkilatın fəaliyyəti və proqramları nəzərdən keçirilib, tabeli qurumların işi qiymətləndirilib, nazirlərin müzakirəsi üçün sənəd layihələri hazırlanıb.
Pakistan 2026–2027-ci illərdəki sədrliyi üçün “Regionalizmin dirçəldilməsi: dayanıqlı ECO naminə” mövzusunu seçib. Xarici İşlər Nazirliyinin bildirdiyinə görə, İslamabadın prioritetlərinə regional bağlantıların gücləndirilməsi, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi, tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təşviqi daxildir.
Pakistan logistika təchizat zəncirlərini yaxşılaşdırmaq və üzv ölkələr arasında ticarəti asanlaşdırmaqla özünü regional bağlantı mərkəzi kimi mövqeləndirmək istəyir. Gündəliyində Mərkəzi Asiya bazarlarını qonşu bölgələr və beynəlxalq ticarət marşrutları ilə birləşdirən nəqliyyat şəbəkələrinin iqtisadi əhəmiyyəti də əksini tapır. İrəliləyişin miqyası hökumətlərin konkret tədbirlər barədə razılığa gəlib-gəlməməsindən və həmin tədbirləri həyata keçirməsindən asılı olacaq.
Azərbaycan təmsil olunur, Əfqanıstan dəvət edilməyib
Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan və digər Mərkəzi Asiya iqtisadiyyatları üçün bağlantıların yaxşılaşdırılması ticarətin şaxələndirilməsinə və qonşu bazarlara çıxışın genişlənməsinə kömək edə bilər. Xəzər regionunu Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən nəqliyyat marşrutlarındakı mövqeyi regional logistika əməkdaşlığını Azərbaycanın iqtisadi maraqları baxımından əhəmiyyətli edir.
ECO üzvləri arasında daha sıx koordinasiya nəqliyyat məsələləri və təchizat zəncirlərindəki səmərəsizliklər də daxil olmaqla, sərhədlərarası ticarət maneələrinin aradan qaldırılmasına da kömək edə bilər. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, İslamabaddakı toplantıda Azərbaycanı xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədov təmsil edir. Qazaxıstanın xarici işlər nazirinin müavini Arman İssaqaliyev və Türkmənistanın xarici işlər naziri Rəşid Meredov da iclasda iştirak edirlər.
Əfqanıstan ECO-nun 10 üzvündən biri olaraq qalır, lakin “Taliban” administrasiyası İslamabaddakı toplantıya dəvət edilmədiyini deyir. “Kabul Tribune” qəzetinin “Taliban” Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmisi Zakariya Calaliyə istinadən verdiyi məlumata görə, Kabul bu qərarı tənqid edib və mənalı regional iqtisadi inteqrasiyanın Əfqanıstanın iştirakı olmadan mümkün olmadığını bildirib.
Calali ticarət, tranzit və iqtisadi əməkdaşlığın siyasi fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmağa kömək etməli, həmin fikir ayrılıqları ilə məhdudlaşdırılmamalı olduğunu deyib. O, “Taliban” nümayəndələrinin dekabrda Tehranda keçirilməsi planlaşdırılan ECO toplantısına qatılacağını da bildirib. “Kabul Tribune” Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin “Taliban” administrasiyasının İslamabad toplantısına dəvət olunmadığını təsdiqlədiyini yazıb.
Əfqanıstan Mərkəzi və Cənubi Asiya arasında yerləşdiyi üçün onun ərazisi iki bölgənin bazarlarını birləşdirən nəqliyyat dəhlizləri baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Ölkənin toplantıda iştirak etməməsi bütün üzvlər arasında daha sıx iqtisadi inteqrasiyanı hədəfləyən təşkilat üçün çətinlik yaradır və Əfqanıstanın nümayəndələri nazirlər müzakirələrinə qatılmadan bu ölkəni əhatə edən regional nəqliyyat təşəbbüslərinin necə irəliləyəcəyi sualını gündəmə gətirir.
Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi bazar günü, əsas iclas ərəfəsində bir sıra xarici işlər nazirləri və yüksək vəzifəli rəsmilərin İslamabada gəldiyini təsdiqləyib. İranın ISNA agentliyinin məlumatına görə, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bazar günü İslamabada səfər edib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqayi Əraqçinin ECO üzvləri arasında iqtisadi və ticarət əməkdaşlığına həsr olunmuş müzakirələrdə iştirak edəcəyini bildirib.
İclasda Türkiyənin xarici işlər nazirinin müavini Musa Kulaklıkaya və Qırğızıstanın xarici işlər nazirinin müavini Kairat Tursunkulov da iştirak edir. ECO Katibliyinin və digər regional təşkilatların nümayəndələri əlaqəli toplantılara qatılıblar. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, Dar bazar günü gələn nümayəndə heyətlərinin şərəfinə qəbul təşkil edib və regional əməkdaşlığa, iqtisadi rifaha sadiqliyini bir daha təsdiqləyib.
Nazirlər Şurasının yüksək vəzifəli rəsmilər tərəfindən hazırlanmış sənəd layihələrini nəzərdən keçirməsi, təşkilatın davam edən fəaliyyəti və proqramlarını qiymətləndirməsi gözlənilir. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin bildirdiyinə görə, toplantı ECO-ya sədrlik dövründə İslamabadın regional iqtisadi prioritetlərinin irəliləməsinə xidmət edəcək. Pakistan 2027-ci ildə ayrıca liderlər toplantısı olan ECO sammitinə ev sahibliyi etməyi də planlaşdırdığını təsdiqləyib.
ECO-nun baş katibi Asad Məcid Xanla görüşündə Dar Pakistanın regional bağlantıları və iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirməyə sadiqliyini bir daha vurğulayıb.