OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, İsrail prezidenti İsak Hersoq oktyabrın 27-də keçirilən seçkidə heç bir namizədin hakimiyyətə gəlmək üçün aydın üstünlük qazanmadığı şəraitdə hökuməti formalaşdırmağa çalışmaq vəzifəsini baş nazir Benyamin Netanyahunun əsas rəqibi Qadi Eyzənkota verib. Qərar şənbə günü açıqlanıb.
Bu addım İsrailin ən uzun müddət baş nazir olmuş Netanyahu üçün ciddi geriləmə sayılır. Onun dini-millətçi koalisiyası seçkidə çoxluğu itirsə də, parlamentdə ən böyük blok olaraq qalıb.
Hersoqun sözçüsü bildirib ki, prezident Eyzənkotu Prezident iqamətgahına dəvət edib və o, bazar günü hökuməti qurmaq tapşırığı alacaq. Prezidentlik vəzifəsi əsasən təmsilçilik xarakteri daşısa da, seçkidən sonra hökumət koalisiyası qurmağa çalışacaq namizədi seçmək prezidentin səlahiyyətindədir.
Keçmiş ordu rəisi Eyzənkot “X” sosial şəbəkəsində yazıb: “İndi milli fövqəladə hökumət qurmağın vaxtıdır. Buna layiq olmağımız üçün əlimdən gələni edəcəyəm”.
Seçkinin nəticələri və mümkün koalisiya yolları
Eyzənkot İsrailin ərəb partiyaları ilə koalisiya qurmağı istisna edib. Bununla belə, həmin partiyaların dəstəyi ona parlament çoxluğu qazandıra bilərdi. Ərəb partiyalarının liderləri Eyzənkotun namizədliyini dəstəkləyərək ona ən çox dəstək ifadəsini təmin ediblər. Onlar Netanyahunun və onun ifrat sağçı müttəfiqlərinin irqçi hesab etdikləri siyasətinə etirazlarını bildiriblər.
Netanyahunun “Likud” partiyası 120 yerlik Knessetdə 27 mandat qazanaraq ən böyük tək partiya olub. Lakin onun dini-millətçi koalisiyası cəmi 53 yer əldə edib; bu, çoxluq üçün tələb olunan 61 mandatdan səkkiz yer azdır.
Eyzənkotun “Yashar” partiyası 21 mandatla ikinci yeri tutub. Mərkəz solundan sağa qədər mövqeləri əhatə edən, yəhudilərin rəhbərlik etdiyi dörd partiyadan ibarət ittifaqı isə ümumilikdə 48 yer qazanıb. İsrailin ərəb azlığını təmsil edən iki partiya rekord sayda — 19 mandat əldə edib.
Eyzənkotun qarşısında çətin koalisiya danışıqları və hökumət qurmaq üçün üç mümkün yol var: əsas parlament səsvermələrində ərəb partiyalarının dəstəyinə arxalanan azlıq hökuməti yaratmaq; əvvəllər belə ittifaqlardan yayınmasına baxmayaraq ultraortodoks partiyalarla koalisiya qurmaq; yaxud Netanyahu ilə birlik hökuməti barədə razılığa gəlmək.
Analitiklər bu üç variantın da az ehtimallı olduğunu düşünürlər; bu isə növbədənkənar seçki ehtimalını artırır. Eyzənkotun hökumət qurmaq üçün ilkin müddəti 28 gündür və bu müddət daha 14 gün uzadıla bilər. Beləliklə, namizədin koalisiya yaratmaq üçün maksimum 42 günü olacaq.
Eyzənkot uğursuz olarsa, başqa namizəd hökumət qurmağa çalışa bilər. Onun cəhdi də nəticəsiz qalarsa, parlament daha bir namizəd irəli sürə bilər. Proses təxminən 100 gün çəkə bilər; bu müddətdə hökumət qurulmasa, İsraildə yeni seçki keçirilməli olacaq.
Eyzənkotun siyasi və hərbi fəaliyyəti
66 yaşlı Eyzənkot Mərakeşdən köçmüş ailənin oğludur. Baş nazir təyin olunacağı təqdirdə, əcdadları Yaxın Şərq və Şimali Afrikadan olan Mizrahi yəhudi icmasının İsrailin ilk lideri olacaq. O, təmkinli davranışı və mediadan uzaq durması ilə tanınır, siyasətə isə 2022-ci ildə qoşulub.
HƏMAS-ın 2023-cü il oktyabrın 7-də İsrailə rəhbərlik etdiyi hücumdan sonra Eyzənkot qısa müddət Netanyahunun müharibə kabinetində xidmət edib, daha sonra müxalifətə qayıdıb. O vaxtdan Netanyahunu, xüsusilə İsrailin Qəzzadakı hərbi əməliyyatlarını idarə etməsinə görə açıq şəkildə tənqid edib və onun rəhbərlik etdiyi hökumətdə heç vaxt xidmət etməyəcəyini vəd edib.
Eyzənkotun siyasi obrazına şəxsi faciə də təsir edib: 2023-cü ildən bəri Qəzzada döyüşlərdə onun bir oğlu və iki qardaşı oğlu öldürülüb.
O, seçki kampaniyasında hərbi təcrübəsini ön plana çəkib, hücumlara qeyri-mütənasib güclə cavab verməyi nəzərdə tutan “Dahiya doktrinası”nın hazırlanmasındakı rolunu vurğulayıb. Eyzənkot bu yanaşmanı 2006-cı ildə İsrailin Livanda İranın dəstəklədiyi “Hizbullah”la müharibəsi zamanı komandir kimi tətbiq edib.
Eyzənkot 2023-cü ildən kəskin artan və İsrailin Qərb hökumətləri ilə münasibətlərini gərginləşdirən, fələstinlilərə qarşı məskunlaşanların zorakılığını da pisləyib. O, Netanyahunun ifrat sağçı müttəfiqləri İtamar Ben-Qvir və Bezalel Smotriçdən məsafə saxlayıb. Hər ikisi fələstinlilərə qarşı zorakılığı qızışdırmaq ittihamları ilə bəzi Qərb ölkələrinin sanksiyaları ilə üzləşib.
Eyzənkotun qarşısında duran ilk vəzifə parlamentdə aldığı dəstəyi işlək hökumət razılaşmasına çevirməkdir. Hökumət qurmaq üçün ardıcıl cəhdlər uğursuz olarsa, İsraildə təxminən 100 gün ərzində yeni seçki keçirilə bilər.
