OMM Redaksiyası
İran və Rusiya kiçik modul tipli nüvə reaktorlarının tikintisi ilə bağlı planlarını irəli aparır. İran Atom Enerjisi Təşkilatı iki ölkənin əməkdaşlığı sürətləndirmək üçün protokol imzalamağa hazırlaşdığını açıqlayıb.
AnewZ-in məlumatına görə, təşkilatın sözçüsü Bəhruz Kamalvəndi tərəflərin kiçik modul tipli reaktorların birgə hazırlanması və tikintisini sürətləndirmək barədə işlədiyini deyib. “Kiçik modul tipli reaktorlar sahəsində yaxşı mövqedəyik və bu reaktorların tikintisini daha sürətlə birgə həyata keçirmək üçün Rusiya tərəfi ilə protokol imzalamaq prosesindəyik”, – o bildirib.
Çərşənbə günü yayımlanan televiziya müsahibəsində Kamalvəndi İranın nüvə sənayesinin “tam yetkinliyə” çatdığını və nüvə elektrik stansiyalarının tikintisində “özünütəminetmə” əldə etdiyini söyləyib. Bu barədə İran Atom Enerjisi Təşkilatının saytında məlumat verilib.
Təşkilatın beynəlxalq, hüquqi və parlament məsələləri üzrə müavini olan Kamalvəndi Əhvaz yaxınlığında tikintisi davam edən Darkhovin nüvə elektrik stansiyasının İranın nüvə inkişafına mane olmaq məqsədli İsrail və ABŞ zərbələrinin hədəfi olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, hücumlar “İranın tərəqqisinin rəmzi sayılan plan və layihələrin həyata keçirilməsinin qarşısını almaq” məqsədi daşıyıb.
“Düşmənlər İranın tərəqqisinə qarşı çıxırlar. Bununla belə, ölkəmiz nüvə sənayesinin müxtəlif sahələrində mühüm nailiyyətlər əldə edib. Bu irəliləyişlər yalnız yanacaq dövrü ilə məhdudlaşmır, elektrik stansiyalarının tikintisi və nüvə təhlükəsizliyi kimi sahələri də əhatə edir”, – Kamalvəndi bildirib.
İranın nüvə obyektləri və Rusiya ilə layihələr
Tehran iyul ayında ölkənin cənub-qərbindəki Xuzistan vilayətinin Darkhovin bölgəsində yerləşən Karun Atom Elektrik Stansiyasına ABŞ-ın hava zərbəsini pisləyib. İran BMT-ni beynəlxalq təminatlara tabe olan mülki nüvə obyektlərinə hücumlara qarşı “sıfır dözümlülük” siyasəti qəbul etməyə çağırıb.
İran Atom Enerjisi Təşkilatı açıqlamasında obyektin Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (AEBA) nəzarəti və təminatları, eləcə də İranla Agentlik arasındakı Hərtərəfli Təminatlar Sazişi çərçivəsində olduğunu bildirib. Açıqlamada stansiyanın fəaliyyətinin “dinc və qanuni” olduğu qeyd edilib.
2025-ci ilin iyununda İranın nüvə obyektlərinə İsrail və ABŞ tərəfindən zərbələr endirildikdən sonra Tehran BMT-nin nüvə nəzarəti qurumunu hücumları pisləməməkdə ittiham edərək AEBA ilə əməkdaşlığı dayandırıb. İran daha sonra agentlik müfəttişlərinin zərər görmüş obyektlərə girişinə icazə verməyib. İran parlamenti həmçinin agentliyin baş direktoru Rafael Qrossinin ölkəyə səfərini qadağan edib.
Rusiya İranın nüvə enerjisi proqramında əsas tərəfdaş olaraq qalır. İki ölkə mövcud Buşehr Atom Elektrik Stansiyasından başqa bir neçə layihəni də həyata keçirir.
İranın ilk 1 000 meqavat gücündə nüvə enerji bloku olan Buşehr stansiyası Rusiya ilə razılaşma əsasında 2012-ci ildən ölkənin elektrik şəbəkəsinə qoşulub. İranın 1979-cu il İslam İnqilabından sonra Almaniyanın “Siemens” şirkəti layihədən çəkilib və tikintini Rusiya şirkəti “Rosatom” davam etdirib. İlkin tikinti müqaviləsi 1974-cü ildə imzalanıb.
Kamalvəndi bildirib ki, Buşehr Atom Elektrik Stansiyası indiyədək təxminən 86 milyon ton çirkləndirici maddənin atmosferə atılmasının qarşısını alıb və 132 milyon barel neftə qənaət etməyə imkan verib. O, ətraf mühitə dəyən zərəri azaltmaq səyləri çərçivəsində dünyada Buşehrə bənzər 1 200 nüvə elektrik stansiyası tikilməsi planlarına da diqqət çəkib.
Buşehrdən əlavə, İran Rusiyanın iştirakı ilə müxtəlif gücə malik daha dörd nüvə enerji layihəsi həyata keçirir. Bu layihələrə Darkhovin stansiyası da daxildir.
Razılaşmalar 300 və 1 250 meqavatlıq reaktorları əhatə edir
Tehran dekabrda yerli təcrübə və sənaye imkanlarından istifadə etməklə nüvə elektrik stansiyaları yaratmaq planlarını açıqlayıb. “Öz elektrik stansiyalarımızın olmasını istəyirik”, – Kamalvəndi həmin vaxt deyib.
Onun sözlərinə görə, İran Xuzistan vilayətindəki Darkhovində 300 meqavatlıq nüvə elektrik stansiyası üzərində Rusiya ilə işləyir. Kamalvəndi ölkənin sənaye sahəsinin buxar generatorları, qazanlar və turbinlər də daxil olmaqla əsas komponentləri istehsal edə bildiyini vurğulayıb.
Əməkdaşlıq oktyabrda daha da genişlənib: Tehran və Moskva elektrik enerjisi istehsalı və yeni reaktorların tikintisini əhatə edən nüvə enerjisi sazişləri imzalayıb. Razılaşmalara 300 meqavat elektrik enerjisi istehsal edə bilən kiçik modul tipli reaktorların, eləcə də hər birinin gücü 1 250 meqavat olan dörd böyük reaktorun hazırlanması planları daxildir. Dörd böyük reaktorun dəyərinin 25 milyard dolları keçəcəyi gözlənilir.
Nüvə enerjisi sahəsində əməkdaşlıq Tehran və Moskvanın iqtisadi və strateji əlaqələri gücləndirmək səylərinin bir hissəsidir. İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin çərşənbə axşamı Moskvada keçirilən görüşdə ikitərəfli münasibətləri genişləndirmək və birgə layihələri irəli aparmaq öhdəliklərini təsdiqləyiblər.
Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun səkkizinci sammiti çərçivəsində baş tutan görüşdə liderlər birgə təşəbbüslərin gedişini nəzərdən keçirib və regional məsələləri müzakirə ediblər. Bundan əvvəl, həmin ay Müstəqil Dövlətlər Birliyinin sammiti və Türkmənistanda keçirilən Xəzər dənizinin ətraf mühiti sammiti çərçivəsində də görüşlər keçirilib.
İran Prezident Administrasiyasının saytında yayımlanan bəyanatda tərəflərin ikitərəfli münasibətlərdəki nailiyyətləri nəzərdən keçirdiyi, enerji, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və ticarət daxil olmaqla əsas sahələrdə iqtisadi və strateji əməkdaşlığın gücləndirilməsinə diqqət yetirdiyi bildirilib.
