OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, raket və dron hücumları Səudiyyə Ərəbistanında yüksək hazırlıq vəziyyəti yaradıb. Gərginliyin artması fonunda paytaxt Riyadda həyat pozulub, Türkiyə və Pakistanla bağlanmış yeni müdafiə sazişinin öhdəlikləri də gündəmə gəlib.
Cümə günü gecə yarısından səhər saatlarınadək Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtında sakinlərə dəfələrlə təhlükəsizlik xəbərdarlıqları göndərilib. İranın dəstəklədiyi husilərin krallıq ərazisindəki hədəflərə yönələn hücumları ilə bağlı Riyad, Abha, Xamis Muşayt və Nəcran vilayətində xəbərdarlıqlar verilib.
Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya paytaxta doğru hərəkət edən raketin ələ keçirildiyini, bir neçə saat ərzində Riyad və Mədinə bölgələri üzərində dörd dronun məhv edildiyini açıqlayıb.
Husilər cümə axşamı Riyaddakı Səudiyyə Ərəbistanı Müdafiə Nazirliyinin qərargahına və Yanbudakı “Aramco” obyektlərinə zərbə endirdiklərini iddia ediblər. Səudiyyə rəsmiləri bu iddiaları təsdiqləməyib.
Hücumlar gündəlik həyata təsir edib
Riyad, Abha və Dammamdakı hava limanlarına əvvəlki hücumlar nəticəsində azı 20 nəfər ölüb, yüzlərlə insan yaralanıb.
Paytaxtda bir çox göydələn bağlı qalır, məktəblər fəaliyyətini dayandırıb. Şəhər mərkəzindəki Kingdom Tower yaxınlığında yerləşən hotellər ehtiyat tədbiri olaraq boşaldılıb.
“Aramco” Dhahrandakı qərargahında qalan əməkdaşlarına növbəti bildirişədək binanı tərk etməyi və məsafədən işləməyi tapşırıb. Səudiyyə rəsmiləri şirkətin əməliyyat mərkəzinin yerləşdiyi binanın vurulduğunu təsdiqləyiblər.
Cümə günü səhər husilərin nəzarətindəki Humanitar Əməliyyatların Koordinasiya Mərkəzi aviaşirkətlərə Səudiyyə Ərəbistanının hava limanlarından və hava məkanından istifadə etməmək barədə xəbərdarlığını təkrarlayıb. İstisna olaraq yalnız Məkkə və Mədinə üzərindəki hava məkanı göstərilib.
Bəyanatda “Gərginliyə gərginliklə cavab” şüarı yer alıb. Mərkəz xəbərdarlığın Yəmənə qarşı “təcavüz və blokada” adlandırdığı vəziyyət sona çatanadək qüvvədə qalacağını bildirib. Həmçinin aviaşirkətlər xəbərdarlığa məhəl qoymadığı halda təyyarələrin, heyətin və sərnişinlərin təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət daşımadığını bəyan edib. Xəbərdarlığın bitmə tarixi göstərilməyib və Səudiyyə Ərəbistanının hava məkanından istifadəni davam etdirən təyyarələrə qarşı mümkün tədbirlər açıqlanmayıb.
Müdafiə sazişinin öhdəlikləri sınağa çəkilir
Husilər iyulda Riyada qarşı dəniz blokadası elan etdikdən sonra Səudiyyə Ərəbistanına hücumlara başlayıblar. Bununla ABŞ və İsrailin İrana zərbələri ilə başlayan daha geniş regional münaqişədə yeni cəbhə açılıb.
“Al Jazeera”nın məlumatına görə, qrup Qırmızı dəniz sahillərinin geniş ərazilərində, o cümlədən strateji əhəmiyyət daşıyan Bab əl-Məndəb boğazında da mövqelərini gücləndirib. Bu hadisələr həyati əhəmiyyətli gəmiçilik marşrutlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb və dəniz ticarətini münaqişə üzrə diplomatik müzakirələrin diqqət mərkəzinə gətirib.
Səudiyyə Ərəbistanına hücumlar qarşısında krallığın müttəfiqləri dəstəyini artırır. Böyük Britaniya raket və dronların qarşısının alınmasına kömək məqsədilə Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin “Typhoon” patrulları da daxil olmaqla əlavə müdafiə yardımı göstərir. ABŞ və digər tərəfdaşlar da təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirirlər.
Siyasi baxımdan daha ciddi sınaq avqustun 7-də Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif tərəfindən imzalanmış Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi ilə bağlıdır. Sazişə əsasən, üç ölkədən birinə qarşı silahlı hücum onların hamısına qarşı hücum sayılır.
Sentyabrın sonlarında üç ölkənin xarici işlər nazirləri husilərin Səudiyyə Ərəbistanındakı mülki və iqtisadi obyektlərə, habelə Məkkəyə edildiyi bildirilən hücumları pisləyiblər. Husilər Məkkəyə hücum etdiklərini təkzib edirlər.
Türkiyə və Pakistan bundan sonra qoşunların “sürətli yerləşdirilməsi” barədə məlumat veriblər, lakin qüvvələrin hansı vəzifələri yerinə yetirəcəklərini açıqlamayıblar. Hər iki ölkənin sazişin icrasında nə dərəcədə irəli gedəcəyi ilə bağlı suallar qalır.
Sentyabrın sonunadək Pakistan və Türkiyə husilərə qarşı cavab zərbələri endirməmişdi. Pakistan “vaxtı gələndə” hərəkət edəcəyini bildirib. “Al-Monitor”un təhlilinə görə, hücumlar sazişin iştirakçılarını öhdəliklərini gözləniləndən tez həyata keçirməyə məcbur edir, lakin Türkiyənin husilərə qarşı hərbi əməliyyatlarda birbaşa iştirak etməsi ehtimalı azdır. Ankaranın mövqeyi hücum xarakterli addımlardan deyil, müdafiə dəstəyindən ibarətdir.
Türkiyə regional və Avropa ölkələrinin xarici işlər nazirlərini qəbul edərək Səudiyyə Ərəbistanında gərginləşən təhlükəsizlik böhranını müzakirə etməyə hazırlaşır. Ankara ABŞ və İran arasındakı münaqişənin diplomatik yolla həllini, Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarında gəmiçilik azadlığının vacibliyini vurğulamağı planlaşdırır. Türkiyə rəsmilərinin Məkkə sazişi çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə sadiqliyini də təsdiqləyəcəyi gözlənilir.
Riyad qarşıdurmanın uzunmüddətli münaqişəyə çevrilməsinə yol vermədən ərazisini qorumağa çalışır. Belə bir qarşıdurma aviasiyaya, neft ixracına və regional ticarətə təsir göstərə bilər. Husilər Səudiyyə Ərəbistanının dərinliklərindəki hədəfləri təhdid etmək imkanlarını nümayiş etdiriblər, Səudiyyə qüvvələri isə qrupun hərbi imkanlarına qarşı əməliyyatları davam etdirir.
Xarici hərbi yardım krallığın müdafiəsini gücləndirə bilər, eyni zamanda gərginliyin daha da artması riskini daşıyır. Hava məkanından istifadə ilə bağlı xəbərdarlıqlar, Riyadın mərkəzindəki bağlanmalar və “Aramco” ilə əlaqəli obyektlərə hücumlar münaqişənin iqtisadi təsirlərinin birbaşa hərbi təhlükədən kənara yayıldığını göstərir. Regional diplomatik təmaslar intensivləşdikcə, Ankarada və başqa yerlərdə aparılan danışıqların zorakılığı daha geniş yayılmadan cilovlaya bilib-bilməyəcəyi diqqət mərkəzindədir.
