OMM Redaksiyası
Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı bu yaxınlarda imzalanmış birgə müdafiə sazişini fəaliyyətə keçirmək üçün “konkret addımlar” atır. Bunu Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan cümə axşamı bildirib.
Fidanın sözlərinə görə, üç ölkənin rəsmiləri sazişin institusional strukturu, o cümlədən qərargahı, şəxsi heyəti və iş prinsipləri ilə bağlı texniki danışıqlar aparır. Ankara üçtərəfli razılaşmanın gələcəkdə genişləndirilməsinə ümid edir, lakin nazir mümkün yeni üzvlərin adını açıqlamayıb.
“Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi” ötən ay regionda münaqişələrin genişləndiyi bir vaxtda imzalanıb. Sazişə əsasən, Türkiyə, Pakistan və ya Səudiyyə Ərəbistanına qarşı silahlı hücum hər üç ölkəyə qarşı hücum kimi qiymətləndiriləcək. Bu müddəa Qərbin NATO alyansında tətbiq olunan kollektiv müdafiə prinsipinə bənzəyir.
Bunun praktikada necə həyata keçiriləcəyi isə hələ də qeyri-müəyyəndir. Razılaşmanın üç təsisçi üzvü əvvəlcə məsləhətləşmə və qərarvermə mexanizmlərini müəyyənləşdirməli, xarici hücum halında hansı növ birgə hərbi cavabın veriləcəyini dəqiqləşdirməlidir.
Əvvəlki açıqlamalara görə, sazişin işə düşməsi avtomatik olaraq hərbi əməliyyatların başlanması demək deyil. İcra prosesi hər bir ölkənin konstitusion prosedurlarından, o cümlədən zəruri hallarda parlament təsdiqindən asılı olacaq.
Fidan Türkiyənin Səudiyyə Ərəbistanına dəstəyini bir daha ifadə edib. O bildirib ki, neftlə zəngin krallığın “həm cənubdan, həm də şimaldan” hücumlarla üzləşməsi “qəbuledilməzdir”. Riyad bəzi zərbələrin İraq ərazisindən həyata keçirildiyini iddia edir.
Türkiyəli nazirin açıqlamaları Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanının hərbi və enerji infrastrukturuna silsilə raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumlarından sonra səslənib. Səudiyyə Ərəbistanı hava qüvvələrinin isə Yəmən ərazisində yüzlərlə hava zərbəsi həyata keçirdiyi bildirilir.
Bu hadisələrin bir neçəsinə görə məsuliyyət hələ də mübahisəlidir. Husilər Səudiyyə Ərəbistanının qrupun müqəddəs məkanları hədəfə aldığı barədə iddialarını rədd edir.
Digər tərəfdən, Türkiyənin kəşfiyyat rəhbəri İbrahim Kalın cümə axşamı Pakistana səfər edib. O, Pakistanlı həmkarı Asim Malik, eləcə də ölkənin baş naziri və müdafiə rəhbəri ilə görüşüb.
Türkiyə təhlükəsizlik mənbələrinin məlumatına görə, görüşlərdə ikitərəfli əməkdaşlıq, regional təhlükəsizlik, həmçinin ABŞ-İsrailin İranla davam edən müharibəsinin siyasi və iqtisadi nəticələri müzakirə olunub. Tərəflər regional münaqişənin genişlənməsi, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanı ilə Yəmənin “Ənsar Allah” qruplaşması, yəni husilər arasında gərginliyin artması risklərini də qiymətləndiriblər.
Danışıqlarda “Məkkə paktı”nın məsləhətləşmə, çəkindirmə və əlaqələndirilmiş fəaliyyət üçün mümkün çərçivə kimi rolu da müzakirə olunub. Davam edən texniki danışıqlar göstərir ki, saziş hələlik prosedurlar və gələcək hücumlara qarşı üzvlərin reaksiyasından asılı olan siyasi öhdəlik olaraq qalır.
