Gürcüstanın cənubunda, Dmanisi bələdiyyəsinin Kvemo Kartli bölgəsində əvvəllər məlum olmayan erkən xristian kilsəsinin qalıqları aşkarlanıb. Tapıntı Gantiadi kəndi yaxınlığında, V–VIII əsrlərə aid Naqzauri monastır kompleksinin qərbində üzə çıxıb.
Gürcüstanın Mədəni İrsin Qorunması üzrə Milli Agentliyi kəşfi noyabrın 13-də elan edib. AnewZ-nin məlumatına görə, qazıntılar zamanı binanın yalnız bəzi hissələri qorunub qalsa da, memarlıq xüsusiyyətləri onun quruluşu və istifadəsi barədə məlumat verir.
Kilsənin memarlıq detalları araşdırılır
Agentliyin bildirdiyinə görə, tikili iri daşlardan inşa olunub. Divarların qalınlığı 1,5 metrə, qorunub qalan hissələrin hündürlüyü isə təxminən 1,3 metrə çatır. Arxeoloqlar indiyədək əsas nefi və apsisi araşdırıblar.
Tapıntılar arasında dini mərasimlər və oxu üçün istifadə edilən, hündür platforma olan ambonun fraqmentləri, həmçinin altar səddində — müqəddəs məkanı ibadət sahəsindən ayıran hissədə — taxça var.
Nefin mərkəzində daş sütun altlığı da aşkarlanıb. Tədqiqatçılar onun taxta dam konstruksiyasını saxlamış ola biləcəyini düşünürlər. Döşəmə səviyyəsində tapılan dam kirəmiti fraqmenti tikintidə işlədilən materiallara dair əlavə dəlildir.
Bu memarlıq detalları kilsənin daxili quruluşunu, dizaynını və erkən xristianlıq dövründə dini mərasimlərin necə təşkil olunduğunu araşdırmağa kömək edə bilər.
Naqzauri kompleksində bir neçə kilsə qeydə alınıb
Naqzauri erkən xristianlıq dövrünə aid qeyri-adi dini kompleks kimi tanınır. Əvvəlki arxeoloji araşdırmalarda kiçik, hasarlanmış ərazidə bir neçə kilsə, eləcə də yaşayış və təsərrüfat məqsədilə istifadə edildiyi ehtimal olunan tikililərin qalıqları müəyyən edilib. Ərazinin planı onun təkcə ibadət yeri deyil, dini və gündəlik ehtiyaclar üçün müxtəlif binaları olan monastır icması olduğunu göstərir.
Gürcüstan Milli Muzeyinin 2012-ci ildə yayımladığı “Dmanisinin erkən xristianlıq dövrünə aid kilsə kompleksi” adlı nəşrdə əvvəlki qazıntıların nəticələri sənədləşdirilib. Tədqiqatçılar dörd kilsə binası, iki kiçik tikili və 14 qəbir qeydə alıblar. Həmçinin xaçlar, sütunlar, kapitellər, insan və heyvan təsvirli relyeflər daxil olmaqla, təxminən 170 yonma daş fraqmenti tapılıb. Fraqmentlərin bəzilərində qədim gürcü Asomtavruli əlifbası ilə yazılar var.
Ərazidə arxeoloji araşdırmaların tarixi 1998-ci ilə gedib çıxır. Həmin vaxt fiber-optik telekommunikasiya kabelinin çəkilişi zamanı təsadüfən saxsı qab fraqmentləri, dam kirəmitləri və qədim divar izləri aşkarlanıb. Bu tapıntı 2001–2004-cü illərdə və 2010-cu ildə əlavə qazıntılara səbəb olub. İşlər sonradan dayandırılıb, Gürcüstanın Mədəni İrsin Qorunması üzrə Milli Agentliyi isə arxeoloji araşdırmaların maliyyələşdirilməsini 2025-ci ildə bərpa edib.
Kvemo Kartli erkən xristianlıq irsi ilə zəngin bölgədir. Xristianlıq burada eramızın IV əsrindən yayılmağa başlayıb, daha sonra ərazidə çoxsaylı kilsələr, monastırlar, daş xaçlar və digər dini abidələr inşa olunub.
Bölgənin tanınmış abidələri arasında Gürcüstanın ən qədim və böyük üçnefli bazilikalarından biri olan Bolnisi Sioni bazilikası, Dmanisi yaxınlığındakı V əsrə aid rotunda tipli kilsənin qalıqları və Xrami çayı dərəsində yerləşən erkən xristian mağara monastırı Muquti var.
Yeni aşkar edilmiş kilsə erkən orta əsrlərdə Gürcüstanın cənubunda xristianlığın inkişafına dair məlumatları tamamlayır. Naqzauridə qeydə alınmış digər tikililərlə birlikdə onun memarlıq xüsusiyyətləri kompleksdə dini binaların yerləşməsini, istifadə olunan tikinti üsullarını və monastır məkanlarının zamanla necə dəyişdiyini öyrənməyə yardım edə bilər.
Hazırda qazıntılar kilsənin əsas nefi və apsisi üzərində aparılıb. Binanın dəqiq xüsusiyyətlərinin və monastır kompleksi ilə əlaqəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə arxeoloji araşdırmalar vacib olacaq.