OMM Redaksiyası
Gürcüstanın yüksək vəzifəli iki rəsmisi Nyu-Yorkda keçirilən ayrı-ayrı tədbirlərdə Cənubi Qafqazın strateji əhəmiyyətinin artdığını və Tbilisinin bu prosesin mərkəzində olmaq istədiyini bildiriblər.
Baş nazir İrakli Kobaxidze məsələni çoxtərəfli əməkdaşlıq və regional imkanlar kontekstində təqdim edib. Xarici işlər naziri Maka Botçorişvili isə ABŞ və Avropa İttifaqına yönəlmiş çıxışında Gürcüstanın Qərblə tərəfdaşlıqlarını və Avropa ilə Asiya arasında geosiyasi mövqeyini önə çəkib.
Kobaxidze sülh və regional əməkdaşlığı vurğulayıb
Kobaxidze Tərəfdaşlıq və Çoxtərəflilik Sammitində çıxış edərək Gürcüstanın Rusiya tərəfindən işğal edildiyini bildirdiyi ərazilərlə bağlı mövqeyini təkrarlayıb. Gürcüstan hökumətinin məlumatına görə, ölkə ərazisinin 20 faizi işğal altındadır. Tbilisi problemin “işğaldan azad etmə, barışıq və etimadın bərpası” yolu ilə sülh yolu ilə həllinə çalışdığını bildirir.
Baş nazir həmçinin Gürcüstanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə beynəlxalq dəstəyin davam etdirilməsinə çağırıb. O, Cənubi Qafqazın yeni imkanlar dövrünə daxil olduğunu, regional əməkdaşlığın ticarət və nəqliyyat əlaqələri üçün daha geniş perspektivlər yaratdığını deyib.
Botçorişvili Qərblə tərəfdaşlıqları önə çəkib
Maka Botçorişvili Concordia illik sammitində Cənub-Şərqi Avropa və Qara dənizin sabitlik sütunları kimi müzakirə olunduğu paneldə çıxış edib. Onun mesajında Gürcüstanın ABŞ və NATO ilə uzunmüddətli əməkdaşlığı, eləcə də Avropa ilə Asiya arasında əlaqələndirici roluna daha çox diqqət yetirilib.
Gürcüstan onilliklər ərzində ABŞ və NATO-nun rəhbərlik etdiyi missiyalarda, o cümlədən Əfqanıstanda iştirak edib. Ölkə NATO üzvü olmasa da, Əfqanıstanda əsas hərbi kontingent göndərən dövlətlərdən biri olub.
Botçorişvili Gürcüstanın regional əlaqələndirici rolunun ölkənin Avropa İttifaqına üzvlük istəyini dəyişmədiyini dəfələrlə vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Avropaya inteqrasiya Gürcüstan üçün strateji və tarixi seçimdir.
Yeni nəqliyyat xətləri regionun əhəmiyyətini artırır
Regionda nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Gürcüstanın irəli sürdüyü arqumentlərə real zəmin yaradır. 2025-ci il avqustun 8-də Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Ağ Evdə regional bağlantıların inkişafını nəzərdə tutan birgə bəyannamə imzalayıblar.
Sənəddə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisindən tranzit bağlantısı yaradacaq “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu”nun (“TRIPP”) planları əksini tapıb. Ermənistan layihənin öz ərazisindəki hissələri üzərində suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və yurisdiksiyasını qoruyur.
Azərbaycan 2025-ci ilin oktyabrında Ermənistana malların tranzitinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırıb. İlham Əliyev planlaşdırılan marşrutun 2028-ci ilin sonunadək istifadəyə verilə biləcəyini və ilkin mərhələdə ildə təxminən 15 milyon ton yük daşıya biləcəyini bildirib.
Layihənin Çini və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən, Rusiyadan yan keçən Transxəzər ticarət marşrutunu, yəni Orta Dəhlizi gücləndirəcəyi gözlənilir. Gürcüstan artıq bu marşrutun strateji hissəsində yerləşir. Regional bağlantıların genişlənməsi Tbilisi üçün yükdaşımaların, tranzit gəlirlərinin və Qara dənizlə Xəzər regionları arasında körpü rolunun artması demək ola bilər.
Türkiyə ilə əlaqələr də gündəmdədir
Bu proses Kobaxidzenin Nyu-Yorkda Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşünə də kontekst yaradıb. Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə artıq Xəzər regionu ilə Avropa arasındakı şərq-qərb nəqliyyat əlaqələrinin əsas elementlərindən biri olan Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu ilə birləşir. Modernləşdirmə işlərindən sonra dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyəti artırılıb.
Tbilisi Türkiyə ilə nəqliyyat və enerji əməkdaşlığının dərinləşdirilməsini Gürcüstanın Avropa, Qara dəniz, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında mühüm əlaqələndirici ola biləcəyinə dair arqumentlərinin bir hissəsi kimi təqdim edir.
Diplomatik ambisiyalar siyasi çətinliklərlə üz-üzədir
Gürcüstanın bu diplomatik təqdimatı ölkənin Aİ və ABŞ-la münasibətlərində gərginliyin artdığı bir vaxtda səslənib. Gürcüstanın Aİ-yə üzvlük prosesi faktiki olaraq dayanıb. Kobaxidze 2024-cü ilin noyabrında hökumətinin Aİ-yə üzvlük danışıqlarının başlanmasını 2028-ci ilin sonunadək gündəliyə çıxarmayacağını açıqlayıb.
Aİ institutları sonradan üzvlük prosesinin “faktiki olaraq dayanma nöqtəsinə gəldiyini” bildiriblər. Avropa Komissiyası isə Gürcüstanı yalnız “adına namizəd ölkə” kimi xarakterizə edib.
Vaşinqtonla münasibətlərdə də ciddi gərginlik yaranıb. ABŞ 2024-cü ildə bir sıra gürcü rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib. “Gürcü Arzusu” partiyasının təsisçisi və fəxri sədri Bidzina İvanişvili də həmin ilin dekabrında ABŞ Maliyyə Nazirliyinin sanksiya siyahısına salınıb.
Bununla belə, diplomatik təmaslar davam edir. Botçorişvili sentyabrın 8-də Tbilisidə ABŞ-ın yeni təyin olunmuş müvəqqəti işlər vəkili ilə görüşüb. Tərəflər ikitərəfli münasibətləri və gələcək əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə ediblər.
Nyu-Yorkdakı çıxışlar Gürcüstanın əsas mesajını gücləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilir: Vaşinqton və Brüssellə siyasi fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Tbilisi öz coğrafi mövqeyini və Cənubi Qafqazın ticarət-nəqliyyat qovşağı kimi artan əhəmiyyətini Qərbin regiona marağının davam etdirilməsi üçün əsas hesab edir.
