OMM Redaksiyası
Fransa bu həftəsonu ölkəboyu yeni etiraz dalğasına hazırlaşır. Yaşayış xərclərinin artması, təhsillə bağlı narahatlıqlar və siyasi gərginlik ölkədə son illərin ən böyük etiraz hərəkatlarından birinə çevrilə biləcək aksiyalarda birləşir.
Hakimiyyət ölkə üzrə yüzlərlə aksiyanın keçiriləcəyini gözləyir. Nümayişlər böyük şəhərlərlə yanaşı, dairəvi yollarda, yanacaqdoldurma məntəqələrində və ticarət ərazilərində də planlaşdırılır. Bu üsullar 2018-ci ildə başlayan “Sarı jiletlilər” hərəkatının aksiyalarını xatırladır.
Etirazlara fəallar, həmkarlar ittifaqları, siyasi partiyalar, tələbələr və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarından ibarət geniş koalisiya qoşulur. Bu, iqtisadi vəziyyətə və hökumətin siyasətinə narazılığın artdığını göstərir.
Yaşayış xərcləri etirazların əsas səbəblərindəndir
Aksiyaların təşkilatçıları bildirirlər ki, nümayişlərə ailələrin maliyyə vəziyyəti ilə bağlı narahatlıqlar təkan verir. Yanacağın və gündəlik tələbat mallarının bahalaşması, eləcə də tənqidçilərin fikrincə, dövlət sektoru işçilərini və həssas qrupları inflyasiya qarşısında çətin vəziyyətə salacaq büdcə tədbirlərinə etiraz əsas məsələlər sırasındadır.
“Sarı jiletlilər” hərəkatının bir sıra tanınmış simaları nümayişlərə açıq dəstək verib. Onlar vaxtilə yüz minlərlə insanı küçələrə çıxaran və hökumət üçün ciddi çağırışa çevrilən hərəkatı yenidən canlandırmağa çalışırlar.
Əmək təşkilatları, solçu siyasi qruplar və ictimai hərəkatlar da aksiyalara dəstək verərək səfərbərliyin ənənəvi etiraz şəbəkələrindən kənara çıxmasına şərait yaradıblar.
Fransa rəsmiləri bəzi nümayişlərin gərginləşə biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər. Təhlükəsizlik qüvvələri Parisdə və digər böyük şəhərlərdə mümkün iğtişaşlara hazırlaşır. Rəsmilər radikal və zorakı qrupların aksiyalardan istifadə edə biləcəyindən ehtiyatlanırlar.
Tələbə aksiyaları narazılığa yeni təkan verir
Həftəsonu nümayişləri Fransanın məktəb və universitetlərində həftələrdir davam edən gərginlik fonunda keçiriləcək. Təhsil şəraiti ilə bağlı tələbə etirazları qısa müddətdə bərabərsizlik, ictimai xidmətlər və gənclərin imkanları məsələlərini əhatə edən daha geniş hərəkat halını alıb.
Nümayişlərdə minlərlə şagird və universitet tələbəsi iştirak edib. Onlar sinif otaqlarının həddindən artıq dolu olmasından, kadr çatışmazlığından, təhsil müəssisələrinin vəziyyətinin pisləşməsindən və ali təhsilə qəbul sistemindən narazılıq edirlər.
Etirazlar Paris regionundan ölkənin müxtəlif şəhər və qəsəbələrinə yayılaraq yüzlərlə təhsil müəssisəsinə təsir edib. Tələbələrlə polis arasında toqquşmaların sayı artıb. Etirazçılar məktəblərin qarşısında barrikadalar qurub, təhlükəsizlik qüvvələri isə təhsil müəssisələrinə girişi bağlayan aksiyaları dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan və digər vasitələrdən istifadə edib.
Polis son iğtişaşlar zamanı yüzlərlə əməkdaşının xəsarət aldığını, etirazlarla əlaqədar minlərlə şəxsin saxlanıldığını bildirib.
Kütləvi nümayişlər Fransa siyasi həyatında uzun müddətdir mühüm yer tutur. 1968-ci il tələbə hərəkatlarından və 2005-ci il şəhərətrafı iğtişaşlarından tutmuş 2023-cü ilin pensiya etirazları və “Sarı jiletlilər” hərəkatınadək küçə aksiyaları ölkədə siyasi narazılığın əsas ifadə formalarından biri olub.
Hazırkı etirazlar seçki kampaniyasının qızışdığı dövrə təsadüf edir. Siyasi spektrin müxtəlif cinahlarından olan namizədlər ictimai narazılıqdan faydalanmağa çalışırlar. Bu səbəbdən nümayişlər təkcə sosial məsələ deyil, həm də mühüm siyasi mübarizə meydanına çevrilir.
Solçu siyasətçilər tələbə nümayişçilərinə dəstək ifadə edib, polis taktikasını tənqid edir və gənclərin təhsil, sosial mobillik və dövlət investisiyaları ilə bağlı haqlı narahatlıqlar qaldırdığını bildirirlər. Mühafizəkar və sağçı siyasətçilər isə bəzi aksiyalarla əlaqəli zorakılıq və vandalizmi pisləyərək hüquq-mühafizə tədbirlərinin sərtləşdirilməsini istəyirlər.
Fransa Prezidenti Emmanuel Makron ölkə konstitusiyasına görə ardıcıl növbəti müddətə namizəd ola bilməsə də, müzakirələrə qoşulub. O, dinc etiraz hüququnu müdafiə etməklə yanaşı, zorakılığı tənqid edib və tələbələrdən siyasi məqsədlər üçün istifadə edilməsinə qarşı xəbərdarlıq edib.
Nümayişlər Fransanın gələcəyi ilə bağlı daha dərin narahatlıqları da üzə çıxarıb. Beynəlxalq təhsil qiymətləndirmələrinin son nəticələrində riyaziyyat və oxu kimi əsas fənlər üzrə göstəricilərin gerilədiyi vurğulanıb. Müxtəlif iqtisadi təbəqələrdən olan şagirdlər arasındakı bərabərsizliklə bağlı narahatlıqlar da qalmaqdadır.
Bu problemlər inflyasiya, büdcə məhdudiyyətləri və dövlət borcu ilə bağlı narahatlıqlar kimi daha geniş iqtisadi təzyiqlərlə eyni vaxta düşür. Bir çox etirazçı üçün aksiyalar artıq yalnız təhsil və yanacağın qiymətləri ilə bağlı deyil; onlar iqtisadi təhlükəsizlik, ictimai xidmətlər və siyasi institutlara inamla bağlı ümumi narazılığı ifadə edir.
Fransa mühüm seçki dövrünə qədəm qoyarkən şənbə günü aksiyaların miqyası yeni etiraz hərəkatının hökumət və ölkənin siyasi elitası üçün uzunmüddətli çağırışa çevrilib-çevrilməyəcəyini göstərə bilər.
