OMM Redaksiyası
VÖEN nədir, kimlər VÖEN almalıdır, onlayn VÖEN necə açılır və bunun üçün nə qədər ödəniş tələb olunur? Xüsusilə fərdi sahibkarlar, frilanserlər, taksi sürücüləri və rəqəmsal platformalarda gəlir əldə edən şəxslər üçün bu suallar aktuallaşır.
Əvvəllər vergi uçotuna alınmaq üçün vergi orqanına getmək lazım gəlirdisə, hazırda fiziki şəxs elektron formada uçota alına bilər və bu halda VÖEN dərhal verilir.
Bəs VÖEN nədir və necə alınır? Onlayn VÖEN açmaq mümkündürmü? VÖEN açmaq üçün hansı sənədlər lazımdır və xidmətin qiyməti nə qədərdir?
Bu yazıda ən çox verilən sualları Vergi Məcəlləsinin 33 və 34-cü maddələrinə əsasən bir araya gətirərək VÖEN almaq istəyənlər üçün praktik bələdçi hazırlamışıq.
VÖEN nədir?
VÖEN – vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsidir.
Bu nömrə hər bir vergi ödəyicisinə bütün vergilər üzrə, o cümlədən gömrük ödənişləri üzrə verilir və bütün ölkə ərazisində vahiddir (Vergi Məcəlləsi, maddə 34.6). VÖEN bəyannamələrdə, müqavilələrdə, qaimələrdə, kassa çeklərində, bank və digər ödəniş sənədlərində mütləq göstərilir (maddə 34.7).
Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən fiziki şəxslər vergi uçotuna alınmalıdırlar.
VÖEN həm fiziki şəxslər, həm də hüquqi şəxslər üçün istifadə olunur. Kommersiya hüquqi şəxslərinə (məsələn, MMC-lərə) VÖEN dövlət qeydiyyatına alındıqları zaman verilir (maddə 33.1), fərdi sahibkarlar isə vergi orqanına ərizə ilə uçota alınırlar.
VÖEN necə açılır?
Fiziki şəxs vergi uçotuna elektron və ya kağız formada alına bilər. Uçota alınmaq üçün ərizəni poçtla göndərmək mümkün deyil (maddə 34.1).
Elektron formada uçota alınmaq üçün gücləndirilmiş elektron imza ilə — ASAN İmza və ya SİMA İmza ilə — Dövlət Vergi Xidmətinin elektron portalına daxil olmaq lazımdır.
Ənənəvi formada isə şəxs yaşadığı yer üzrə vergi orqanına müraciət edə bilər (maddə 33.1).
VÖEN açmaq üçün hansı sənədlər tələb olunur?
Fərdi sahibkar uçota alınmaq üçün ərizə ilə birlikdə şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surətini təqdim edir (maddə 34.1).
Əsasən:
- uçota alınma haqqında ərizə;
- şəxsiyyəti təsdiq edən sənədin surəti;
- nümayəndə müraciət edirsə, müvafiq etibarnamə.
Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıqla məşğul olmaq istəyən əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi vəsiqə əsasında uçota alınırlar (maddə 33.3).
Elektron formada müraciət zamanı isə proses rəqəmsal identifikasiya vasitəsilə həyata keçirilir.
Onlayn VÖEN açmaq mümkündürmü?
Bəli. Fiziki şəxslərin elektron formada vergi uçotuna alınması dərhal həyata keçirilir və uçota alınma haqqında şəhadətnamə onlar üçün yaradılmış elektron ünvana real vaxt rejimində göndərilir (maddə 34.2). Kağız formada verilmiş ərizə üzrə uçota alınma ərizə daxil olduğu gündən sonrakı 1 gün ərzində aparılır.
Bunun üçün Dövlət Vergi Xidmətinin elektron xidmətlər portalından istifadə edilir.
Dövlət Vergi Xidmətinin elektron portalı
Beləliklə, fiziki şəxs vergi uçotuna alınmaq üçün xidmət mərkəzinə getməli olmur.
SİMA İmza ilə onlayn VÖEN necə açılır?
Onlayn VÖEN açmaq üçün ümumi olaraq aşağıdakı ardıcıllıqdan istifadə edilir:
- Dövlət Vergi Xidmətinin elektron portalına daxil olun.
- Elektron identifikasiya vasitəsi kimi SİMA İmzanı və ya ASAN İmzanı seçin.
- Fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması ilə bağlı xidməti seçin.
- Tələb olunan məlumatları sistemə daxil edin.
- Müraciəti elektron formada təsdiqləyin.
Elektron müraciət təsdiqləndikdən sonra VÖEN dərhal verilir, şəhadətnamə elektron ünvana göndərilir. Ərizədə qeyd edilərsə, şəhadətnamə kağız formada da verilir (maddə 34.2-1).
VÖEN açmaq neçəyə başa gəlir?
Vergi uçotuna alınma, yenidən uçota alınma və uçotdan çıxarılma ödənişsizdir (maddə 34.5).
Bununla yanaşı, sahibkarın istifadə etdiyi rəqəmsal imza sertifikatı, bank hesabı, mühasibatlıq və digər xidmətlərlə bağlı ayrıca xərclər yarana bilər.
Bu səbəbdən “VÖEN açmağın qiyməti” ilə “sahibkarlıq fəaliyyətinin ümumi xərcləri”ni bir-birindən fərqləndirmək lazımdır.
Kimlər VÖEN almalıdır?
Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən fiziki şəxs ərizəni fəaliyyətə başladığı günədək vergi orqanına verməlidir (maddə 33.4). Ərizə vaxtında verilmədikdə 200 manat maliyyə sanksiyası tətbiq olunur (maddə 58.2). Ərizə verməyən fiziki şəxsi vergi orqanı öz təşəbbüsü ilə uçota ala və 5 gün ərzində ona bildiriş göndərə bilər (maddə 33.5).
Vergi Məcəlləsinə görə, ödəmə mənbəyində vergisi tutulmayan gəliri və ya royaltidən gəliri olan fiziki şəxslər, eləcə də Azərbaycandan kənarda gəlir əldə edən rezident fiziki şəxslər də ərizəni gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq verməlidirlər (maddə 33.4).
Bura müxtəlif fəaliyyət sahələrində çalışan fiziki şəxslər daxil ola bilər. Məsələn:
- fərdi sahibkarlar;
- frilanserlər;
- taksi sürücüləri;
- xidmət göstərən şəxslər;
- əmlakdan gəlir əldə edən şəxslər;
- müəlliflik fəaliyyətindən (royaltidən) gəlir əldə edən şəxslər;
- digər sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər.
Hüquqi şəxslər də vergi ödəyicisi kimi VÖEN-ə malik olurlar.
Taksi sürücülərinin VÖEN-i olmalıdırmı?
Taksi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin vergi uçotu məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əgər şəxs taksi xidməti göstərərək gəlir əldə edirsə, fəaliyyətinin hüquqi və vergi baxımından rəsmiləşdirilməsi tələb olunur.
Xüsusilə Bolt, Uber və digər platformalar vasitəsilə taksi fəaliyyəti göstərən şəxslər vergi öhdəliklərini nəzərə almalıdırlar.
Taksi ilə sərnişin daşıyanlar sadələşdirilmiş verginin ödəyicisidir və vergini dövriyyədən deyil, hər avtomobil üçün sabit aylıq məbləğlə ödəyirlər: 9 manat × ərazi əmsalı, yəni Bakıda ayda 18 manat (Vergi Məcəlləsi, maddə 218.4.1, 220.5, 220.6).
Bu barədə daha ətraflı məlumatı əvvəlki bələdçimizdə oxuya bilərsiniz:
Sadələşdirilmiş vergi nədir? Kimlər ödəyir, neçə faizdir və 200 min manat həddi nə deməkdir?
Frilanserlərə VÖEN lazımdırmı?
Frilans fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər də vergi məsələlərinə diqqət yetirməlidirlər.
Məsələn, proqramçı, dizayner, kopirayter, tərcüməçi və digər mütəxəssislər müstəqil şəkildə xidmət göstərərək gəlir əldə edirlərsə, onların fəaliyyətinin vergi baxımından rəsmiləşdirilməsi məsələsi ortaya çıxır.
VÖEN-in olması frilanserə fəaliyyətini rəsmi şəkildə həyata keçirmək, müvafiq müqavilələr bağlamaq və vergi öhdəliklərini yerinə yetirmək imkanı verir.
Bu xüsusilə xarici şirkətlərlə və beynəlxalq platformalar vasitəsilə işləyən şəxslər üçün əhəmiyyətlidir.
Xaricdən gəlir əldə edən frilanser VÖEN açmalıdır?
Frilanserin xarici müştərilərlə işləməsi onun vergi öhdəliklərini aradan qaldırmır.
Vergi Məcəlləsinə görə, Azərbaycandan kənarda gəlir əldə edən rezident fiziki şəxs vergi uçotuna alınmaq üçün ərizəni gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq verməlidir (maddə 33.4). Məsələn, şəxs xarici şirkətə proqramlaşdırma, dizayn, tərcümə və ya digər xidmət göstərərək ödəniş alırsa, həmin gəlir Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun rəsmiləşdirilməlidir.
Bu səbəbdən xarici platformalarda fəaliyyət göstərən şəxslərin yalnız platformanın tələblərinə deyil, Azərbaycanın vergi qanunvericiliyinə də diqqət etməsi vacibdir.
VÖEN açdıqdan sonra nə etmək olar?
VÖEN əldə edildikdən sonra sahibkarlıq fəaliyyətinin xüsusiyyətindən asılı olaraq bir sıra digər proseslər də həyata keçirilə bilər.
Məsələn:
- sahibkarlıq fəaliyyəti üçün bank hesabı açmaq;
- elektron qaimələr təqdim etmək;
- vergi bəyannamələrini elektron formada göndərmək;
- vergi ödənişlərini həyata keçirmək;
- POS-terminalın qeydiyyatı ilə bağlı elektron xidmətlərdən istifadə etmək;
- vergi uçotu və öhdəlikləri barədə məlumat əldə etmək mümkündür.
Ünvan və ya ərizədəki digər məlumatlar dəyişdikdə, dəyişiklikdən sonra 15 gün ərzində vergi orqanına məlumat verilməlidir (maddə 34.3). Bu tələb pozulduqda 40 manat maliyyə sanksiyası tətbiq olunur (maddə 58.2).
Burada vacib məqam odur ki, VÖEN almaq sahibkarın bütün vergi öhdəliklərini avtomatik həll etmir. Fəaliyyət növündən asılı olaraq vergi, sosial sığorta və digər öhdəliklər yarana bilər.
İnfluenserlər VÖEN açmalıdırmı?
Sosial media və rəqəmsal platformalar vasitəsilə gəlir əldə edən şəxslərin də vergi öhdəlikləri yarana bilər.
Xüsusilə reklam, kommersiya əməkdaşlığı, məhsul və xidmətlərin tanıdılması qarşılığında ödəniş alan influenserlərin fəaliyyətinin rəsmiləşdirilməsi məsələsi aktuallaşır.
Bu səbəbdən influenserlərin əldə etdikləri gəlirlərin xarakterindən və fəaliyyət formasından asılı olaraq vergi uçotuna alınma və digər vergi öhdəliklərini nəzərə almaları vacibdir.
VÖEN açmaq üçün SİMA İmzadan necə istifadə etmək olar?
SİMA İmza ilə elektron xidmətlərdən istifadə etmək üçün əvvəlcə uyğun rəqəmsal imza sertifikatına malik olmaq lazımdır.
SİMA İmzanın əldə edilməsi və şərtləri barədə ətraflı məlumatı rəsmi internet səhifəsindən əldə etmək mümkündür.
VÖEN açmaq sahibkara nə verir?
VÖEN-in əsas üstünlüklərindən biri sahibkarlıq fəaliyyətinin rəsmi şəkildə rəsmiləşdirilməsidir.
Bu, sahibkara fəaliyyətindən asılı olaraq:
- rəsmi müqavilələr bağlamaq;
- bank hesabından istifadə etmək;
- gəlirlərini rəsmiləşdirmək;
- vergi bəyannamələri təqdim etmək;
- elektron qaimələr göndərmək;
- biznes fəaliyyəti üzrə rəsmi maliyyə tarixçəsi formalaşdırmaq imkanı yarada bilər.
Bu baxımdan VÖEN yalnız vergi nömrəsi deyil, həm də sahibkarlıq fəaliyyətinin rəsmiləşdirilməsində əsas elementlərdən biridir.
VÖEN açmazdan əvvəl nələri bilmək lazımdır?
VÖEN əldə etməzdən əvvəl sahibkar fəaliyyətinin hansı formada aparılacağını dəqiqləşdirməlidir.
Çünki VÖEN açmaqla proses başa çatmır. Fəaliyyət növündən asılı olaraq vergi rejiminin seçilməsi, bəyannamələrin təqdim edilməsi, sosial sığorta və digər öhdəliklərin yerinə yetirilməsi tələb oluna bilər. İl ərzində fəaliyyətə başlayan vergi ödəyicisi uçota alınma ərizəsində qeyd etdiyi vergitutma metodunu tətbiq edir (maddə 218.2).
Məsələn, taksi sürücüsü, frilanser, mağaza sahibi və influenser üçün vergi öhdəlikləri eyni olmaya bilər.
Buna görə VÖEN açmazdan əvvəl fəaliyyət növünə uyğun vergi rejimini müəyyənləşdirmək vacibdir.
Qısa bələdçi: VÖEN almaq istəyirsinizsə
VÖEN almaq üçün əsas addımlar:
- Fəaliyyətinizi və vergi rejiminizi müəyyənləşdirin.
- Vergi uçotuna alınma formasını seçin: elektron (dərhal) və ya vergi orqanında (1 gün ərzində).
- Elektron formada müraciət etmək istəyirsinizsə, ASAN İmza və ya SİMA İmzadan istifadə edin.
- Dövlət Vergi Xidmətinin elektron portalına daxil olun.
- Tələb olunan məlumatları təqdim edin. Bunu fəaliyyətə başlamazdan əvvəl edin.
- VÖEN-i əldə etdikdən sonra fəaliyyətinizə uyğun vergi və digər öhdəlikləri müəyyənləşdirin.
Nəticə
Hazırda sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaq istəyən şəxslər üçün vergi uçotuna alınma pulsuzdur və elektron formada dərhal həyata keçirilir.
Xüsusilə fərdi sahibkarlar, frilanserlər, taksi sürücüləri və rəqəmsal platformalardan gəlir əldə edən şəxslər üçün VÖEN və vergi uçotu məsələsini əvvəlcədən dəqiqləşdirmək vacibdir: uçota alınma ərizəsi fəaliyyətə başlanan günədək verilməlidir.
Ən əsası isə VÖEN açmazdan əvvəl yalnız nömrəni əldə etməyə deyil, fəaliyyətiniz üzrə hansı vergi rejiminin tətbiq olunduğuna və hansı öhdəliklərin yarandığına diqqət yetirmək lazımdır.
Qeyd: Vergi qanunvericiliyində dəyişikliklər edilə bildiyi üçün konkret fəaliyyət üzrə vergi öhdəliklərini müəyyənləşdirərkən Dövlət Vergi Xidmətinin aktual məlumatlarına əsaslanmaq tövsiyə olunur.
Yoxlanılıb: 14 oktyabr 2026.
