Avropa İttifaqı Orta Dəhlizlə yükdaşımaların həcmini 2030-cu ilədək üç dəfə artırmağı və Avropa ilə Asiya arasında tranzit vaxtını azaltmağı hədəfləyir. Qara dənizdə artan təhlükəsizlik təhdidləri regional ticarət marşrutları ilə bağlı narahatlıq doğurur.
AnewZ-in məlumatına görə, bu hədəf Brüsseldə keçirilən nazirlər görüşünün əsas mövzularından olub. Avropa İttifaqı, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz rəsmiləri nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi və Qara dənizdə gəmiçiliyə artan risklərin aradan qaldırılması yollarını müzakirə ediblər.
Orta Dəhlizin imkanları və Qara dənizdə təhlükəsizlik
Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi və Cənubi Qafqazdan keçən Orta Dəhliz mövcud ticarət marşrutlarına alternativ sayılır. Dəhlizin ötürmə qabiliyyətini artırmaq üçün təkcə infrastruktura investisiya yatırmaq kifayət etməyəcək.
Brüssel dəmir yollarına, limanlara və sərhəd-keçid məntəqələrinə investisiya qoyulmasını, eləcə də gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsini istəyir. Məqsəd tıxacları azaltmaq və yüklərin çatdırılmasını sürətləndirməkdir.
Əsas çətinlik müxtəlif nəqliyyat sistemləri və sərhəd qaydaları olan bir neçə ölkədən malların sürətli və etibarlı şəkildə daşınmasını təmin etməkdir.
Qara dənizdə təhlükəsizlik təhdidləri bu planları çətinləşdirə bilər. Mülki gəmilərə hücumlar beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq yaradıb.
Avropa İttifaqı Bolqarıstan və Rumıniyanın iştirak edəcəyi dəniz təhlükəsizliyi mərkəzinin yaradılması üçün 50 milyon avroyadək (58 milyon dollar) vəsait ayıracağını açıqlayıb. Mərkəzin 2027-ci ildə fəaliyyətə başlaması gözlənilir.
Konstansa və Varna şəhərlərindəki obyektlərdən fəaliyyət göstərəcək mərkəz dəniz müşahidəsinə və kritik infrastrukturun qorunmasına diqqət yetirəcək. Axtarış-xilasetmə əməliyyatlarına dəstək məqsədilə hər iki ölkəyə 10 milyon avro (11,6 milyon dollar) veriləcək.
“Reuters”in məlumatına görə, oktyabr ayında dəniz dronları Rumıniya və Bolqarıstan sahilləri yaxınlığında ən azı doqquz yük gəmisinə hücum edib, nəticədə dənizçilər ölüb və ya itkin düşüb.
Qida təchizatı və Cənubi Qafqazda əlaqələr
Avropa İttifaqının xarici siyasət üzrə rəhbəri Kaya Kallas xəbərdarlıq edib ki, regionda gəmiçiliyin pozulması qlobal ərzaq təchizatına, xüsusilə də Afrikaya təsir göstərə bilər.
Nazirlər minalardan təmizləmə əməliyyatlarını, kritik infrastruktura təhdidləri, Rusiyanın “kölgə donanmasını” və Ukrayna üçün alternativ ixrac marşrutlarını da nəzərdən keçiriblər. Müzakirələr kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı və qlobal ticarət baxımından əhəmiyyətli olan regionun üzləşdiyi daha geniş iqtisadi riskləri gündəmə gətirib.
Daha şərqdə yerləşən Cənubi Qafqaz da regional nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı çətinliklərlə üzləşir. Ermənistan regionda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası səyləri çərçivəsində TRIPP layihəsini və “Sülhün kəsişməsi” təşəbbüsünü irəli sürür.
Gürcüstanın Brüsseldəki görüşdə iştirak etməməsi, Orta Dəhlizin əsas hissələrindən biri boyunca yerləşdiyinə görə, regional koordinasiya ilə bağlı suallar doğurub. Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi Tbilisinin müvafiq səviyyədə dəvət almadığını bildirib.
Gürcüstanın görüşdə olmaması Avropa İttifaqının yükdaşımalarla bağlı iddialı hədəflərinə çatması üçün tranzit ölkələr arasında əməkdaşlığın əhəmiyyətini önə çıxarıb.
Nəqliyyat infrastrukturundan əlavə, Avropa İttifaqı enerji və texnologiya sahələrində də daha sıx əməkdaşlıq axtarır. Nazirlər elektrik şəbəkələrinin gücləndirilməsini, bərpa olunan enerjinin genişləndirilməsini, təhlükəsiz rəqəmsal əlaqələrin inkişafını, süni intellekt və məlumat mərkəzlərinə investisiyaları müzakirə ediblər.
Bu təşəbbüslər Avropa İttifaqının Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazla iqtisadi əlaqələri dərinləşdirmək, eyni zamanda regional infrastrukturu mümkün pozuntular qarşısında daha dayanıqlı etmək strategiyasının tərkib hissəsidir.
Növbəti yüksək səviyyəli regional sammitin 2027-ci ildə Sofiyada keçirilməsi planlaşdırılır. Nəqliyyat əlaqələri və Qara dənizdə təhlükəsizliklə bağlı irəliləyişin həmin vaxt yenidən müzakirə olunacağı gözlənilir.