OMM Redaksiyası
ABŞ Senatı Prezident Donald Tramp administrasiyasının İordan çayının qərb sahilində iddia olunan insan haqları pozuntuları və artan zorakılıq barədə Konqresə hesabat təqdim etməsini tələb edən qətnaməni bloklayıb.
Demokrat senator Kris Van Hollenin təqdim etdiyi sənəd çərşənbə axşamı keçirilən prosedur səsverməsində 47 lehinə, 51 əleyhinə səslə rədd edilib. Səsvermə əsasən partiya xətti üzrə baş tutub.
Qətnamə nəyi nəzərdə tuturdu?
Təklif ABŞ Dövlət Departamentindən İordan çayının qərb sahilində israilli məskunlaşanlar və ya İsrail təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən ABŞ vətəndaşlarının öldürülməsi hallarını araşdıran, həmçinin ərazidə ümumi insan haqları vəziyyətini qiymətləndirən hesabat hazırlanmasını tələb edirdi.
Van Hollenin sözlərinə görə, 2022-ci ildən bəri ərazidə doqquz ABŞ vətəndaşı öldürülüb. Senator ABŞ-ın maliyyə yardımı göstərdiyi ölkələrin fəaliyyətini araşdırmağın Konqresin məsuliyyəti olduğunu bildirib.
“ABŞ vergi ödəyicilərinin vəsaitlərini alan tərəflərin qanunlarımıza və dəyərlərimizə uyğun davranmasını təmin etmək bizim məsuliyyətimizdir”, – deyə o, açıqlamasında qeyd edib.
Qətnamə İsrailə ABŞ yardımının dərhal azaldılmasını nəzərdə tutmurdu. Lakin administrasiya tələb olunan hesabatı təqdim etməsəydi, yardımlara məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilərdi.
Səsvermədə partiya fərqi
Kentukki ştatından senator Rend Pol istisna olmaqla bütün respublikaçı senatorlar qətnamənin əleyhinə səs verib. Pensilvaniyadan senator Con Fetterman istisna olmaqla bütün demokratlar isə sənədi dəstəkləyib.
Respublikaçılar təklifi tənqid edərək qətnamənin İsrailin İranla davam edən münaqişə fonunda təhlükəsizlik təhdidləri ilə üzləşdiyi bir vaxtda irəli sürüldüyünü bildiriblər.
Respublikaçı senator Stiv Deyns həmkarlarını qətnaməni rədd etməyə və onun ifadəsinə görə, İranın dəstəklədiyi terrorla mübarizə aparan İsrailə yardım göstərməyə çağırıb.
Məskunlaşanların zorakılığı ilə bağlı narahatlıq
Bu il İordan çayının qərb sahilində israilli məskunlaşanların fələstinlilərə qarşı zorakılığı əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
İsrail əraziyə 1967-ci ildən nəzarət edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və əksər ölkələr İsrailin bu ərazidəki məskunlaşmalarını hərbi işğala dair beynəlxalq hüquqa əsasən qanunsuz hesab edir. İsrail isə bu yanaşmanı qəbul etmir və ərazini işğal olunmuş deyil, mübahisəli torpaq kimi qiymətləndirir.
Məsələ ABŞ-da İsrailə hərbi dəstək ətrafında fikir ayrılıqlarını da dərinləşdirib. Bəzi demokrat qanunvericilər və daha az sayda respublikaçı İsrailin Qəzzadakı fəaliyyətinə görə yardımların məhdudlaşdırılmasını tələb edir.
Səsvermənin siyasi fonu
Senatdakı səsvermə noyabrın 3-də keçiriləcək ABŞ aralıq seçkilərinə bir neçə həftə qalmış baş tutub.
İranla davam edən münaqişə, enerji qiymətlərinin artması və Vaşinqtonun İsrailə hərbi-diplomatik dəstəyi ilə bağlı fikir ayrılıqları fonunda İsrailə dair ABŞ siyasəti Konqresdə daha çox müzakirə olunur.
İsraildə seçkilərin oktyabrın 27-də keçirilməsi planlaşdırılır. Bu səbəbdən hər iki ölkədə təhlükəsizlik və xarici siyasət məsələləri ilə bağlı daxili siyasi müzakirələrə diqqət artıb.
