OMM Redaksiyası
Bu ay Ukrayna ordusunun istifadə etdiyi “SpaceX” şirkətinin “Starlink” peyk rabitə sisteminin hərbi versiyası olan “Starshield” xidmətinə məhdudiyyətlər tətbiq olunub. Sürətlə hərəkət edən obyektlərə, o cümlədən dronlara quraşdırılan qəbuledicilər fəaliyyətini dayandırıb və bu, bəzi döyüş, eləcə də hava hücumundan müdafiə tapşırıqlarını təhlükə altına qoyub.
AnewZ-nin məlumatına görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə axşamı “SpaceX” rəhbəri Elon Maskın xidmətləri bərpa etdiyini bildirib, lakin onunla şəxsən bu barədə danışdığını təkzib edib. Ukraynanın müdafiə və hərbi mənbələri isə cümə günü “Reuters”ə sürət məhdudiyyətlərinin qüvvədə qaldığını deyiblər.
Ukrayna “Starlink” və “Starshield”dən necə istifadə edir?
Ukrayna ordusu rabitə üçün “Starlink”dən, xüsusi hərbi məqsədlər üçün isə “Starshield”dən yararlanır. Cəbhə xəttindəki bölmələr arasında rabitənin əsas vasitəsinə çevrilən “Starlink”in imkanlarına malik hazırda başqa xidmət olmadığını bildirirlər.
Radioelektron müdaxiləyə böyük ölçüdə davamlı olan “Starshield” qəbulediciləri dronlarda istiqamətləndirmə sistemi və uzaqdan idarə edən pilotla əlaqə vasitəsi kimi istifadə olunur. Bu dronlar Ukrayna ərazisinin Rusiya qüvvələrinin nəzarətində olan dərinliklərində də fəaliyyət göstərir. Son məhdudiyyət isə saatda 160 kilometrdən (100 mil) sürətli hərəkət zamanı qəbuledicilərin əlaqəsinin kəsilməsinə səbəb olur.
Ukrayna rəsmilərinin sözlərinə görə, bu, Ukrayna daxilindəki Rusiya hədəflərinə zərbə endirən dronlara, eləcə də Rusiya dronlarının hücumlarını dəf etmək üçün istifadə olunan bəzi sürətli ələkeçirici dronlara mane olur.
“Starshield” vasitəsilə idarə olunan orta mənzilli hücum dronları bu il döyüş meydanındakı vəziyyətin dəyişməsində mühüm rol oynayıb. Uzaqdan idarə edən pilotlar bu dronları Rusiya təchizat yük maşınları və qatarları kimi hərəkətdə olan hədəflərə yönəldə bilirlər.
Sürətli ələkeçirici dronlar Ukraynanın şəhərlərini Rusiyanın son aylarda tətbiq etdiyi yeniliklərdən biri olan reaktiv mühərrikli hücum dronlarından qorumaq üçün istifadə etdiyi azsaylı vasitələrdəndir. Rusiya bu dronlarla hər gecə hücumlar həyata keçirir.
Məhdudiyyət qərarına görə məsuliyyət mübahisəlidir
Nə Elon Mask, nə də ABŞ hökuməti Ukraynada “Starlink” və ya “Starshield” xidmətlərinin məhdudlaşdırılmasına görə məsuliyyəti üzərinə götürüb. Hər iki tərəf açıq şəkildə belə qərarı yalnız digər tərəfin verə biləcəyini deyib.
“Reuters” ötən həftə məsələ ilə bağlı məlumatlandırılmış iki ABŞ rəsmisi və bir Qərb rəsmisinə istinadən məhdudiyyət barədə göstərişin Ağ Evdən verildiyini yazıb. “The Wall Street Journal” isə çərşənbə günü mənbələrinə əsaslanaraq xidmətin zəiflədilməsi barədə qərarı şəxsən Maskın verdiyini bildirib.
Məhdudiyyətlər ictimailəşəndən sonra Mask “Starshield”in ABŞ hökumətinə məxsus olduğunu və onun tərəfindən idarə edildiyini deyib. Onun sözlərinə görə, xidmətin sürəti və ya istifadəsi ilə bağlı istənilən məhdudiyyəti ABŞ ordusu, son nəticədə isə Tramp müəyyənləşdirib. Mask kommersiya məqsədli “Starlink” sisteminin hərbi istifadə üçün nəzərdə tutulmadığını və buna icazə verilmədiyini də bildirib.
Tramp xidmətin zəiflədilməsi ilə bağlı hər hansı qərarda iştirakını təkzib edib. Dövlət katibi Marko Rubio çərşənbə günü jurnalistlərə Ukraynanın “Starlink”ə çıxışı ilə bağlı qərarların Ağ Evin deyil, “SpaceX” və Maskın səlahiyyətində olduğunu deyib.
Məhdudiyyət Kiyev və Vaşinqton arasında münasibətlərin gərginləşdiyi dövrə təsadüf edib. Tramp Kiyevi Moskva ilə mümkün sülh razılaşmasında daha böyük güzəştləri qəbul etməyə çağırmağa çalışır.
Tramp Ukraynanı Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa da təzyiq göstərib. Bununla belə, “Starshield” həmin hücumlarda istifadə olunan dronlarda tətbiq edilmir, çünki sistem Rusiya ərazisində işləmir.
“Starlink” və “Starshield” necə işləyir?
“SpaceX”in əsas gəlir mənbəyi olan “Starlink” 11 mindən çox peykdən ibarət internet şəbəkəsidir. Peyklər qatlanmış qəzet ölçüsündə olan istifadəçi terminallarına birbaşa genişzolaqlı internet ötürür. Sistemin təxminən 13 milyon abunəçisi arasında ev təsərrüfatları, piyada səyahət edənlər, gəmiçilik şirkətləri və iri aviaşirkətlər var.
“SpaceX” ilk “Starlink” peyklərini 2019-cu ildə təkrar istifadə oluna bilən raketlərlə orbitə çıxarıb. Şirkət o vaxtdan bəri Yer kürəsinin böyük hissəsini əhatə edən alçaq Yer orbitli peyk şəbəkəsi qurub. Bu şəbəkə adətən Yerdən daha uzaqda yerləşən və sayca daha az olan ənənəvi rabitə peyklərindən daha sürətli bağlantı təmin edir.
“Starshield” Pentaqon üçün hərbi və kəşfiyyat peyk sistemləri hazırlayan “SpaceX” bölməsidir. Onun missiyaları “Starlink”in kommersiya genişzolaqlı internet xidmətindən ayrı olsa da, fərq hər zaman aydın deyil: “Starshield”in təhlükəsiz rabitə xidmətləri gücləndirilmiş şifrələmədən və xüsusi terminallardan istifadə edir, lakin əsas infrastruktur kimi geniş “Starlink” peyk şəbəkəsinə söykənir.
“SpaceX” bildirir ki, təhlükəsiz rabitə ilə yanaşı, “Starshield” istifadəçilərə Yer səthini müşahidə etmək, sensorları və digər faydalı yükləri sistemə inteqrasiya etmək imkanı da verə bilər.
