OMM Redaksiyası
Ukrayna hərbçilərinin istifadə etdiyi peyk bağlantılarında yaranan fasilələr pilotsuz uçuş aparatlarının əməliyyatlarına təsir edib. Bu vəziyyət İlon Maskın “SpaceX” şirkətinin daha az tanınan xidməti olan “Starshield”i və onun istifadəsinə kimin nəzarət etdiyini gündəmə gətirib.
“Starlink”dən fərqli olaraq, “Starshield” hərbi və kəşfiyyat məqsədləri üçün nəzərdə tutulub. İki xidmət peyk texnologiyalarını bölüşsə də, onların istifadə qaydaları və məhdudiyyətləri fərqlidir.
“Starshield” və “Starlink” arasındakı fərq
“Starshield” ABŞ hökuməti və tərəfdaşları üçün təhlükəsiz rabitə və digər imkanlar təqdim edən hərbi-kəşfiyyat peyk xidmətidir. O, “SpaceX”in kommersiya peyk interneti şəbəkəsi olan “Starlink” üçün hazırlanmış texnologiyalara əsaslanır.
“SpaceX”in məlumatına görə, “Starshield”in əsas xidmətlərinə təhlükəsiz rabitə, Yer səthinin müşahidəsi, eləcə də sensor və digər avadanlıqların peyk sistemlərinə inteqrasiyası daxildir. Rabitə xidmətlərində gücləndirilmiş şifrələmə və xüsusi terminallardan istifadə olunur. “Reuters”in yazdığına görə, sistem “Starlink”in geniş peyk şəbəkəsindən də asılıdır.
“Starlink” əsasən evlərə, müəssisələrə, təyyarələrə və digər müştərilərə genişzolaqlı internet təqdim edən kommersiya xidmətidir. “Starshield” isə dövlət, hərbi və kəşfiyyat əməliyyatları üçün hazırlanıb.
“SpaceX” bildirir ki, “Starlink” hücum xarakterli hərbi əməliyyatlarda istifadə olunmamalıdır; “Starshield” isə hərbi ehtiyaclara uyğunlaşdırılıb. İlon Mask oktyabrın 14-də “X” platformasındakı paylaşımında “Starlink”in “SpaceX”ə məxsus kommersiya xidməti olduğunu, “Starshield” sistemlərinin isə ABŞ hökumətinə məxsus və onun nəzarətində olduğunu deyib.
“Starshield” sistemləri ABŞ hökumətinə məxsusdur və onun nəzarətindədir. Sürət və istifadə ilə bağlı istənilən məhdudiyyəti ABŞ ordusu, son nəticədə isə prezident müəyyən edir. “Starlink” “SpaceX”ə məxsus kommersiya xidmətidir və ondan mülki və ya müdafiə məqsədləri üçün istifadə oluna bilər; hücum əməliyyatlarında istifadə edilməsi kommersiya şirkəti üçün uyğun olmaz.
Bununla belə, hər iki xidmət eyni texnologiyaya, bəzi hallarda isə peyk infrastrukturuna əsaslanır. Buna görə də onların ayrı adlarla təqdim olunması arasındakı fərq praktikada tam aydın olmaya bilər.
Ukraynada peyk bağlantısına qoyulan məhdudiyyətlər
Ukrayna hərbi peyk bağlantılarına tətbiq olunan məhdudiyyətlərin pilotsuz uçuş aparatlarının zərbələrini və hava hücumundan müdafiə əməliyyatlarını pozduğunu bildirib.
Ukrayna rəsmisi Mixaylo Fedorov oktyabrın 14-də saatda 160 kilometrədək sürətlə hərəkət edən avadanlıqlar üçün “Starlink” bağlantısının bərpa olunduğunu deyib. O, “Starshield” üçün tətbiq edilən sürət məhdudiyyətinin aradan qaldırılmasına da çağıraraq bunun Ukraynanın müdafiə imkanları üçün vacib olduğunu vurğulayıb.
Peyk rabitəsindən istifadə edən pilotsuz aparatların hədəflərinə doğru hərəkəti zamanı sürət məhdudiyyətləri əhəmiyyət daşıyır. Ukrayna peyklə əlaqələndirilən sistemlərdən, o cümlədən Rusiyanın hücumlarını dəf etmək üçün müxtəlif tapşırıqlarda istifadə edir. Sürətlə hərəkət edən avadanlıqlara qoyulan məhdudiyyətlər buna görə də adi internet bağlantısından kənar hərbi əməliyyatlara təsir göstərə bilər.
Maskın açıqlamasına əsasən, “Starshield” sistemlərinin istifadəsi və sürətinə dair məhdudiyyətləri ABŞ ordusu, son nəticədə isə prezident müəyyən edir. Onun sözləri texnologiyanı “SpaceX” təqdim etsə də, hərbi xidmətin istifadəsi ilə bağlı qərarların Vaşinqtonda verildiyini göstərir.
Maskın açıqlaması Ukraynaya tətbiq edilən məhdudiyyətləri kimin əmr etdiyini və bunun səbəblərini müstəqil şəkildə təsdiqləmir. Mövcud məlumatlara görə, oktyabrın 14-nə olan vəziyyətə Ağ Ev məsuliyyəti açıq şəkildə təsdiqləməmişdi.
“Reuters”in məlumatına görə, “Starshield” xidmətini Böyük Britaniya tətbiq edib, Yeni Zelandiya isə onun mümkün hərbi istifadəsini qiymətləndirir.
Özəl şirkətlərin peyk şəbəkələrindən asılılığın artması rabitəyə çıxış, müqavilə şərtləri və əməliyyat məhdudiyyətləri ilə bağlı suallar doğurur. Əsas məsələ bu xidmətlərə kimin nəzarət etməsi və kritik anda istifadənin məhdudlaşdırılıb-məhdudlaşdırıla bilməməsidir.
