OMM Redaksiyası
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çin Prezidenti Si Cinpini sentyabrın 24-də Vaşinqtonda Ağ Evdə qəbul edib. Görüşün əsas gündəlik mövzuları arasında ticarət, süni intellekt, Tayvan və İranla müharibə ilə bağlı məsələlər yer alıb.
Tramp Si Cinpinlə münasibətlərini “həqiqətən möhtəşəm dostluq” kimi xarakterizə edib. O, may ayında Çinə səfərindən sonra iki ölkə arasında ticarət məsələsində irəliləyiş əldə olunduğunu bildirib.
Si Cinpin isə ABŞ-Çin rəqabətinin sağlam şəkildə davam etməsinin vacibliyini vurğulayıb. Çin lideri böhranların qarşısını almaq üçün iki ölkənin hərbi strukturları arasında dialoqun qorunmasının zəruri olduğunu deyib.
Tayvan məsələsi əsas mübahisə mövzularındandır
Tayvan liderlərin ikitərəfli görüşündə ən həssas məsələlərdən biri olub. Çinin rəsmi “Sinxua” agentliyinin məlumatına görə, Si Cinpin ABŞ-ı “Tayvanın müstəqilliyi”nə qarşı çıxmağa çağırıb. Ağ Ev isə görüşün bu hissəsi ilə bağlı dərhal açıqlama yaymayıb.
Çin Tayvanı öz ərazisinin bir hissəsi hesab edir. Demokratik idarəetmə ilə fəaliyyət göstərən ada isə müdafiə imkanlarını gücləndirmək üçün ABŞ-ın dəstəyinə arxalanır. Vaşinqton Tayvanın siyasi statusu ilə bağlı strateji qeyri-müəyyənlik siyasətini davam etdirir və Tayvana hərbi dəstək göstərir.
Zirvə görüşündən əvvəl Tramp Tayvan üçün hazırlanmış, təxminən 14 milyard dollar dəyərində silah paketini müvəqqəti təxirə saldığını bildirmişdi. ABŞ prezidenti bu addımı danışıqlarda istifadə olunan vasitə kimi təqdim edib.
İran və Hörmüz boğazı da müzakirə olunub
“Sinxua”nın məlumatına əsasən, Si Cinpin ABŞ və İranın müharibəyə son qoymaq və Hörmüz boğazını yenidən açmaq məqsədi daşıyan iyun razılaşmasına qayıtmasını dəstəklədiyini deyib.
Bu açıqlama Vaşinqtonun Tehranla razılaşma əldə etməyə çalışdığı və münaqişənin strateji əhəmiyyətli su yolunda gəmiçiliyi pozduğu bir vaxta təsadüf edib. Görüşdə Çinin İranla münasibətləri və Pekinin münaqişənin həlli səylərində mümkün rolu da müzakirə olunub.
Çin İranla, o cümlədən İran neftinin alınması sahəsində, sıx iqtisadi əlaqələr saxlayır.
Süni intellekt və ticarət gündəlikdə
Süni intellekt də görüşün əsas mövzularından biri olub. Tramp bu texnologiyanı “super intellekt” adlandırıb və iki ölkənin təhlükəsizlik və texnologiya sahəsində qəbul edəcəyi qərarların onilliklər ərzində sülh və rifaha təsir göstərə biləcəyini söyləyib.
Si Cinpin ABŞ və Çinin süni intellekti insanlığın mənafeyi üçün inkişaf etdirmək və idarə etmək imkanına, eləcə də məsuliyyətinə malik olduğunu bildirib. O, texnologiyanın inkişafının insan nəzarətində qalmasının vacibliyini vurğulayıb.
İki ölkə tariflərin 100 faizdən yuxarı qalxdığı eskalasiyanı dayandıran ticarət atəşkəsinin müddətini uzatmaq üzərində də işləyir. ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent bu həftənin əvvəlində danışıqlarçılar arasında razılaşmanın əldə edildiyini və mexanizmin yanvarın 10-dək uzadılacağını açıqlayıb.
Bununla belə, texnologiya ixracı, ticarət və ABŞ-ın qabaqcıl süni intellekt çiplərinə çıxışla bağlı ciddi fikir ayrılıqları qalır.
Liderlər münasibətlərdə sabitlik görüntüsü yaradıb
Si Cinpinin Vaşinqtona səfəri on ildən artıq müddətdə Çinin liderinin ABŞ-a ilk səfəridir. Görüş Trampın may ayında Çinə səfərindən sonra baş tutub və Ağ Evdə hərbi mərasim də daxil olmaqla bir sıra protokol tədbirləri ilə müşayiət olunub.
Görüşdən sonra Tramp Si Cinpinlə “möhtəşəm görüş” keçirdiyini bildirib. Liderlərin mehriban görüntü yaratmasına baxmayaraq, danışıqlar Tayvan, texnologiyaya nəzarət, ticarət və İranla bağlı həll olunmamış fikir ayrılıqları fonunda keçirilib.
Hər iki hökumət bu fikir ayrılıqlarının münasibətlərdə daha geniş gərginliyə çevrilməsinin qarşısını almaqda maraqlıdır. Si Cinpin ABŞ və Çin arasındakı rəqabətin idarə oluna biləcəyini deyərək, yüksələn güclə mövcud güc arasındakı qarşıdurma riskini ifadə edən “Fukidid tələsi” nəzəriyyəsinə istinad edib. “Fukidid tələsini dəf etmək olar”, – deyə Çin lideri bildirib.
