OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Tacikistan və Çin Pamir dağlarından keçən yüksək tutumlu rəqəmsal dəhliz istifadəyə verib. Yeni telekommunikasiya bağlantısı Tacikistanın internet şəbəkəsini gücləndirə və ölkənin Mərkəzi ilə Cənubi Asiya arasında məlumat ötürülməsi üçün tranzit marşrutuna çevrilməsinə şərait yarada bilər.
Fiber-optik xətt Düşənbə–Xoroq–Kulma–Karasu–Pekin marşrutu ilə uzanır. Marşrut Tacikistan ərazisində 1 010 kilometr, Çin ərazisində isə təxminən 6 100 kilometr uzunluğundadır.
Tacikistan tərəfində tikinti işlərinin mürəkkəb hissələrindən biri Dağlıq Bədəxşan Muxtar Vilayətindən keçən 435 kilometrlik sahə olub. Şəbəkələr Çinlə sərhəddə, dəniz səviyyəsindən 4 363 metr yüksəklikdə yerləşən Kulma aşırımında birləşir.
Ölkə indiyədək beynəlxalq şəbəkələrə çıxış üçün əsasən qonşu Mərkəzi Asiya dövlətlərindən keçən fiber-optik xətlərdən istifadə edib. Bu asılılıq Tacikistanı sərhədlərindən kənarda baş verən fasilələrə qarşı həssas edib. Çinlə yeni bağlantı beynəlxalq məlumat trafiki üçün alternativ marşrut yaradaraq milli şəbəkənin dayanıqlığını və çevikliyini artırır.
Tacikistanın coğrafi mövqeyi dəhlizə daha geniş regional əhəmiyyət verir. Qırğızıstan və Özbəkistan ölkənin şimalında və qərbində yerləşir, cənubdakı Əfqanıstan isə Pakistan və daha geniş Cənubi Asiya bazarına potensial çıxış yaradır. Kulma aşırımı Tacikistanı Çinin Sincan regionu ilə birbaşa birləşdirir.
Dəhliz gələcəkdə region bazarları arasında məlumat ötürülməsi üçün Tacikistanı tranzit mərkəzinə çevirə bilər. Bununla belə, Cənubi Asiyaya bağlantıların genişləndirilməsi əlavə infrastruktur və sərhədlərarası razılaşmalar tələb edəcək.
Bu xətt Tacikistanın beşinci beynəlxalq telekommunikasiya çıxış məntəqəsidir. Layihə ölkənin 2030-cu ilədək beynəlxalq bağlantılarının ümumi tutumunu saniyədə 2 terabitə çatdırmaq planının bir hissəsidir.
Düşənbə–Xoroq–Kulma hissəsində 16 lifli optik kabel və sıx dalğa uzunluğu multipleksasiyası (DWDM) texnologiyası tətbiq olunur. Xəttin ilkin tutumu saniyədə 1 terabitə qədərdir.
Operatorlar tutumu saniyədə 10 terabitə çatdırmağı planlaşdırır. Sonrakı yenilənmələr nəticəsində bu göstərici saniyədə bir neçə yüz terabitə qədər arta bilər.
Yeni marşrut “Taciktelecom”a Asiya-Sakit okean regionunun əsas internet trafik mübadiləsi məntəqələrindən biri olan Honq Konq İnternet Mübadiləsinə (HKIX) birbaşa çıxış da verir. Bunun beynəlxalq xidmətlərlə məlumat mübadiləsini yaxşılaşdıracağı və sərhədlərarası internet trafikini daha etibarlı edəcəyi gözlənilir.
Tacikistan daxilində infrastrukturun Dağlıq Bədəxşanın ucqar ərazilərində rəqəmsal təhsil və biznes xidmətlərinə çıxışı yaxşılaşdıra biləcəyi bildirilir. Layihə süni intellekt tətbiqləri üçün qrafik prosessor blokları (GPU) ilə təchiz edilmiş məlumat mərkəzlərinə investisiyanı da təşviq edə bilər. Tacikistanın hidroenerji resursları enerji tutumlu belə mərkəzlərin işlədilməsi üçün üstünlük yarada bilər.
Tacikistanın Rabitə Xidməti layihəni ölkənin Rəqəmsal İpək Yolu üzərində mövqe qazanmaq səylərinin bir hissəsi kimi təqdim edib. Dəhlizin uzunmüddətli uğuru Tacikistanın kifayət qədər sərhədlərarası məlumat trafiki cəlb edərək böyük regional tranzit mərkəzinə çevrilib-çevrilməyəcəyindən asılı olacaq. Bunun üçün qonşu ölkələrlə telekommunikasiya bağlantılarının gücləndirilməsi və rəqəmsal xidmətlər üzrə regional bazarın böyüməsi tələb olunur.
