OMM Redaksiyası
Əbu-Dabidə Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri arasında ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən iki günlük danışıqlar genişmiqyaslı əsir mübadiləsi barədə razılaşma ilə yekunlaşıb. Tərəflərin əldə etdiyi yeganə konkret razılaşma bu olub; təhlükəsizlik və ərazi məsələləri açıq qalıb.
AnewZ-in məlumatına görə, Rusiyanın baş danışıqçısı Vladimir Medinski danışıqlardan sonra Rusiya dövlət televiziyasına açıqlamasında bəzi məsələlər üzrə anlaşma əldə edildiyini və danışıqların növbəti raundlarının keçiriləcəyini bildirib. Danışıqlardan sonra məlumatlandırılan Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski də yeni əsir mübadiləsi ilə bağlı mühüm humanitar razılaşmanı təsdiqləyib.
Müharibə dövründə digər diplomatik kanallar dayananda belə əsir mübadilələri davam edib. Buna görə də əldə olunan razılaşma daha geniş sülh nizamlanmasına doğru irəliləyişin göstəricisi sayılmır. Hər iki hökumət cəbhədə və ya ərazi məsələsində güzəştə getmədən əsirlərin qaytarılmasını uğur kimi təqdim edə bilər.
İndi əsas məsələ mübadilənin daha geniş razılaşmaya yol açıb-açmayacağı, yoxsa tərəflərin ortaq məxrəcə gələ bildiyi yeganə mövzu olaraq qalacağıdır.
ABŞ-ın danışıqçısı Cared Kuşner danışıqları “çox məzmunlu” və “kifayət qədər çətin” adlandırıb. Tərəflər təxminən səkkiz aydan sonra ilk dəfə görüşüblər.
Kuşner müharibədən sonrakı təhlükəsizlik tədbirlərini, Ukrayna üçün təminatları və mümkün atəşkəsə nəzarət mexanizmlərini müzakirə olunan əsas məsələlər kimi göstərib. Onun sözlərinə görə, ərazi məsələsi həlli ən çətin mövzu olacaq. Bu, tərəflərin əsas fikir ayrılıqlarından biri üzrə razılaşmadan nə qədər uzaq olduğunu göstərir.
Gələcək danışıqlarda Avropanın iştirakı mübahisə doğurur
Əbu-Dabi danışıqlarında gələcək müzakirələrdə kimin iştirak etməli olduğu ilə bağlı fikir ayrılığı da üzə çıxıb. Vaşinqton daha geniş, çoxtərəfli prosesə Avropa hökumətlərinin də qatılmasını istəyir. Kuşner Rusiyanın Prezidenti Vladimir Putinin bu təklifi dəstəkləyəcəyinə ümid etdiyini deyib. O, Stiv Uitkoffla birlikdə cümə axşamı Moskvada Putinlə görüşəcək.
Zelenski də mənalı diplomatik prosesin bütün mərhələlərində Avropanın təmsil olunmalı olduğunu vurğulayıb. Medinski isə Rusiyanın Avropa İttifaqı ilə nələri müzakirə etməli olduğunun aydın olmadığını, onun fikrincə, Avropa hökumətlərinin konkret təklif irəli sürmədiyini söyləyərək bu təklifə etiraz edib.
Bu fikir ayrılığı danışıqlara yanaşmaların fərqli olduğunu göstərir. Vaşinqtonun vasitəçi olduğu daha məhdud format Moskvanın Avropanın birbaşa iştirakı olmadan danışıqlar aparmasına daha geniş imkan yarada bilər. Kiyev isə gələcək təhlükəsizlik təminatları üçün qoşun, maliyyə və siyasi dəstək verəcək Avropa hökumətlərinin danışıqlar masasında olmasını istəyir.
Rusiyanın yüksək vəzifəli diplomatı Aleksey Drobinin Moskvada keçirilən konfransda təhlükəsizlik təminatları üçün üç mümkün model açıqlayıb. Bunlara kollektiv müdafiə sazişi və ya Rusiyanın Belarus və Şimali Koreya ilə bağladığı müqavilələrə bənzər qarşılıqlı yardım sazişləri; ölkələrin bir-birinin rəqiblərini dəstəkləməməsini nəzərdə tutan, İranla olan razılaşmaya bənzər siyasi sazişlər; eləcə də ikitərəfli hücum etməmək paktları daxildir.
Drobinin sözlərinə görə, belə razılaşmalar NATO-nun ayrı-ayrı üzvləri ilə əldə oluna bilər və həmin ölkələr Rusiyadan əlavə təminatlar ala bilərlər. Bu yanaşma Moskvaya NATO ilə bütövlükdə deyil, alyansın üzvləri ilə ayrı-ayrılıqda danışıqlar aparmağa imkan verə bilər.
Tərəflər danışıqların nəticəsini fərqli qiymətləndirir
Humanitar razılaşmaya baxmayaraq, Rusiya və Avropa rəsmiləri danışıqların nəticələrini fərqli qiymətləndiriblər. Almaniya hökumətinin sözçüsü danışıqlarda gələcək müzakirələrin çərçivəsi üzrə geniş anlaşma əldə olunduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu, kansler Fridrix Mertslə Putin arasında müzakirələrə yol aça bilər.
Almaniya rəsmisi anlaşmanın Rusiya ilə deyil, Avropa, ABŞ və Ukrayna rəsmiləri arasında əldə olunduğunu dəqiqləşdirib. Bu fərq Əbu-Dabidə əldə edilən irəliləyişin miqyası ilə bağlı suallar yaradır: Medinskinin qeyd etdiyi qarşılıqlı anlaşma Berlinin nəzərdə tutduğu çərçivədən daha məhdud ola bilər, Moskva isə Qərb rəsmilərinin irəli sürdüyü yanaşmanı qəbul edib-etmədiyini hələ bildirməyib.
Kuşner və Uitkoff cümə axşamı Moskvaya gedərək Putinlə Əbu-Dabi danışıqlarının nəticələrini müzakirə etməli və Kuşnerin ifadəsi ilə, “ən böyük humanitar əsir azad edilməsini yekunlaşdırmağa çalışmalıdırlar”. Daha sonra onlar Avropa Siyasi Birliyinin sammitində digər Avropa liderləri ilə birlikdə iştirak edən Zelenskini məlumatlandırmaq üçün Dublinə yollanacaqlar.
Zelenski Moskva görüşündən sonra tərəflərin mövqelərini yenidən uzlaşdıracağını bildirib. Putinlə Zelenski arasında birbaşa görüş ehtimalı barədə suala cavab verən Kuşner belə görüşün “əla” olacağını, lakin Moskvanın buna razılıq verməzdən əvvəl daha çox irəliləyiş görmək istədiyini deyib. O, iki lider arasında dərin etimadsızlığın olduğunu qəbul edib və razılaşmaya nail olmağın vaxt aparacağını xəbərdar edib.
Zelenskinin parlament fraksiyasına rəhbərlik edən David Araxamiya müsbət dinamikanın ilin sonuna qədər razılaşmaya gətirib çıxara biləcəyinə ümid etdiyini bildirib. Lakin ilin sonuna iki aydan az vaxt qalması və ərazi mübahisəsinin həll edilməməsi fonunda daha geniş sülh razılaşmasına gedən yol qeyri-müəyyən olaraq qalır.
