Əsas məzmuna keç

Mərkəzi Asiyanın böyük su anbarları zəlzələ riskini artıra bilərmi?

Mərkəzi Asiyanın böyük su anbarları zəlzələ riskini artıra bilərmi?
— Foto: AnewZ - Latest

Regionda su elektrik stansiyalarının tikintisi genişləndikcə alimlər böyük su anbarlarının geoloji qırılmalara təsirini araşdırırlar. Bu ehtimal hələ sübuta yetirilməyib, lakin Tacikistandakı Roğun layihəsi ətrafında seysmik risklər izlənir.

en ru

Hazırlanır…

Xülasəni süni intellekt bu xəbərin öz mətnindən yazıb.

İndi alınmadı. Bir az sonra yenə yoxlayın.

Mərkəzi Asiyada su elektrik infrastrukturu və hündürmərtəbəli tikinti genişləndikcə seysmoloqlar dağlıq ərazilərdəki iri su anbarlarının zəlzələ aktivliyinə təsir göstərə biləcəyini araşdırırlar. Aktiv tektonik qırılmaların yaxınlığında böyük şəhərlərin yerləşdiyi regionda bu məsələ xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

“AnewZ” yazır ki, Mərkəzi Asiyanın beş paytaxtından dördü — Aşqabad, Daşkənd, Düşənbə və Bişkek — zəlzələ riski olan ərazilərdə yerləşir. Onilliklər ərzində seysmik müşahidələr təkmilləşdirilsə də, alimlər güclü zəlzələnin nə vaxt baş verəcəyini etibarlı şəkildə proqnozlaşdıra bilmirlər. Region ölkələri fəlakətlərə hazırlıq sahəsində əməkdaşlığı gücləndirməyə çalışır.

Beş ölkənin seysmoloji qurumları elmi mübadiləni yaxşılaşdırmaq üçün memorandum imzalayıb. Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistandan olan mütəxəssislər isə və Kanadanın ekspertləri ilə zəlzələyə davamlı tikinti üzrə ümumi standartları müzakirə ediblər.

Su anbarlarının geoloji qırılmalara təsiri araşdırılır

Narahatlıq yalnız binaların zəlzələyə davamlılığı ilə bağlı deyil. Böyük su anbarları ətrafdakı süxurların daxilində təzyiqi dəyişdirərək mövcud geoloji qırılmalara təsir göstərə bilər.

Bu ehtimal 2008-ci ildə Çinin Sıçuan vilayətində baş verən dağıdıcı zəlzələdən sonra diqqət çəkib. Fəlakət nəticəsində təxminən 90 min insan həlak olub və ya itkin düşüb.

Bəzi tədqiqatçılar yaxınlıqdakı, 7,8 kub kilometr su tutumu olan Zıpinqpu su anbarının doldurulmasının fəlakətə təsir etmiş ola biləcəyini irəli sürüblər. Bu nəzəriyyə mübahisəlidir və su anbarı ilə zəlzələ arasında birbaşa səbəb əlaqəsi müəyyən edilməyib.

Roğun su anbarının ətrafında seysmik müşahidələr aparılır

Tacikistanda bu məsələ nəzəri müzakirə ilə məhdudlaşmır. Ölkədə bəndinin hündürlüyünün 335 metrə çatması nəzərdə tutulan Roğun su elektrik stansiyası tikilir. Su anbarının tutumu 13,3 kub kilometr olacaq ki, bu da Zıpinqpu su anbarının tutumundan xeyli çoxdur.

Tacikistanlı seysmoloqlar daha əvvəl 2018 və 2019-cu illərdə Sari-Xosor ərazisində baş verən zəlzələlərin Nurek və Roğun su anbarlarının təsiri ilə əlaqəli ola biləcəyini bildiriblər. Bu ehtimal sübuta yetirilməyib, lakin iri su elektrik layihələrinin regionun mürəkkəb geologiyası ilə qarşılıqlı təsiri barədə sualları artırıb.

Roğunda tikinti davam etdikcə seysmik risklər izlənir. Su anbarının təxminən 16 il ərzində mərhələli şəkildə doldurulması gözlənilir. Bənd və su anbarı ətrafında 11 seysmik stansiya fəaliyyət göstərir.

Layihənin təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsinə beynəlxalq mühəndislik mütəxəssisləri də cəlb olunub. Bununla belə, su anbarının ölçüsü özlüyündə zəlzələ riskini müəyyən etmək üçün etibarlı göstərici sayılmır: ərazinin geologiyası, qırılmalara yaxınlığı və yeraltı su təzyiqindəki dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır.

Qonşu Qırğızıstanda Narın çayı üzərindəki Toktoğul su anbarının tutumu təxminən 19,5 kub kilometrdir və bu, Tacikistanda planlaşdırılan Roğun su anbarının həcmindən çoxdur. Sovet dövründə inşa edilən su anbarı Qırğızıstanın elektrik enerjisi istehsalında mühüm rol oynayır. Buradan buraxılan su aşağı axında, o cümlədən qonşu ölkələrdə suvarmaya dəstək verir.

infrastrukturunu genişləndirməklə hələ tam öyrənilməmiş geoloji riskləri idarə etmək arasında çətin seçim qarşısındadır. Ümumi tikinti standartları və elmi əməkdaşlığın gücləndirilməsi kömək edə bilər, lakin hər bir iri layihə üçün yerli şərait ətraflı qiymətləndirilməlidir.

Zəlzələ riski olan ərazilərdə milyonlarla insan yaşayır. Əsas vəzifə infrastrukturun inkişafını alimlərin müəyyən etdiyi biliklərə əsaslandırmaq, eyni zamanda hələ dəqiqləşdirilməmiş məsələlərə ciddi yanaşmaqdır.

OMM Bot · Bu gün ən çox oxunan 5 xəbəri göstərim?

Müəllif

Redaksiya heyəti

Bütün yazıları ›
Növbəti xəbər yüklənir…