OMM Redaksiyası
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) üzv olan Qazaxıstan, Qırğızıstan, Rusiya və Belarus 2026-cı ilin sonunadək Tacikistana silah və hərbi texnika tədarük etməyə hazırlaşır. AnewZ-in məlumatına görə, qərar Əfqanıstanla sərhəddə baş verən zorakılıq hadisələrinin təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqları artırdığı bir vaxtda açıqlanıb.
Təşkilatın baş katibi Taalatbek Masadykov bildirib ki, Tacikistan rəsmiləri təchizatçıları seçib və sifarişlərin dəyərini razılaşdırıblar. Müqavilələr yekunlaşdırılır, ilk tədarüklərin isə ilin sonunadək həyata keçirilməsi gözlənilir.
Tacikistana silah, hərbi texnika və sərhəd mühafizəsi üçün texniki avadanlıq veriləcək. Ümumi xərc və tədarük ediləcək vasitələrin sayı açıqlanmayıb. Proqram 2029-cu ilədək nəzərdə tutulub.
Əfqanıstanla sərhəddə təhlükəsizlik narahatlıqları
Tacikistanın Əfqanıstanla sərhədinin uzunluğu 1 300 kilometrdən çoxdur. Sərhədin böyük hissəsi ucqar dağlıq ərazilərdən və Pənc çayı boyunca keçir.
Narkotik qaçaqmalçılığı və silahlı qrupların fəaliyyəti sərhədin mühafizəsini uzun müddətdir çətinləşdirir. Təhlükələr 2025-ci ilin noyabrında Əfqanıstan ərazisindən təşkil olunan iki ayrı hücumda beş Çin vətəndaşının öldürülməsi ilə xüsusilə nəzərə çarpıb.
2026-cı ilin yanvarında Xatlon vilayətində silahlı qarşıdurma zamanı Tacikistan sərhədçiləri narkotik qaçaqmalçılığında şübhəli bilinən üç nəfəri öldürüb. Qarşıdurmadan sonra silah, sursat və narkotik vasitələr götürülüb. Hadisələr sərhəd bölgələrində yaşayanların, eləcə də ərazidə çalışan xarici işçilərin və iqtisadi layihələrin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artırıb.
Vəziyyət sərhədyanı təhlükəsizliyə görə məsuliyyət məsələsində Düşənbə ilə Kabildəki hakimiyyət arasında fikir ayrılıqlarını da üzə çıxarıb. Əfqanıstanın şimal-şərqində yerləşən Bədəxşan vilayətində “Taliban” qüvvələri ilə onların rəqibləri arasında silahlı toqquşmalar baş verib və bu, Tacikistan yaxınlığındakı qeyri-sabitliklə bağlı narahatlıqları gücləndirib. “Taliban” hakimiyyəti isə Əfqanıstanın qonşuları üçün təhlükə yaratdığı barədə fikirləri rədd edir.
Avqustda sözçü Zabiullah Mücahid KTMT-nin narahatlığını əsassız adlandırıb. O, Əfqanıstan təhlükəsizlik qüvvələrinin ölkə sərhədlərinə nəzarət etdiyini bildirərək, təhlükəsizlik məsələlərini qonşu dövlətlərlə birbaşa müzakirə etməyə hazır olduqlarını deyib.
KTMT-nin kollektiv təhlükəsizlik öhdəlikləri
KTMT üçün Tacikistanın cənub sərhədi təşkilatın kollektiv təhlükəsizlik öhdəliklərinin sınağına çevrilib.
Rəhbərlik etdiyi Rusiyanın da daxil olduğu təşkilatın əsası 1992-ci ildə imzalanmış müqavilə ilə qoyulub, 2002-ci ildə isə beynəlxalq təşkilat kimi rəsmiləşdirilib. Təşkilata Rusiya, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Ermənistan daxildir. İrəvan təhlükəsizlik narahatlıqlarına təşkilatın reaksiyası ilə bağlı fikir ayrılıqlarından sonra iştirakını dayandırıb.
KTMT kollektiv müdafiə prinsipinə əsaslanır və çoxmillətli çevik reaksiya qüvvələrinə malikdir. Bu qüvvələrin sayı 2024-cü ildə təxminən 30 000 nəfərə çatıb.
Masadykov oktyabrda Moskvada keçirilən regional təhlükəsizlik konfransında “Taliban” hakimiyyətinin Əfqanıstanda nəzarəti möhkəmləndirmək istiqamətində irəliləyiş əldə etdiyini bildirib. Bununla yanaşı, terrorizm, narkotik qaçaqmalçılığı və silahlı zorakılıqla bağlı risklərin bəzi ərazilərdə qaldığını vurğulayıb.
Masadykov Tacikistan sərhədinin möhkəmləndirilməsi üçün nəzərdə tutulan hərbi xarakterli təchizatın Əfqanıstana və ya onun əhalisinə qarşı yönəlmədiyini qeyd edib. KTMT bildirir ki, tədbir Kabil ilə gərginliyi artırmaq deyil, üzv dövlətlər üçün riskləri azaltmaq məqsədi daşıyan qabaqlayıcı addımdır.
