OMM Redaksiyası
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu seçki yarışında artan rəqabətlə üzləşir. AnewZ yazır ki, sorğular əvvəl onun məğlubiyyətə doğru getdiyini göstərsə də, rəqibləri hakimiyyətə gəlmək üçün aydın plan ortaya qoya bilməyiblər.
Seçicilər oktyabrın 27-də, çərşənbə axşamı, səs verəcəklər. Parlamentdə yerlər proporsional təmsilçilik sistemi ilə partiyalar arasında bölüşdürüləcək, namizədlər isə partiya siyahıları əsasında seçiləcək.
Bu, 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın rəhbərlik etdiyi hücumlardan sonra İsraildə keçirilən ilk seçkidir. Həmin hücumlar Qəzzada və Livanda döyüşlərin, eləcə də İsrailin İrana hava zərbələrinin yer aldığı daha geniş regional münaqişəyə səbəb olub.
Netanyahu və əsas rəqibləri
1990-cı illərdəki ilk baş nazirlik dövründən sonra 2009-cu ildən İsrail siyasətində əsas fiqurlardan birinə çevrilən Netanyahu ölkəsinin xaricdə tanınan siması, ölkə daxilində isə mübahisəli şəxsiyyət hesab olunur. Tərəfdarları onu “Kral Bibi” adlandırır və düşmən regionda İsraili qoruya biləcək güclü lider kimi görür.
Netanyahu artan siyasi və hüquqi təzyiqlə üzləşir. O, Qəzzada törədildiyi iddia olunan müharibə cinayətlərinə görə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi tərəfindən axtarılır; Netanyahu ittihamları rədd edir. İsraildə isə korrupsiya ittihamları üzrə mühakimə olunur və bu ittihamları da qəbul etmir.
Rəy sorğularına əsasən, oktyabrın 7-dəki hücumun İsrailin milli təhlükəsizlik məsələlərindəki nüfuzuna zərbə vurmasından sonra onun “Likud” partiyasına dəstək kəskin azalıb. Hökumətin din və dövlətin rolu ilə bağlı siyasəti də bir çox seçicinin narazılığına səbəb olub.
Bu çətinliklərə baxmayaraq, Netanyahu seçkidə qalib gələcəyi təqdirdə “geniş milli” hökumət qurmaq istədiyini bildirib. Səsvermə siyasi dalana səbəb olarsa, o, aylarla müvəqqəti baş nazir kimi vəzifəsində qala bilər.
İsrailin keçmiş hərbi rəhbəri Qadi Eizenkot Qəzzadakı döyüşlərdə oğlunu itirib. O, güclü hərbi təcrübəsi və təhlükəsizlik məsələlərində sərt mövqeyi olan, ənənəvi siyasətdən kənar namizəd kimi çıxış edir. Eizenkot ivrit dilində “düz” və ya “dürüst” mənasını verən yeni mərkəzçi “Yashar” partiyasına rəhbərlik edir.
54 yaşlı keçmiş baş nazir Naftali Bennett, hərbi komando və Netanyahu köməkçisi, eləcə də texnologiya sektorunda milyonçu kimi tanınır. O, digər keçmiş baş nazir, mərkəzçi Yair Lapidlə birləşib. Onların yeni “Together” partiyası müharibənin sarsıtdığı cəmiyyətdə barışığın və sabitliyin bərpasını kampaniyasının əsas mövzusuna çevirib. Siyasi fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Bennett və Lapid 2021-ci ildə Netanyahunu hakimiyyətdən uzaqlaşdıran ittifaqda birlikdə olublar.
Keçmiş müdafiə naziri, 68 yaşlı Aviqdor Liberman uzun müddət Netanyahunun yaxın müttəfiqi olsa da, onun ən sərt tənqidçilərindən birinə çevrilib. Təhlükəsizlik məsələlərində sərt mövqeyi ilə tanınan Liberman 2018-ci ildə Netanyahunun Qəzzadakı fələstinli silahlılara qarşı həddən artıq yumşaq davrandığını əsas gətirərək hökumətdən istefa verib.
Liberman “X” sosial şəbəkəsində İsrailin baş prokuroruna Netanyahuya qarşı dövlətə xəyanət ittihamı ilə cinayət işi başlanması üçün müraciət etdiyini yazıb. O, Netanyahunun son bir ayda təhlükəsizlik qurumlarının rəhbərlərini İranla yanlış hesablamaya səbəb ola biləcək addımlar atmağa sövq etdiyini iddia edib. Liberman seçki ərəfəsində ölkəni müharibəyə sürükləmək cəhdini və seçkidə məğlub olmaq qorxusu ilə İsrail əsgərlərini qurban verməyə hazır olmağı dövlətə, onun təhlükəsizliyinə və əsgərlərə xəyanət adlandırıb.
64 yaşlı keçmiş general Yair Qolan Demokratlara rəhbərlik edir. O, 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın rəhbərlik etdiyi hücumlar zamanı insanları xilas etdiyinə görə təriflənib. Demokratlar İsrailin tarixi İşçi Partiyasının qalıqları ilə daha kiçik solçu Merets partiyasının birləşməsindən yaranıb.
Koalisiya tərəfdaşları və mümkün həlledici partiyalar
Maliyyə naziri, 46 yaşlı Bezalel Smotriç və milli təhlükəsizlik naziri, 50 yaşlı Itamar Ben-Qvir fələstinlilərə münasibətdə ifrat sağ siyasətlərinə görə beynəlxalq diqqətlə üzləşiblər. 2007-ci ildə ərəblərə qarşı irqçiliyi qızışdırmaqda məhkum edilmiş Ben-Qvir məhkum olunmuş fələstinli silahlılar üçün ölüm cəzasını, fələstinli məhbuslar üçün daha sərt həbs şəraitini və israillilərin odlu silah əldə etməsinin asanlaşdırılmasını müdafiə edib.
Netanyahu hakimiyyətdə qalmaq üçün uzun müddətdir iki ultraortodoks yəhudi partiyasına — “United Torah Judaism” və “Shas”a arxalanır. Bu partiyaların məcburi hərbi xidmətdən geniş istisnalar tələbi, xüsusilə müharibə dövründə ictimai narazılığı artırıb. Ultraortodoks icmalarda əmək qabiliyyətli əhalinin əmək bazarında iştirakının aşağı olması və dövlət müavinətlərindən asılılıq da digər israillilərlə gərginliyi gücləndirib.
Siyasi bloklardan heç birinə qəti bağlı olmayan bir neçə partiya növbəti hökumətin müəyyənləşməsində həlledici rol oynaya bilər. İsrail əhalisinin təxminən 20 faizini təşkil edən ərəb azlığını təmsil edən “Raam” və Birgə Siyahı da bu partiyalar arasındadır. Sağçı “People of Israel” və mərkəz-sağçı “Reservists” adlı iki yeni partiya da seçkinin nəticəsinə təsir göstərə bilər, lakin onların sorğulardakı dəstək səviyyəsi dəyişkən olub.
