OMM Redaksiyası
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasındakı çıxışında ABŞ Prezidenti Donald Trampı “zorakı düşüncə tərzi” nümayiş etdirməkdə ittiham edib. Tehran və Vaşinqton arasında müharibənin dayandırılması ilə bağlı fikir ayrılıqları qalmaqda davam edir.
Pezeşkianın çıxışı ABŞ prezidentinin bir gün əvvəl eyni tribunadan İranı “məhv etməklə” hədələməsindən sonra səslənib. Qarşılıqlı açıqlamalar tərəflər arasında aylar ərzində keçirilən ilk dolayı danışıqlardan sonra verilib. Buna baxmayaraq, hər iki tərəfin müharibənin sona çatdırılması ilə bağlı ictimai mövqeyində güzəşt müşahidə olunmayıb.
İran və ABŞ arasında danışıqlar
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio jurnalistlərə bildirib ki, İranla razılaşmanın əldə olunması müəyyən müddət ərzində ciddi iş aparılmasını tələb edəcək. O, Donald Trampın hərbi variantlarının da olduğunu qeyd edib.
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Baqayi açıqlayıb ki, çərşənbə axşamı Qətərin vasitəçiliyi ilə Vaşinqtonla iki saat davam edən mesaj mübadiləsi aparılıb. Tehran bu prosesdə müharibənin bütün cəbhələrdə dayandırılmasını, ABŞ-ın “təcavüz aktlarına” son qoymasını və dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsini tələb edib.
Bu, iyulda atəşkəsin pozulmasından sonra İran və ABŞ rəsmiləri arasında məlum olan ilk dolayı təmas olub. Mesaj mübadiləsində İran xarici işlər naziri Abbas Araqçi, ABŞ tərəfdən isə Stiv Uitkoff və Cared Kuşner iştirak edib.
Hörmüz boğazı ilə bağlı mövqelər
Pezeşkian çıxışında İran limanlarına tətbiq edilən ABŞ blokadasını və Hörmüz boğazındakı vəziyyəti də gündəmə gətirib. Müharibədən əvvəl qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşımalarının təxminən beşdə biri bu su yolundan keçirdi.
“Hər kəsin Hörmüz boğazından faydalanması, lakin bizim bu su yolu ilə daşımalara çıxışdan məhrum edilməyimiz mümkün deyil”, – İran prezidenti deyib. O əlavə edib ki, İran xalqı təzyiq qarşısında geri çəkilməyəcək.
Tehran boğaz üzərində nəzarəti gücləndirmək və bu marşrutdan istifadə edən gəmilərdən ödəniş almaq istəyir. Vaşinqton isə boğazın beynəlxalq gəmiçilik üçün tam açıq qalmalı olduğunu bildirir.
ABŞ-ın çərşənbə günündən sonra İran reyslərinə icazə verən ölkələrə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq edəcəyi açıqlanıb. İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi xəbərdarlıq edib ki, qonşu ölkələr İran uçuşlarını dayandırsalar, həmin ölkələrin hava limanlarının fəaliyyətinə mane oluna bilər.
Neft qiymətləri aşağı düşüb
Cümə axşamı “Brent” markalı neftin bir barreli 94 sent və ya 0,9 faiz ucuzlaşaraq 102,13 dollara enib. ABŞ-ın Qərbi Texas markalı neftinin (WTI) qiyməti isə 59 sent və ya 0,7 faiz azalaraq 91,56 dollar təşkil edib.
Qiymətlər əvvəlki sessiyada İranın ABŞ-la münaqişəni diplomatik yolla sona çatdırmaq üçün danışıqlara açıq qaldığını bildirməsindən sonra 4 faiz artmışdı.
Hörmüz boğazında gərginlik
Böyük Britaniyanın UKMTO dəniz təhlükəsizliyi qurumunun məlumatına görə, Hörmüz boğazında yük gəmisinə mərmilərlə zərbə endirilib. Hadisə nəticəsində ekipajın iki üzvü xəsarət alıb, heyət təxliyə edilib, gəmi isə yanaraq idarəolunmaz vəziyyətdə qalıb.
Boğazda demək olar ki, hər gün hücumlar qeydə alınsa da, son həftələrdə bu marşrut üzrə gəmi hərəkəti artıb. Müharibə şəraitində boğazdan keçən neft yüklərinin sığortalanması və daşınması üçün şirkətlərə yükün dəyərinin dörddə birinədək ödəniş edildiyi bildirilir.
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ixracı artıq müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıdıb. Səudiyyə Ərəbistanı isə bu ay və gələn ay üçün ümumilikdə 60 milyon barrel Körfəz nefti satıb. Yüklərin Hörmüz boğazından kənarda, Oman sahilləri yaxınlığında təhvil verilməsi planlaşdırılır.
