OMM Redaksiyası
Banqladeşin devrilmiş baş naziri Şeyx Hasinanın vəkilləri noyabrın 9-da Yeni Dehlidəki Banqladeş diplomatik nümayəndəliyinə yeni pasport və milli şəxsiyyət vəsiqəsi üçün rəsmi müraciət ediblər. AnewZ-nin məlumatına görə, “Reuters”in gördüyü məktubda Hasinanın mövcud pasport və şəxsiyyət vəsiqəsinin əvvəlki müvəqqəti hakimiyyət tərəfindən ləğv edildiyi qeyd olunub.
Londonda fəaliyyət göstərən “Matrix Chambers” hüquq firmasının vəkilləri müraciəti Banqladeşin Yeni Dehlidəki müvəqqəti ali komissarı Preeti Rahmana ünvanlayıblar. Onlar Hasinanın Banqladeş vətəndaşı kimi müraciətlərinə ölkə qanunvericiliyi və beynəlxalq insan hüquqları öhdəlikləri çərçivəsində baxılmalı olduğunu bildirərək sənədlərin gecikdirilmədən verilməsini istəyiblər.
Müraciət Banqladeşin Hasinanın qayıtmasına razılıq verdiyi və ya yeni sənədləri artıq təqdim etdiyi demək deyil. Onun köməkçiləri zəruri rəsmiləşdirmələr tamamlandıqdan sonra dekabrda planlaşdırılan səfərin tarixinin açıqlanacağını deyirlər. Sənədlərin veriləcəyi və Hasinanın nəzərdə tutulan vaxtda yola düşəcəyi hələ təsdiqlənməyib.
Hasina hakimiyyətdən necə getdi?
Hasina 2024-cü il avqustun 5-də istefa verərək Hindistana gedib. Bu, onun baş nazir vəzifəsində ardıcıl 15 illik hakimiyyətinə son qoyub. O, müxtəlif dövrlərdə ümumilikdə iki onillik ərzində baş nazir olub.
Böhran 1971-ci il müstəqillik müharibəsi veteranlarının övladlarına üstünlük verən dövlət qulluğu kvotalarına qarşı tələbə etirazları ilə başlayıb. Təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı sərt müdaxiləsindən sonra nümayişlər Hasina hökumətinə qarşı daha geniş etirazlara çevrilib.
“Council on Foreign Relations”ın 2024-cü ilin avqustunda dərc etdiyi təhlildə bildirilirdi ki, kütləvi həbslər, işgəncə və qətl barədə məlumatlar ictimai narazılığı artırıb, kvotaların islahatı tələbləri isə Hasinanın istefası çağırışlarına çevrilib. Etirazçılar onun Dəkkədəki rəsmi iqamətgahına yaxınlaşanda Hasina istefa verib və Hindistana qaçıb. Onun gedişini izdiham qeyd edib, hərbçilər isə keçid administrasiyasının yaradılması planını açıqlayıblar.
Üsyan siyasi repressiyalar, vətəndaş azadlıqlarının məhdudlaşdırılması və iqtisadi narazılıqla bağlı illər ərzində yığılan problemləri üzə çıxarıb.
Hasina ölüm hökmü ilə üzləşir
Banqladeşin hərbi cinayətlər üzrə məhkəməsi 2025-ci ilin noyabrında Hasinanı 2024-cü ildə tələbələrin başlatdığı üsyanın qanlı yatırılmasındakı roluna görə qiyabi ölüm cəzasına məhkum edib. Məhkəmə onu repressiya əmri verməkdə təqsirli bilib. Hasina ittihamları rədd edib.
Hasina “Reuters”ə verdiyi eksklüziv müsahibədə Banqladeşə qayıdaraq məhkəmə qarşısında təslim olmaq niyyətində olduğunu bildirib. Bununla belə, şəxsiyyət sənədləri üçün müraciət onun saxlanılıb-saxlanılmayacağı, hökmün necə icra olunacağı və ölkəyə qayıtdıqdan sonra hansı hüquqi proseslə üzləşəcəyi barədə sualları həll etmir.
Banqladeşdə 2026-cı ilin fevralında keçirilən seçkilərdən sonra ölkəni baş nazir Tariq Rəhmanın Banqladeş Millətçi Partiyası idarə edir. Böyük Britaniya hökumətinin oktyabrda dərc etdiyi faktaraşdırıcı hesabatda müxalifət partiyalarının daha geniş fəaliyyət azadlığı qazandığı, lakin korrupsiya, hesabatlılıq və ləngiyən islahatlarla bağlı narahatlıqların qaldığı bildirilib.
Hasinanın “Awami League” partiyası qadağan olunub. Partiyanın hakimiyyətdə olduğu dövrə və 2024-cü ildəki qanlı repressiyalara görə ictimai narazılıq davam edir. Hesabata əsasən, partiyanın bəzi keçmiş üzvləri girovla azad edilib və ya başqa siyasi qüvvələrə qoşulublar, lakin “Awami League”ə açıq dəstək təqibə və zorakılığa səbəb ola bilər. Hesabatdakı nəticələr Hasinanın siyasi təsirini bərpa etməsinin qarşısında ciddi maneələrin olduğunu göstərir; bununla yanaşı, partiyanın bəzi keçmiş üzvlərinin ictimai həyata qayıtdığına dair əlamətlər var.
Qayıdış Banqladeş-Hindistan münasibətlərinə təsir edə bilər
Hasina hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Hindistan ona sığınacaq verib. Bu qərar Yeni Dehli ilə Dəkkə arasındakı münasibətləri gərginləşdirib. İki ölkənin uzun sərhədi, eləcə də mühüm iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları var; buna görə Hasina ilə bağlı mübahisə yalnız Banqladeşin daxili məsələsi deyil.
Hasinanın Hindistanda qalması Banqladeşin yeni hakimiyyəti ilə münasibətləri çətinləşdirib. Onun qayıdışı diplomatik gərginliyin bir mənbəyini aradan qaldıra bilər, lakin daha geniş fikir ayrılıqlarını avtomatik həll etməz. Hasinanın hüquqi və siyasi gələcəyi qeyri-müəyyən qaldığı müddətdə Yeni Dehli Banqladeşlə münasibətlərini necə idarə edəcəyini müəyyənləşdirməlidir.
Hasinanın vəkilləri pasport və şəxsiyyət vəsiqəsi müraciətlərinə baxılmasını gözləyirlər. Köməkçiləri dekabrda planlaşdırılan qayıdış tarixinin rəsmiləşdirmələr yekunlaşandan sonra təsdiqlənəcəyini bildirirlər. Onun qayıdışı keçmiş baş nazirin mübahisəli siyasi irsini və hesabatlılıqla bağlı həllini tapmamış mübarizəni yenidən Banqladeşin gündəminə çıxara bilər.
