OMM Redaksiyası
İran və ABŞ arasında müharibə Səudiyyə Ərəbistanı üçün Yəmənin Qırmızı dəniz sahillərindən İraqa qədər uzanan geniş təhlükəsizlik problemi yaradıb. Husilərin fəallaşması krallığa təzyiqi artırır.
Risklər yalnız sərhədlərarası raket hücumları ilə məhdudlaşmır. Neft infrastrukturuna zərbələr və əsas dəniz marşrutlarına təzyiq qlobal enerji axınlarını pozur. İranla əlaqəli silahlı qrupların fəaliyyəti isə Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarını müxtəlif istiqamətlərdə sınağa çəkir.
Husilər Bab əl-Məndəbə yaxınlaşır
Yəmən hökumət mənbələrinin “Reuters”ə verdiyi məlumata görə, husilər Qırmızı dəniz sahilində mövqelərini genişləndirərək Bab əl-Məndəb boğazındakı Perim adasına qədər irəliləyib və sahildə yerləşən Dübab şəhərini ələ keçirib.
Bab əl-Məndəb Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirir. Boğaz Hind okeanı, Süveyş kanalı və Avropa bazarları arasındakı mühüm dəniz marşrutunun tərkib hissəsidir. Burada uzunmüddətli pozuntu Asiya, Yaxın Şərq və Avropa arasında yükdaşıma marşrutlarını dəyişə bilər.
Husilər Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumları da artırıb. Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələri sentyabrın 24-də Taif və strateji əhəmiyyətli Yanbu limanına yönələn altı ballistik raketin zərərsizləşdirildiyini açıqlayıb. Qrupun Ər-Riyada hücum cəhdlərində və Səudiyyənin enerji infrastrukturuna yönələn təhdidlərdə də adı çəkilib.
İraq ərazisindən neft marşrutuna hücum
Sentyabrın 11-də pilotsuz uçuş aparatı ilə hücumdan sonra Səudiyyə Ərəbistanı Şərq-Qərb neft kəmərinin fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb. İraq hakimiyyəti hücumun İraq ərazisindən həyata keçirildiyini qəbul edib.
Uzunluğu 1 200 kilometr olan kəmər Səudiyyə neftinin körfəzdən Qırmızı dənizə daşınmasına imkan verir və Hörmüz boğazından keçən daşımalarla bağlı problem yarandıqda alternativ ixrac marşrutu rolunu oynayır.
Hadisə Səudiyyənin təhlükəsizlik probleminin coğrafiyasını göstərib: ölkənin cənubunda və Qırmızı dəniz sahilində husilərin təzyiqi artır, digər istiqamətdə isə İraqdan həyata keçirilən hücum mühüm neft dəhlizinə zərbə vurur.
Bu hücumların mərkəzləşdirilmiş şəkildə əlaqələndirildiyini təsdiqləyən sübut yoxdur. Buna baxmayaraq, Ər-Riyad üçün təhlükə getdikcə yalnız Yəmən sərhədi ilə məhdudlaşmır və regional xarakter alır.
Hörmüz boğazı və İraq amili
Hörmüz boğazı regional enerji böhranının digər əsas nöqtəsidir. Müharibədən əvvəl dünya üzrə gündəlik xam neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünün təxminən 20 faizi bu boğazdan keçirdi.
“Kpler”in məlumatına görə, Yaxın Şərqdən xam neft ixracı sentyabrda gündə təxminən 16,3 milyon barelə çatıb. Bu göstərici fevralda qeydə alınan 19,5 milyon barellik müharibəöncəsi səviyyədən 3,2 milyon barel aşağıdır.
Səudiyyə Ərəbistanı neft ixracını davam etdirmək üçün marşrutlarını və daşınma planlarını dəyişməli olub. Hörmüz boğazında problem yarandıqda alternativ marşrutlara ehtiyac artır, Şərq-Qərb kəmərinə hücum isə həmin alternativlərdən birinin imkanlarını azaldır. Bab əl-Məndəbdə təhlükənin yaranması Qırmızı dəniz istiqamətini də həssas nöqtəyə çevirir.
Sentyabrın 30-da ABŞ qüvvələri İraqdan çıxarılmasını başa çatdırıb. Bununla 2003-cü il işğalından sonra başlayan hərbi mövcudluq sona çatıb.
İraqlı təhlükəsizlik ekspertləri ABŞ qüvvələrinin getməsinin İranla əlaqəli silahlı qruplara daha geniş fəaliyyət imkanları verə biləcəyini və əvvəllər ABŞ tərəfindən təmin olunan kəşfiyyat və müşahidə imkanları ilə bağlı suallar yaradacağını bildiriblər.
Bu vəziyyət İraqın müharibəyə qoşulduğunu və ya Bağdadın Səudiyyəyə hücumları dəstəklədiyini göstərmir. Lakin İraq ərazisinin qonşu ölkələrə, enerji infrastrukturuna və nəqliyyat dəhlizlərinə qarşı hücumlar üçün istifadəsinin qarşısını almaq çətinləşə bilər.
Beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik problemi artıq tək bir cəbhə ilə məhdudlaşmır. Bab əl-Məndəb ətrafında husilərin təzyiqi, İraq ərazisindən neft infrastrukturuna hücum və Hörmüz boğazındakı risklər eyni enerji təchizatı zəncirinin müxtəlif həlqələrini təhlükə altında qoyur.
