OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Səudiyyə Ərəbistanının enerji şirkəti “Aramco”nun süni intellekt şirkəti “HUMAIN”də 49 faizlik pay əldə etməsi dünyanın iri enerji şirkətlərinin bu sahəyə artan marağını gündəmə gətirib. Sərmayələrin məqsədi və mümkün gəlirləri şirkətlərin seçdiyi yanaşmadan asılıdır.
“Aramco” və Dövlət İnvestisiya Fondu (PIF) sövdələşmənin tamamlandığını noyabrın 1-də açıqlayıb. “Aramco” 2026-cı ildə nağd şəkildə təxminən 9,9 milyard Səudiyyə rialı, yəni 2,6 milyard dollar yatıracaq, həmçinin süni intellekt, hesablama və rəqəmsal aktivlər təqdim edəcək. PIF “HUMAIN”də nəzarət paketini — 51 faizlik payı saxlayır.
Razılaşma “HUMAIN”in 2030-cu ilədək üç giqavatlıq süni intellekt məlumat mərkəzi gücü yaratmaq planını dəstəkləyir. Eyni zamanda, “Aramco”ya sənaye tətbiqləri hazırlamağa və mövcud rəqəmsal texnologiyalarını kommersiyalaşdırmağa kömək edə biləcək infrastruktura çıxış imkanı verir.
“Aramco” “HUMAIN” vasitəsilə nə əldə edir?
2025-ci ilin mayında yaradılan “HUMAIN” məlumat mərkəzləri, yüksək məhsuldarlıqlı hesablama infrastrukturu, bulud platformaları, qabaqcıl süni intellekt modelləri və kommersiya tətbiqləri hazırlayır. Şirkətin məhsulları arasında ərəb dilində böyük dil modeli olan “ALLaM” da var.
“Aramco”nun payı tam mülkiyyətində olan törəmə şirkət vasitəsilə əldə edilir. Açıqlanan 2,6 milyard dollar “Aramco”nun 2026-cı ildə yatıracağı nağd vəsaitdir; bu məbləğ “HUMAIN”in ümumi dəyəri deyil. Şirkətlər ötürülən aktivlərin qiymətləndirilmiş dəyərini və sövdələşmənin ümumi dəyərini açıqlamayıb.
“Aramco” “HUMAIN”in infrastrukturundan sənaye tətbiqləri yaratmaq üçün yararlanmağı, eyni zamanda səhmdar kimi mümkün gəlir artımından faydalanmağı gözləyir. Şirkətin prezidenti və baş icraçı direktoru Amin H. Nasser bildirib ki, “Aramco” 2023-cü ildən bəri texnologiya sahəsində 11,3 milyard dollar dəyər yaradıb və süni intellekt bu nəticəyə əhəmiyyətli töhfə verib. Bu rəqəm “Aramco”nun texnologiya ilə bağlı bildirdiyi dəyər yaradılmasını əks etdirir, “HUMAIN”dən əldə olunan gəliri deyil.
“ADNOC” və “SOCAR” sənaye tətbiqlərinə üstünlük verir
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Abu Dhabi National Oil Company” (ADNOC) şirkəti enerji sektoruna fokuslanan “AIQ” vasitəsilə fərqli model seçib. 2024-cü ildə ADNOC və texnologiya şirkəti “Presight” “Presight”ın “AIQ”də 51 faiz, ADNOC-un isə 49 faiz pay əldə etməsini nəzərdə tutan razılaşma elan edib. ADNOC-un açıqlamasına əsasən, “AIQ” 1,4 milyard dollardan artıq qiymətləndirilib.
“AIQ” enerji əməliyyatları üçün həllər, o cümlədən səmərəliliyi artırmaq və sənaye qərarlarını dəstəkləmək məqsədi daşıyan texnologiyalar hazırlayır. ADNOC və “AIQ” 2025-ci il yanvarın 16-da enerji sektorunu dəyişdirməyə hesablanmış “ENERGYai” agent əsaslı süni intellekt həllinin sınaq mərhələsini uğurla başa vurduqlarını açıqlayıb. Məlumat mərkəzləri və daha geniş süni intellekt infrastrukturu quran “HUMAIN”dən fərqli olaraq, “AIQ” enerji sənayesi üçün tətbiqlərə yönəlib. Bu model ADNOC-a öz istehsalat əməliyyatları ətrafında hazırlanan texnologiyaları ayrıca şirkət vasitəsilə kommersiyalaşdırmaq imkanı verir.
Azərbaycanın dövlət enerji şirkəti “SOCAR” sənaye tətbiqlərinə daha bir nümunədir. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, “SOCAR Karbamid” zavodunda istehsal, avtomatlaşdırma və əməliyyat səmərəliliyini əhatə edən 42 rəqəmsal və süni intellekt əsaslı həll tətbiq olunub. Nazirlik 2026-cı ilin fevralında zavodun Dünya İqtisadi Forumunun “Global Lighthouse Network” şəbəkəsinə qoşulduğunu və bunun Azərbaycanda bu tanınmanı alan ilk müəssisə olduğunu bildirib.
İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov 2026-cı ilin avqustunda “SOCAR Karbamid”in rəqəmsal transformasiyasını vurğulayaraq “EnergyAI” platformasını, proqnozlaşdırıcı texniki xidmət texnologiyalarını, istehsal və enerji səmərəliliyindəki irəliləyişləri qeyd edib. “SOCAR”ın 2023-cü ildə “McKinsey” ilə strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində başlatdığı 2,5 illik transformasiya “EnergyAI” kimi platformaların və proqnozlaşdırıcı texniki xidmət köməkçilərinin yaradılmasını, xüsusi rəqəmsal həlləri və “SOCAR Digital Academy” vasitəsilə mütəxəssis hazırlığını əhatə edib.
Cabbarovun paylaşımında transformasiyanın istehsalı artırdığı, qaz və enerji səmərəliliyini yüksəltdiyi, əməliyyatların etibarlılığını gücləndirdiyi və yerli kadrların inkişafına dəstək verdiyi bildirilib. O, təcrübənin “McKinsey”nin qlobal saytının ana səhifəsində təqdim edilməsini beynəlxalq tanınma kimi dəyərləndirib. Paylaşımda, həmçinin “SOCAR”ın Dünya İqtisadi Forumundan üç “Digital Lighthouse” tanınması aldığı, “SOCAR Karbamid”dəki təcrübənin şirkətin digər əməliyyatları və Azərbaycanın sənaye sektoru üçün genişləndirilə bilən model yaratdığı qeyd olunub.
“SOCAR” yeni tətbiqlər üzərində də işləyir. Şirkətin rəsmi Açıq İnnovasiya Proqramında əməliyyatlar üzrə inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulan texnologiyalar sırasında süni intellekt əsaslı analitika, maşın öyrənməsi, proqnozlaşdırma modelləri və avtomatlaşdırma yer alır.
Azərbaycan süni intellekt infrastrukturu sahəsində investisiya imkanlarını da araşdırır. İqtisadiyyat Nazirliyi 2026-cı ilin aprelində ABŞ-da yerləşən “Haimaker.ai” ilə Ələt Azad İqtisadi Zonasında təklif olunan məlumat mərkəzi və bulud platforması barədə müzakirələrin aparıldığını təsdiqləyib. Nazirlik tamamlanmış investisiya elan etməyib və mülkiyyət strukturu barədə məlumat açıqlamayıb.
“KazMunayGas” süni intellekti neft hasilatında tətbiq edir
Qazaxıstanın milli neft şirkəti “KazMunayGas” süni intellektin enerji istehsalında tətbiqinə nümunədir. Şirkət 2026-cı ilin oktyabrında Atırau vilayətində yerləşən Şərqi Moldabek neft yatağının rəqəmsal əkizini təqdim edib.
“KazMunayGas”ın məlumatına görə, texnologiya geoloji, lay və hasilat məlumatlarını birləşdirərək işlənmə variantlarını qiymətləndirir və əməliyyat qərarlarına dəstək verir. Şirkət sistemin təxminən 700 işlənmə ssenarisini qiymətləndirdiyini, bunun texniki təhlili sürətləndirdiyini bildirib. “Aramco”nun “HUMAIN”lə sövdələşməsindən fərqli olaraq, bu, ayrıca süni intellekt infrastrukturu şirkətinə səhm yatırımı deyil, sənaye texnologiyası təşəbbüsüdür.
Enerji şirkətlərinin yanaşmaları iki əsas istiqamətə bölünür. “Aramco” və ADNOC-un süni intellekt şirkətlərində pay sahibi olması onlara texnologiya gəlirlərindən mümkün gəlir əldə etməklə yanaşı, öz sənaye əməliyyatlarını yaxşılaşdırmaq imkanı yaradır. “SOCAR” və “KazMunayGas” nümunələri isə süni intellektin enerji istehsalında tətbiqini göstərir; qeyd olunan təşəbbüslər ayrıca süni intellekt şirkətlərinə müqayisəolunan sərmayə yatırıldığını göstərmir.
Maliyyə riskləri də fərqlənir. Sənaye tətbiqləri səmərəlilik, təhlükəsizlik və ya əməliyyat göstəricilərində yaxşılaşma təmin etdiyini nümayiş etdirməlidir. Süni intellekt infrastrukturu layihələri isə yüksək tikinti xərcləri, ixtisaslaşmış prosessorlara çıxış, elektrik enerjisinə tələbat və müştəri uğrunda rəqabət kimi əlavə çətinliklərlə üzləşir.
“HUMAIN”in 2030-cu ilədək üç giqavatlıq məlumat mərkəzi gücü yaratmaq hədəfi planların miqyasını göstərir. Lakin planlaşdırılan güc istismarda olan gücə və ya zəmanətli gəlirə bərabər deyil.
