OMM Redaksiyası
Dünyanın ən böyük enerji tədbiri kimi təqdim olunan “ADIPEC 2026” bazar ertəsi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabidə açılıb. “AnewZ” yazır ki, hökumət və enerji şirkətlərini bir araya gətirən dörd günlük tədbir qlobal təchizatın ciddi təzyiq altında olduğu vaxta təsadüf edir.
Yaxın Şərqdəki müharibə və Hörmüz boğazının bağlanması qlobal neft və qaz təchizatını pozub. Enerji təhlükəsizliyi və investisiyalar tədbirin əsas müzakirə mövzularıdır.
“Abu Dhabi National Oil Company”nin (“ADNOC”) baş icraçı direktoru Sultan Əl-Cabir açılış mərasimində bildirib ki, dünya enerji təhlükəsizliyi üzrə ehtiyat imkanlarını tükədib və qlobal enerji təhlükəsizliyi yenidən qurulmalıdır. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazındakı fasilələr neft ehtiyatlarını azaldır, daşınma xərclərini isə kəskin artırır.
Əl-Cabir bildirib ki, fasilələr başlayandan bəri qlobal ehtiyatlardan təxminən bir milyard barel xam neft götürülüb. Bəzi bazarlarda dizel ehtiyatları son 35 ilin müvafiq mövsümləri üzrə ən aşağı səviyyəyə düşüb, bəzi bazarlarda isə mayeləşdirilmiş təbii qaz təchizatında 600 milyard kubfut çatışmazlıq yaranıb.
“Sadə desək, dünya təchizat ehtiyatlarını tükədib”, – deyə Əl-Cabir bildirib.
O qeyd edib ki, hazırda məhsulun çatdırılması istehsal qədər əhəmiyyət daşıyır. Fasilələrdən əvvəl logistika neftin bir barelinin dəyərinin beş faizindən azını təşkil edirdisə, indi bu göstərici 30 faizdən çoxdur.
BƏƏ-nin beş prioriteti
Əl-Cabir açılış nitqində enerji sənayesi üçün beş prioritet açıqlayıb. Birinci prioritet strateji neft ehtiyatlarının, yanacaq anbarlarının və istehlakçılara daha yaxın yerləşən emal güclərinin artırılmasıdır. İkinci prioritet pozuntu zamanı da neft və qazın bazarlara çatdırılması üçün nəqliyyat və logistika sahəsinə daha çox investisiya qoyulmasıdır.
Üçüncü prioritet riskləri proqnozlaşdırmaq, əməliyyatları təkmilləşdirmək və istehsal xərclərini azaltmaq üçün süni intellektdən istifadədir. Dördüncü istiqamət investisiyanı təşviq edən siyasət yürütmək, bank və sığorta şirkətlərinin ticarətin davamlılığındakı rolunu artırmaqdır.
Əl-Cabirin ən vacib adlandırdığı beşinci prioritet işçi qüvvəsidir.
“Məsuliyyəti sistemlər deyil, insanlar daşıyır”, – deyə o bildirib.
“ADNOC”, “OpenAI” və “G42” tərəfdaşlığı
Bazar ertəsi “ADNOC” “OpenAI” və Əbu-Dabidə yerləşən texnologiya qrupu “G42” ilə çoxillik tərəfdaşlıq elan edib. “ADNOC” biznes bölmələri üzrə süni intellekt agentlərini birləşdirən və “G42”nin BƏƏ-dəki infrastrukturu üzərində işləyən “OpenAI Frontier” sistemini tətbiq edən ilk enerji şirkəti olacaq.
Şirkətin bildirdiyinə görə, texnologiyadan neft yataqlarının işlənməsi, quyuların idarə olunması və kommersiya əməliyyatlarında istifadə ediləcək. Sistem neft hasil edilməzdən əvvəl onun dəyərini qiymətləndirməyə, işlənmə planlarının hazırlanma müddətini isə aylardan saatlara endirməyə kömək edəcək.
“OpenAI”nin baş icraçı direktoru Sem Altman da açılış mərasimində çıxış edib. O, daha təkmil modellərin enerji şirkətlərinə yeni materiallar, turbin layihələri və əməliyyatlar üzərində işləməyə kömək edə biləcəyini deyərək, süni intellektin enerjiyə fayda verə biləcəyini bildirib. Qarşılaşdığı ən böyük problemin nə olduğu soruşulduqda, bir sözlə “enerji” cavabını verib. Altman texnologiyadan istifadəyə nəzarətin insanlarda qalmalı olduğunu da vurğulayıb.
Sərginin iştirakçıları və müzakirələr
“ADIPEC” noyabrın 5-dək “ADNEC Centre Abu Dhabi”də keçiriləcək. Tədbir BƏƏ prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Əl Nəhyanın himayəsi altında, “ADNOC”un ev sahibliyi ilə təşkil olunur. Təşkilatçılar 170-dən çox ölkədən 239 mindən artıq iştirakçının gələcəyini gözləyir. Sərgidə rekord sayda – 2 260 şirkət iştirak edir və 16 zalın hamısı dolub.
Tədbirdə 40-dan çox nazir iştirak edir, 13 konfrans proqramı və 380-dən artıq sessiyada 1 800 məruzəçinin çıxışı nəzərdə tutulub. “BP”, “Shell”, “TotalEnergies”, “Eni”, “ExxonMobil”, “Chevron” və “Occidental Petroleum” neft-qaz şirkətləri ilə yanaşı, “Siemens”, “IBM” və “Microsoft” da sərgidə təmsil olunur.
“Halliburton” süni intellektlə işləyən qazma və hasilat alətlərini nümayiş etdirir. Şirkətin sədri və baş icraçı direktoru Ceff Millerin çərşənbə axşamı dəyişkənlik şəraitində mənfəətin qorunması mövzusunda çıxış etməsi gözlənilir. “GE Vernova” qaz turbinləri, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi və karbonun idarə olunması texnologiyalarını təqdim edir. “Emerson”, “Schneider Electric”, “SLB”, “Aveva” və “Honeywell” avtomatlaşdırma və rəqəmsal sistemlərini nümayiş etdirirlər.
Tədbirdən əvvəl dərc olunan araşdırmaya əsasən, sorğuda iştirak edən Yaxın Şərq enerji rəhbərlərinin 76 faizi son bir ildə avtonom texnologiyalara investisiyanı artırıb. “ADNOC” və “Microsoft”un araşdırması rəhbərlərin 89 faizinin süni intellektə xərcləri artırdığını, rəhbər işçilərin 81 faizinin isə süni intellektlə əlaqəli elektrik enerjisinə tələbatın hazırkı proqnozları üstələyəcəyini gözlədiyini göstərib.
Bazar ertəsi BƏƏ, Almaniya, Türkiyə və Misirin enerji nazirləri enerji təhlükəsizliyini müzakirə edirlər. Müzakirələrdə müvafiq olaraq Suhail Əl-Məzrui, Katerina Rayxe, Alparslan Bayraktar və Kərim Bədəvi iştirak edir.
Asiya və Azərbaycanın təmsilçiliyi
Asiyanın “ADIPEC”də indiyədək ən böyük təmsilçiliyi qeydə alınıb: Çin, Hindistan, Yaponiya, Malayziya, Sinqapur və Cənubi Koreyadan 353 şirkət və altı milli pavilyon iştirak edir. Sərgi iştirakçıları arasında “Sinopec”, “CNPC”, “CNOOC”, “CATL”, “Petronas”, “INPEX” və “Mitsubishi Heavy Industries” var.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatına görə, İran müharibəsindən əvvəl Hörmüz boğazından keçən xam neft və kondensatın təxminən 90 faizi Asiyaya yönəlirdi.
Azərbaycan Əbu-Dabidə milli neft şirkəti “SOCAR” vasitəsilə təmsil olunur. Azərbaycan qazı 2020-ci ilin sonunda Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu hissəsi olan Trans-Adriatik boru kəmərinin fəaliyyətə başlamasından bəri bu marşrutla Avropa İttifaqına çatdırılır.
Boru kəməri İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana qaz nəql edir və indiyədək Avropa istehlakçılarına 60 milyard kubmetrdən çox qaz çatdırıb. Dəhlizin operatorunun rəhbərinin sözlərinə görə, 2025-ci ildə Avropa İttifaqına təxminən 12 milyard kubmetr qaz daxil olub.
Qazın böyük hissəsi Xəzər dənizindəki “Shah Deniz” yatağından hasil edilir. Təxminən bir trilyon kubmetr ehtiyata malik yatağın operatoru “BP”dir. Azərbaycanın təsdiqlənmiş qaz ehtiyatları təxminən 2,6 trilyon kubmetrdir, 2025-ci ildə isə ölkə 51,5 milyard kubmetr qaz hasil edib. Neft əsasən dənizdəki “Azeri-Chirag-Gunashli” blokundan çıxarılır. Bakı Avropaya illik qaz ixracını 20 milyard kubmetrə çatdırmaq istədiyini bildirib.
Fars körfəzindəki dəniz marşrutları təzyiq altında olduğundan, Xəzərdən boru kəmərləri ilə nəql edilən qaz Avropanın təchizat planlarında daha böyük əhəmiyyət daşıyır. “ADIPEC” noyabrın 5-dək davam edəcək.
