ABŞ-də hava nəqliyyatında pozuntular ardıcıl üçüncü gündə də davam edib. Noyabrın 15-də ölkə üzrə 11 500-dən çox reys ləğv olunub və ya gecikib. Nəqliyyat naziri Şon Daffi aviaşirkətlərin ümummilli uçuş məhdudiyyətindən sonra qrafiki bərpa etməyə çalışdığını, uçuşların bazar ertəsi normallaşa biləcəyini deyib. AnewZ-in məlumatına görə, aviasiya məlumatlarını izləyən “FlightAware” saytı bazar günü 2 100 reysin ləğv edildiyini, 9 400 reysin isə gecikdiyini bildirib.
Şənbə günü ABŞ-də təxminən 6 700 reys ləğv edilmiş, 9 100-dən çox reys gecikmişdi. Bazar günü “JetBlue” reyslərinin təxminən 28 faizi, “American Airlines” reyslərinin 20 faizi ləğv olunub. “United Airlines”, “Southwest” və “Delta” reyslərinin 3-5 faizi ləğv edilib.
Bazar ertəsi üçün vəziyyətin daha yaxşı olacağı gözlənilirdi: “FlightAware” bazar günü saat 20:28-ə olan məlumata əsasən, həmin günə cəmi 88 reysin ləğv edildiyini göstərib. Şənbə axşamı isə bazar gününə nəzərdə tutulan 875-dən çox reys artıq ləğv edilmişdi.
Daffi ABC telekanalının “This Week” proqramında sistemdə kiberhücum və ya başqa qəsdən zərər vurma əlamətlərinin olmadığını, lakin problemin səbəbinin hələ də aydınlaşmadığını söyləyib. Onun sözlərinə görə, uçuşlar bazar günü “normala qayıdacaq”, “amma yəqin ki, tam normallaşma” bazar ertəsi baş verəcək. Daffi ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyasının (FAA) sərnişinlərin təhlükəsizliyini təmin etməyə üstünlük verdiyini vurğulayıb.
Router dəyişdirildikdən sonra rabitə sistemində problem yaranıb
FAA cümə günü ölkə üzrə uçuşların dayandırılması barədə qərar verib. Bu addım, demək olar ki, bütün uçuşların qalxmasını təxminən beş saatlıq dayandırıb. Bu, 2001-ci il sentyabrın 11-də “Əl-Qaidə”nin ABŞ-yə hücumlarından sonra ölkə üzrə hava nəqliyyatında qeydə alınan ən uzun fasilə olub.
Rəsmilərin məlumatına görə, FAA-nın podratçısı “L3Harris”in uzaq bir obyektdə ən azı bir yeni router quraşdırması digər hava hərəkətini idarəetmə mərkəzlərinin həddən artıq məlumat axını ilə yüklənməsinə, bunun da rabitə sistemlərinə mane olmasına gətirib çıxarıb.
Daffi bazar günü bildirib ki, FAA-nın Arkanzas ştatının El Dorado şəhərindəki obyektində routerin dəyişdirilməsi Texas ştatının Amarillo şəhərində yaxın vaxtlarda dəyişdirilmiş routerdə problem yaradıb. Həmin router siqnal yayıb və ölkənin digər hava hərəkətini idarəetmə mərkəzlərindəki routerləri yükləyib.
FAA bazar günü problemə səbəb olan routerlərin “işləmə funksiyasının” söndürüldüyünü, hava hərəkətinə nəzarət sistemindəki oxşar 60-a yaxın routerdə də eyni tədbirin görüldüyünü açıqlayıb. Daffi isə əvvəllər minlərlə dəfə problemsiz aparılmış texniki xidmət zamanı yaranan nasazlığın əsas səbəbinin hələ müəyyən edilmədiyini deyib.
Daffinin sözlərinə görə, routeri quraşdıran işçi “yaxşı amerikalı vətənpərvərdir, veteranıdır və biz şəbəkəyə müdaxilə etməyə çalışdığını düşünmürük”. O əlavə edib: “Amma əsas səbəbi əslində bilmirik”.
İstintaqla tanış olan iki nəfər routerin quraşdırılmasının özünün problemsiz keçdiyini bildirib. Onlardan birinin sözlərinə görə, FAA əməkdaşının nəzarəti altında iş “uğurla” başa çatdıqdan sonra qurumun rabitə sistemində nasazlıqlar yaranıb. Həmin şəxslər hər bir mərhələni əhatə edən ətraflı prosedurun FAA-ya təqdim edildiyini deyiblər.
Digər şəxsin sözlərinə görə, cümə günkü problem obyektin xidmətinin FAA-ya qaytarılmasından qısa müddət sonra başlayıb. Qurum görülən işi təsdiqləmişdi.
Bu pozuntu köhnəlmiş texnologiya və avadanlıq, rabitə problemləri, həmçinin bir neçə min hava hərəkəti dispetçerinin çatışmazlığı ilə üzləşən ABŞ hava hərəkətini idarəetmə sistemindəki gərginliyin son və ən ciddi təzahürüdür. Daffi problem yaranan routerlərin 2001-ci ildə alındığını və 2006-cı ilə qədər köhnəldiyini bildirib.
Cümə günündən sonra Daffi hava hərəkətinə nəzarət sistemlərinin yenilənməsi üçün 50 milyard dollar ayrılmasına çağırıb. Bu, onun əvvəlki 30 milyard dollarlıq tələbindən çoxdur. Konqres ötən il sistemin yenilənməsinə 12,5 milyard dollar ayırmışdı.
Tramp əlavə maliyyə ayrılmasına çağırıb
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bazar günü hava nəqliyyatındakı problemlərlə bağlı ilk dəfə ictimai açıqlama verərək qanunvericiləri əlavə vəsait ayırmağa çağırıb. O, sosial şəbəkədə yazıb: “İşə artıq başlamışıq, amma bu, damla-damla deyil, birdəfəyə görülməlidir. Konqres bunu təsdiqləməlidir”.
Trampın Respublikaçı həmkarlarından sonra yanvar ayında Konqresə nəzarəti ələ almağa hazırlaşan Demokratlar noyabrın 3-də keçirilən aralıq seçkilərdə yerlərini artırıblar.
Daffinin əlavə maliyyə tələbi Nümayəndələr Palatasının Nəqliyyat və İnfrastruktur Komitəsində, eləcə də onun aviasiya altkomitəsində yüksək vəzifəli demokratlar olan Rik Larsen və Andre Karsonda şübhə doğurub. Onlar şənbə günü yaydıqları bəyanatda bildiriblər ki, 2025-ci ildə hava hərəkətini idarəetmə sisteminin yenilənməsi üçün ayrılmış 12,5 milyard dolların təxminən 11 milyardı hələ xərclənməyib. “Konqresə daha çox pula niyə ehtiyac olduğunu bir daha izah edin?” — deyə Larsen və Karson soruşublar.
Daffi bazar günü bildirib ki, ötən il ayrılmış vəsait yalnız müəyyən xərclər üçün nəzərdə tutulub və hava məkanını idarə etmək üçün yeni proqram təminatının alınmasını əhatə etmir.
Aviasiya sahəsini izləyənlər özəl investorların da daha çox vəsait yatırmasına çağırırlar. Beynəlxalq Hava Limanları Şurasının baş direktoru Castin Erbaç Monrealda aviasiya infrastrukturuna həsr olunmuş forumda deyib: “Yalnız hökumət investisiyalarına arxalana bilmərik. Özəl investisiya da olmalıdır”. O, cümə günkü uçuşların dayandırılmasına toxunmayıb, lakin artan sərnişin axını və köhnəlmiş sistemlər fonunda hava nəqliyyatına investisiya qoyulmasının vacibliyini vurğulayıb.
Aviaşirkətlərin ticarət qurumu olan IATA-nın məlumatına görə, dünya üzrə hava sərnişinlərinin sayı 2050-ci ilədək iki dəfədən çox arta bilər.