OMM Redaksiyası
ABŞ prezidenti Donald Trampın yer aldığı və dövlət vəsaiti hesabına yayımlanan televiziya reklamları ölkədə siyasi və hüquqi müzakirələrə səbəb olub. Tənqidçilər reklamların aralıq seçkiləri ərəfəsində kampaniya mesajlarına bənzədiyini bildirirlər.
Ölkə üzrə yayımlanan üç reklamın üzərində “ABŞ hökuməti tərəfindən ödənilib” qeydi yer alır. Ağ Ev çarxları vətənpərvərliyi təbliğ edən ictimai xidmət elanları kimi təqdim edir.
Reklamlarda hansı mesajlar verilir?
Reklamlardan birində Tramp “Amerika heç vaxt kommunist ölkə olmayacaq” deyir və arxa planda xor dəfələrlə “məni sev” ifadəsini səsləndirir. Digər çarxda “Raşmor dağı”nın görüntüləri fonunda prezidentin “Amerikanın qızıl dövrü” adlandırdığı mərhələdən bəhs olunur.
Üçüncü reklamda Trampın 2024-cü il prezident seçkiləri kampaniyası üçün hazırlanmış çarxından görüntülər və mesajlardan istifadə edilib. Həmin videoda o, “son döyüş”dən danışır və “dərin dövləti” dağıtmağa söz verir. Dövlət hesabına yayımlanan versiyada vergi ödəyicilərinin vəsaiti ilə bağlı qeyd əlavə olunub.
Reklamlar NFL oyunları və “Saturday Night Live” proqramı da daxil olmaqla, geniş auditoriyaya malik televiziya verilişləri zamanı yayımlanıb. Ağ Ev onların amerikalılara ölkələrini sevməyi və ölkənin müdafiəyə niyə layiq olduğunu xatırlatmaq məqsədi daşıdığını açıqlayıb.
Reklamları maliyyələşdirən dövlət qurumunun adı və ümumi xərclər barədə isə açıqlama verilməyib.
Hər iki partiyadan etirazlar
Respublikaçı Senat çoxluğunun lideri Con Tunun mesajı bəyəndiyini, lakin reklamların vergi ödəyicilərinin hesabına maliyyələşdirilməməli olduğunu deyib. Luiziana ştatından respublikaçı senator Con Kennedi də dövlət məmurlarının özlərini təbliğ etmək üçün ictimai vəsaitdən istifadə etməməli olduğunu bildirib.
Demokrat senator Meggi Hassan reklamların hazırlanma xərcləri, maliyyə mənbələri və hüquqi əsasları barədə məlumat tələb edib.
Tənqidlər noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilərinə az müddət qalmış səslənir. Seçkilərdə Konqresə nəzarət uğrunda mübarizə aparılacaq.
Hüquqi məhdudiyyətlər
Hüquq ekspertləri reklamların hökumət vəsaitlərindən ictimaiyyətlə əlaqələr və siyasi fəaliyyət məqsədilə istifadəni tənzimləyən federal qaydalara uyğun olub-olmadığını sual altına alıblar.
ABŞ-ın keçmiş prezidenti Corc Buşun dövründə Ağ Evdə etika üzrə baş hüquqşünas vəzifəsində çalışmış Riçard Peyntər reklamların dövlət hesabına maliyyələşdirilən kommunikasiyaları tənzimləyən federal qanunları poza biləcəyini söyləyib.
Bəzi ekspertlər federal əməkdaşların siyasi fəaliyyətini məhdudlaşdıran “Hatch Act” qanununa da diqqət çəkiblər. Prezident bu qanunun əhatəsindən kənarda qalsa da, digər dövlət əməkdaşlarının və resurslarının prosesə cəlb edilməsi ilə bağlı suallar yarana bilər.
ABŞ Hökumət Hesabatlılığı İdarəsi daha əvvəl dövlət qurumlarının ictimaiyyətə yönəlik məlumatlandırma fəaliyyətinə dair məhdudiyyətlərin sırf partiya yönümlü, özünü yüksəldən və ya gizli xarakterli materiallara şamil oluna biləcəyini bildirib. Bununla yanaşı, qurumların siyasət və proqramlar barədə məlumat yaymasına icazə verilir.
Hazırkı reklamların federal qanunları pozub-pozmadığı ilə bağlı yekun qiymətləndirmə onları hazırlayan qurumlardan, istifadə olunan maliyyədən, eləcə də materialların hazırlanması və yayılması üsulundan asılı olacaq.
AdImpact şirkətinin təqdim olunan materialda sitat gətirilən məlumatına görə, respublikaçılarla əlaqəli qruplar qarşıdakı həftələr üçün ən azı 888 milyon dollar, demokratlarla əlaqəli qruplar isə ən azı 666 milyon dollar məbləğində reklam vaxtı bron edib.
Ağ Ev reklamların izləyicilərə açıq şəkildə kimə səs verməli olduqlarını demədiyi üçün siyasi xarakter daşımadığını bildirir. Bununla belə, mübahisənin əsas mövzusu prezidentin ön planda olduğu və onun siyasi mesajları ilə əlaqələndirilən mövzu və görüntülərdən istifadə edən çarxların vergi ödəyicilərinin vəsaiti hesabına yayımlanmasıdır.
