OMM Redaksiyası
İran müharibəsinin təsirləri fonunda Körfəz ölkələrinin bir neçəsinin iqtisadiyyatı 2026-cı ildə daralsa da, Oman iqtisadiyyatının bu il 4,1 faiz artacağı gözlənilir. Bu proqnoz Beynəlxalq Valyuta Fonduna məxsusdur.
AnewZ yazır ki, İranla dəniz sərhədi olan və ABŞ-İran qarşıdurması başlayandan hücumlarla üzləşən Oman regionda iqtisadi artımını qoruyan azsaylı ölkələrdən biri olub. “Oxford Economics” proqnoz şirkətinin Yaxın Şərq üzrə baş iqtisadçısı Maya Senussi artımı enerji istehsalının və ixracın yüksəlməsi ilə əlaqələndirib.
Senussinin sözlərinə görə, enerji sektorunda istehsalın artması, ixrac həcmlərinin yüksəlməsi və regional əlaqələrin yaxşılaşması Oman iqtisadiyyatına dəstək verib. 2026-cı ilin ikinci rübündə ümumi daxili məhsul (ÜDM) illik müqayisədə 5,2 faiz artıb. Bu, 2022-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir. Artım əsasən neft sektorundakı fəaliyyətin 14,7 faiz yüksəlməsi ilə bağlı olub.
Oman təhlükəsizlik risklərinə daha az məruz qalıb
Senussi bildirib ki, Oman davam edən ABŞ-İran münaqişəsinin təhlükəsizlik risklərinə nisbətən az məruz qalmasından və ölkədaxili investisiyaların davam etməsindən faydalanıb. Onun fikrincə, Oman iqtisadiyyatına münaqişənin yaratdığı risklər məhdud görünür, daxili investisiya fəallığı isə güclü olaraq qalır.
Mart ayında Omanın limanlarının bir neçə hücumun hədəfi olduğu bildirilib, lakin Tehran bu hadisələrlə əlaqəsini təkzib edib. Bununla belə, Oman Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Qətər kimi Körfəz qonşularının üzləşdiyi hücumların miqyası ilə qarşılaşmayıb.
BƏƏ və Qətərdən fərqli olaraq, Omanda ABŞ-ın hərbi bazaları və daimi yerləşdirilmiş ABŞ əsgərləri yoxdur. Müharibə başlayandan qonşu ölkələrə yönələn İran hücumlarının bir çoxu ABŞ hərbi bazalarını və ya Amerika hərbi əməliyyatları ilə birbaşa, yaxud dolayı əlaqəsi olan infrastrukturu hədəf alıb.
Münaqişə boyunca Oman neytral vasitəçi rolunu qoruyub: ABŞ və İsrailin İrana hücumlarını tənqid edib, eyni zamanda İranın regiondakı digər ölkələrə zərbələrini pisləyib. Martda İranın ali hərbi komandanlığının sözçüsü İbrahim Zolfəqari Omanı “qardaş və dost ölkə” adlandırıb, İranın onun milli suverenliyinə hörmət etdiyini deyib.
Hörmüz boğazı məhdudiyyətləri limanların əhəmiyyətini artırıb
İranın hücumlarından sonra Hörmüz boğazından gəmiçiliyə qoyulan məhdudiyyətlər və ABŞ-ın İran limanlarına davam edən dəniz blokadası Oman limanlarının strateji əhəmiyyətini artırıb. İran və boğazdan daha uzaqda yerləşən cənub limanlarının bu vəziyyətdən faydalanmaq imkanları daha yüksəkdir.
Oktyabrda Oman xüsusi iqtisadi zonalarda kommersiya və sənaye layihələri üçün ümumi dəyəri 790 milyon dollardan çox olan 28 investisiya sazişi imzalayıb. Layihələrdən üçü Duqm, Sohar və Salalah limanları ilə bağlıdır.
“Bloomberg News”un məlumatına görə, Fransanın logistika şirkəti “CMA CGM” iyunda Sohar limanında terminalın inkişafı və istismarı üçün 400 milyon dollarlıq saziş imzalayıb.
İqtisadi artım bütün sahələrdə eyni olmayıb. Senussinin bildirdiyinə görə, enerji sektorundan kənar artım 2026-cı ilin ikinci rübündə 0,7 faizə enib. Bu, üç ilin ən zəif göstəricisidir. Geriləməyə tikinti və qonaqpərvərliklə bağlı sahələrdəki azalma səbəb olub.
Omanın iqtisadi dayanıqlığının əsasları İran müharibəsindən xeyli əvvəl qoyulub. Büdcə kəsiri 2015-ci ildə 11 milyard dolları keçəndə hökumət subsidiyaları və dövlət xərclərini azaltmaqla genişmiqyaslı qənaət tədbirlərinə başlayıb.
Sultan Heysəm bin Tariqin 2020-ci ildə taxta çıxmasından sonra islahatlar sürətləndirilib. Əlavə dəyər vergisi tətbiq edilib, karbohidrogenlərdən asılılığın azaldılması və xarici investisiyaların cəlb olunması istiqamətində addımlar atılıb.
Hazırda qeyri-neft gəlirləri ÜDM-in 30 faizindən çoxunu təşkil edir, logistika və istehsal məhsullarının ixracı isə genişlənib. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi turizm sahəsindəki böyük investisiyalarda da əks olunur. Muskatda 2028-ci ilin dekabrında açılması planlaşdırılan “Trump International Oman” hotel və qolf kompleksi 500 milyon dollara başa gələcək; bununla yanaşı, yüz milyonlarla dollarlıq digər layihələr də nəzərdə tutulur.
Oman bu il tənəzzüldən yayınacağı proqnozlaşdırılan yeganə Körfəz Əməkdaşlıq Şurası iqtisadiyyatıdır. Bununla belə, Senussi ölkənin Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ üzərindəki artım üstünlüyünün uzun sürməyəcəyini deyib.
Onun proqnozuna əsasən, enerji sektorundakı fəaliyyət normallaşdıqca Oman iqtisadiyyatının artımı gələn il 2,1 faizə enəcək. Eyni zamanda, bu il təzyiq altında olan sahələrdə tədricən bərpa gözlənilir. Senussi 2027-ci ildə enerji sektorundan kənar artımın iki dəfədən çox yüksələrək 3,4 faizə çatacağını bildirib.
Omanın gələcək iqtisadi artımı onun nəzarətindən kənar amillərdən də asılıdır. Müharibə dövründə əldə olunan nəticələrin qorunması Muskatla yanaşı, Vaşinqton və Tehranda qəbul ediləcək qərarlardan da asılı ola bilər.
