OMM Redaksiyası
Ermənistan üzvlük haqlarını ödəmədiyinə görə Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) səsvermə hüququndan məhrum edilib. AnewZ-nin məlumatına görə, bu qərar İrəvanla Moskva arasında münasibətlərin pisləşməsinin daha bir əlaməti kimi qiymətləndirilir.
Qərarı hərbi ittifaqa üzv ölkələrin liderləri noyabrın 11-də Moskvada keçirilən sammitdə, KTMT Nizamnaməsinin 25-ci maddəsinə əsasən qəbul ediblər. Ermənistan təşkilatda ona ayrılmış vəzifələrə namizəd irəli sürmək hüququnu da itirib. Məhdudiyyətlər ölkə ödənilməmiş haqlarını ödəyənədək qüvvədə qalacaq.
Bu qərar Ermənistanın KTMT-dən çıxarıldığı və ya ittifaqı rəsmən tərk etdiyi anlamına gəlmir. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov İrəvanın təşkilatdan çıxmaq üçün müraciət etmədiyini və qapının açıq qaldığını deyib. KTMT-nin baş katibi Taalatbek Masadıkov da Ermənistanın üzvlüyünə xitam verilmədiyini təsdiqləyib.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan 2024-cü ildə ölkəsinin təşkilatda iştirakını dondurduğunu elan etmiş, KTMT-ni Ermənistanın təhlükəsizliyini qorumamaqda ittiham etmişdi. İndi əsas sual rəsmi çıxışın ölkənin təhlükəsizliyinə və müdafiə tərəfdaşlıqlarına necə təsir edəcəyidir.
KTMT-dən çıxış kollektiv müdafiə təminatlarına son qoya bilər
Ermənistanın ittifaqdan çıxmasının ən mühüm nəticəsi KTMT üzvlüyü ilə bağlı kollektiv təhlükəsizlik mexanizmlərini itirməsi ola bilər. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsinin 4-cü maddəsinə əsasən, üzvlərdən birinə qarşı silahlı hücum hamısına qarşı hücum sayılır. Müraciət olduqda digər üzvlər, o cümlədən hərbi dəstək göstərməlidirlər.
Ermənistan KTMT-ni Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarına lazımi səviyyədə cavab verməməkdə ittiham edərək bu öhdəliyin faydasını şübhə altına alıb. İrəvan Moskva və təşkilatın ölkəyə əhəmiyyətli təhlükəsizlik yardımı göstərmədiyini bildirib.
Paşinyan 2024-cü ilin sentyabrında Ermənistanın KTMT-də iştirakını dondurduğunu açıqlayarkən ittifaqın ölkənin suverenliyinə təhdid yaratdığını söyləmişdi. O, Ermənistan parlamentində ölkəsinin təşkilatdan çıxarılmasını alqışlayacağını da bildirmişdi. Bununla belə, Lavrov səsvermə hüququnun itirilməsinə baxmayaraq, Ermənistanın əsas kollektiv təhlükəsizlik hüquqlarını saxladığını vurğulayıb.
Beləliklə, rəsmi çıxış Ermənistanla KTMT-nin digər üzvləri arasındakı müqavilə əsaslı təhlükəsizlik öhdəliklərinə son qoyardı.
İrəvan alternativ müdafiə tərəfdaşları axtarır
Ermənistan onilliklər ərzində hərbi texnika və təhlükəsizlik məsələlərində əsasən Rusiyaya güvənib. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, 2011–2020-ci illərdə Ermənistanın əsas silah idxalının 93,7 faizi Rusiyanın payına düşüb.
Son dövrdə İrəvan alternativ təchizatçılar və müdafiə tərəfdaşları axtarır. Fransa 2024-cü ilin iyununda Ermənistana “CAESAR” özüyeriyən haubitsalarının tədarükü üçün müqavilə imzalayıb. İki ölkə hərbi təlim, texnika və müdafiənin modernləşdirilməsi sahələrində əməkdaşlığı da genişləndirib.
Hindistan da Ermənistan üçün mühüm təchizatçılardan birinə çevrilib. Yeni Dehli İrəvana, o cümlədən “Pinaka” yaylım atəşli reaktiv sistemləri verib. Lakin başqa ölkələrdən silah almaq rəsmi təhlükəsizlik ittifaqına üzv olmaqla eyni deyil: nə Fransa, nə də Hindistan Ermənistanı KTMT üzvlüyündəki kimi kollektiv müdafiə öhdəliyi ilə təmin edir.
Ermənistanda, ölkənin ikinci böyük şəhəri Gümrüdə, Rusiyanın 102-ci hərbi bazası da fəaliyyət göstərir. Paşinyan 2026-cı ilin fevralında hökumətinin bazanın bağlanmasını tələb etmək planının olmadığını deyib.
Ermənistan Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmağa çalışır
Ermənistan təhlükəsizlik mexanizmlərini yenidən nəzərdən keçirərkən, onilliklər davam edən münaqişədən sonra Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmağa çalışır. Paşinyan hökuməti Bakı ilə sülh sazişi üzərində işləyir, eyni zamanda Avropa İttifaqı və ABŞ-la əlaqələri yaxınlaşdırmağa səy göstərir.
Paşinyanın “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası iyun ayında keçirilən parlament seçkisində səslərin 49,75 faizini qazanıb və Milli Məclisdəki 105 yerdən 64-nü əldə edib. Bu nəticə hökumətə parlament çoxluğu versə də, konstitusiya dəyişiklikləri üçün tələb olunan üçdəiki səs çoxluğunu təmin etməyib.
Azərbaycan yekun sülh sazişinin imzalanmasından əvvəl Ermənistan konstitusiyasından Azərbaycan ərazilərinə qarşı ərazi iddialarının çıxarılması üçün dəyişiklik edilməsini tələb edib.
Rusiyadan asılılığın azaldılması Ermənistana öz xarici və təhlükəsizlik siyasətini daha sərbəst yürütmək imkanı verə bilər. Bununla yanaşı, KTMT-dən çıxış üzvlüklə bağlı formal kollektiv müdafiə öhdəliklərinin itirilməsi demək olacaq.
Hazırda Ermənistan qeyri-adi vəziyyətdədir: ölkə KTMT-nin rəsmi üzvü olaraq qalır, lakin təşkilatdakı iştirakını dondurub və səsvermə hüququnu itirib. Paşinyan hökumətinin ittifaqa marağının tükəndiyini desə də, İrəvan təşkilatdan çıxmaq üçün rəsmi müraciət etməyib.
KTMT-dən çıxış Ermənistanın təhlükəsizlik siyasətində ciddi dəyişiklik yaradaraq Rusiya və təşkilatın digər üzvləri ilə kollektiv müdafiə öhdəliklərinə son qoyardı. Bununla belə, ölkə öz hərbi imkanlarını gücləndirməli və alternativ təhlükəsizlik tərəfdaşlıqları qurmalıdır.
