OMM Redaksiyası
AnewZ-in məlumatına görə, Çin Britaniya sərhəd rəsmilərinin Çin vətəndaşlarını uzun müddət sorğu-sual etməsi və telefon, noutbuk, ağıllı saat daxil olmaqla şəxsi elektron cihazlarını götürməsi ilə bağlı rəsmi diplomatik etirazını bildirib.
Londondakı Çin səfirliyinin etirazı Pekinin Britaniyaya daxil olan vətəndaşlarına qarşı ayrı-seçkilik və siyasi motivli münasibət göstərildiyini hesab etməsi fonunda baş verib. Səfirliyin sözlərinə görə, yoxlamaya məruz qalanlar arasında biznes nümayəndələri, turistlər və qohumlarını ziyarət edən şəxslər olub. Bu isə yoxlamaların yalnız qanun pozuntusunda şübhəli bilinən şəxslərlə məhdudlaşmadığını göstərir.
Səfirlik bildirib ki, Britaniya sərhəd rəsmiləri yoxlamaları 2019-cu il Terrorizmlə Mübarizə və Sərhəd Təhlükəsizliyi Aktı ilə əsaslandırıblar. Qanun limanlarda əməkdaşlara şəxsləri əsaslı şübhə olmadan saxlamaq, sorğu-sual etmək və yoxlamaq səlahiyyəti verir.
Pekin əvvəllər də oxşar narahatlıqlarını dilə gətirib. 2025-ci ilin dekabrında Çin səfirliyi vətəndaşlarına Britaniya sərhəd orqanlarının terrorizmlə mübarizə qanunlarına əsasən səyahət sənədlərini və telefon, kompüter, ağıllı saat daxil olmaqla elektron cihazları yoxlaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdi.
Son etiraz Pekinin bu təcrübənin davam etdiyini düşündüyünü və bununla bağlı səyahət xəbərdarlıqlarından daha irəli gedərək Britaniya hakimiyyətinə rəsmi şəkildə etiraz etdiyini göstərir.
Çin və Britaniya arasında mübahisə Britaniya kəşfiyyat rəsmilərinin Çinin casusluq və müdaxilə fəaliyyəti ilə bağlı xəbərdarlıqlarının artdığı vaxta təsadüf edir. Səfirliyin son açıqlamasından təxminən bir həftə əvvəl MI5-in baş direktoru Ken Makkallum illik təhdid qiymətləndirməsində Çini xüsusi qeyd edərək, onu “casusluq, məcburetmə və ya demokratik proseslərə müdaxilədə” ittiham edib. O, Britaniyanın elm və tədqiqat sahəsindəki güclü mövqeyinin ölkəni xüsusi hədəfə çevirdiyi barədə xəbərdarlıq edib.
Makkallumun sözləri Britaniya təhlükəsizlik rəsmilərinin Pekindən qaynaqlandığını düşündükləri davamlı təhdidlə bağlı Londonda narahatlığın artdığını göstərib. Çin səfirliyi isə ittihamları rədd edib.
“Çin daxili işlərə qarışmamaq prinsipinə ciddi əməl edir, heç bir ölkə üçün təhdid yaratmır və Britaniyanın daxili işlərinə müdaxilə etməkdə maraqlı deyil”, – səfirliyin bəyanatında deyilir.
Pekin Çin vətəndaşlarını əşyalarını və şəxsi məlumatlarını qorumağa, Britaniyanın sərhəd qaydaları ilə tanış olmağa və ehtiyac yaranarsa konsulluq yardımına müraciət etməyə çağırıb.
Mübahisə təhlükəsizlik narahatlıqlarının ikitərəfli münasibətlərdə getdikcə daha çox ön plana çıxdığı bir vaxtda London və Pekin arasındakı gərginliyi artırır.
İyun ayında iki nəfər 2023-cü il Milli Təhlükəsizlik Aktı çərçivəsində xarici kəşfiyyat xidmətinə yardım etməkdə təqsirli bilinib. İş Britaniyada Honkonq fəallarının izlənməsi ilə bağlı olub və Hitrou hava limanında çalışan Britaniya Sərhəd Xidmətinin əməkdaşını da əhatə edib.
Məhkumluq qərarları Britaniyada Çinin iddia edilən kəşfiyyat əməliyyatları ilə bağlı narahatlığı artırıb və təhlükəsizlik tədbirlərinin sərtləşdirilməsi çağırışlarını gücləndirib.
Britaniya sərhədlərində terrorizmlə mübarizə səlahiyyətlərindən istifadə uzun müddətdir tənqid olunur. Bunun əsas səbəblərindən biri əməkdaşların müəyyən yoxlamaları əsaslı şübhə olmadan apara bilməsidir. Tənqidçilər bu səlahiyyətlərin milliyyət və ya etnik mənsubiyyətə görə seçilməyə şərait yarada biləcəyini bildirərək əlavə yoxlamaya məruz qalan şəxslərin necə müəyyənləşdirildiyini sorğulayırlar.
Pekinin etirazı Britaniya hökumətinə bu səlahiyyətlərin necə tətbiq olunduğunu və hansı təminatların mövcud olduğunu izah etmək üçün təzyiqi artıra bilər. Mübahisə hələlik Britaniyanın milli təhlükəsizlik prioritetləri ilə Çinin vətəndaşlarına ədalətli münasibət tələbi arasındakı fikir ayrılığını önə çıxarır.
