OMM Redaksiyası
Braziliyada seçki kampaniyası korrupsiya qalmaqalları, iqtisadi problemlər və xarici müdaxilə ittihamları fonunda keçib. Prezident Luiz İnasio Lula da Silva və keçmiş prezident Jair Bolsonaronun oğlu, senator Flavio Bolsonaro əsas namizədlər hesab olunur.
Rəy sorğularına əsasən, mümkün ikinci turda Lula da Silva ilə Flavio Bolsonaro təxminən eyni səviyyədə dəstəyə malikdir. Namizədlərdən heç biri ilk turda etibarlı səslərin 50 faizindən çoxunu qazanmasa, iki əsas namizəd oktyabrın 25-də keçiriləcək ikinci turda yarışacaq.
Keçmiş qubernatorlar Ronaldo Kayado və Romeu Zema da namizədlər arasındadır, lakin əsas rəqiblərlə müqayisədə ciddi dəstək qazana bilməyiblər.
Cəmiyyət iki əsas namizəd arasında bölünüb
Seçki kampaniyasında həm Lula da Silva, həm də Bolsonaro yüksək etiraz göstəriciləri ilə üzləşib. Sorğular seçicilərin təxminən yarısının hər iki namizədə mənfi yanaşdığını göstərir.
Flavio Bolsonaro 2022-ci il prezident seçkisində məğlub olduqdan sonra çevriliş planlaşdırmaqda təqsirli bilinərək 27 ildən artıq müddətə azadlıqdan məhrum edilən atası üçün amnistiya istəməyə söz verib.
Lula da Silva isə seçkini özünün demokratiya adlandırdığı mövqe ilə siyasi inkarçılıq arasında seçim kimi təqdim edib. O, xarici qüvvələrin seçkiyə təsir göstərməyə çalışdığı barədə dəfələrlə xəbərdarlıq edib.
Braziliyanın maliyyə vəziyyəti və zəif iqtisadi artımla bağlı narahatlıqlar artsa da, kampaniya dövründə proqram müzakirələri məhdud qalıb. İki əsas namizəd böyük televiziya debatlarında iştirak etməyib.
ABŞ-la münasibətlər kampaniyanın əsas mövzularındandır
ABŞ-la münasibətlər seçki kampaniyasının ən həssas məsələlərindən birinə çevrilib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp Jair Bolsonaronun məhkəmə təqibini kəskin tənqid edərək işi “cadugər ovu” adlandırıb. Onun administrasiyası 2025-ci ildə Braziliya məhsullarına 50 faizlik gömrük rüsumu tətbiq edib və bu qərarı keçmiş prezidentin məhkəməsi ilə açıq şəkildə əlaqələndirib.
Vaşinqton bu il ədalətsiz ticarət praktikaları adlandırdığı səbəblərlə əlavə rüsumlar tətbiq edib. Lula da Silva Tramp administrasiyasını seçkiyə təsir göstərməyə çalışmaqda ittiham edib və Bolsonaro ailəsinin Braziliyanın milli maraqlarından daha çox Vaşinqtonla yaxın münasibətlərə üstünlük verdiyini bildirib.
Tramp Flavio Bolsonaroya rəsmi dəstək ifadə etməyib. Bununla belə, senatoru Ağ Evdə qəbul edib və onu açıq şəkildə tərifləyib. Flavio Bolsonaro ABŞ və İsraillə daha yaxın münasibətlər quracağını vəd edib. O, Vaşinqtonun Braziliyanın iri cinayətkar dəstələrini terror təşkilatı elan etməsini də dəstəkləyib; Lula da Silvanın hökuməti bu addımı rədd edib.
Braziliyanın kritik minerallar üzrə böyük ehtiyatları da geosiyasi müzakirələrin bir hissəsinə çevrilib. ABŞ strateji əhəmiyyətli materiallar üzrə Çindən asılılığını azaltmağa çalışır.
İqtisadiyyat və korrupsiya qalmaqalları
İqtisadiyyat seçiciləri narahat edən əsas mövzulardandır. İşsizlik və bərabərsizlik azalsa da, Lula da Silva yaşayış xərclərinin yüksəkliyi, ev təsərrüfatlarının borcları, cinayətkarlıq və cinayətkar dəstələrin təsirinin artması ilə bağlı tənqidlərlə üzləşib.
Flavio Bolsonaro yaşayış xərclərini kampaniyasının əsas mövzularından birinə çevirib. Lula da Silva isə sosial dəstəyi genişləndirib, ailələr üçün yeni borc yüngülləşdirmə proqramları təklif edib və onlayn qumar oyunlarının qadağan olunması istiqamətində addım atıb.
Braziliyanın dövlət borcu ümumi daxili məhsulun 82 faizini ötüb və bu, dövlət xərcləri ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Hakimiyyət bu il üçün iqtisadi artım proqnozunu 2 faizə, gələn il üçün isə 2,3 faizə endirib.
“Goldman Sachs”ın Latın Amerikası üzrə baş iqtisadçısı Alberto Ramos iki namizədin iqtisadi siyasətlərinin kəskin fərqlənəcəyini bildirib. Onun qiymətləndirməsinə görə, Lula da Silva dövlətin iqtisadiyyatda daha fəal rolunu qoruyacaq, Bolsonaro isə xərclərin azaldılmasına, özəlləşdirmələrə və daha sərt fiskal çərçivəyə üstünlük verə bilər.
Seçki kampaniyasına fəaliyyətini dayandırmış “Banco Master” bankı ilə əlaqəli korrupsiya qalmaqalı da kölgə salıb. Bankı idarə edən Daniel Vorcaro bu ilin əvvəlində həbs olunub və milyardlarla dollarlıq dələduzluq sxemində iştirak etməkdə ittiham edilib.
Araşdırma onun Ali Məhkəmənin hakimi Aleksandr de Moraeş və Flavio Bolsonaro da daxil olmaqla, bir sıra tanınmış siyasətçi və hüquq nümayəndələri ilə əlaqələrini əhatə edib. Federal polis senatorun işlə bağlı çirkli pul yuyulmasında iştirak ehtimalını araşdırır. Bolsonaro qanun pozuntusu etdiyini inkar edir, lakin atası haqqında film çəkmək üçün Vorcarodan milyonlarla dollar topladığını etiraf edib.
Jair Bolsonaronun məhkum edilməsində mühüm rol oynamış Moraeş onunla bağlı iddiaların siyasi və seçki məqsədi daşıdığını deyib. Lula da Silva da oğlu ilə əlaqədar, nüfuz alveri iddialarını araşdıran ayrıca federal polis istintaqından özünü kənar tutmağa çalışıb. Oğlu ittihamları rədd edir.
Seçkidə parlamentin tərkibi də müəyyənləşəcək
Oktyabrın 4-də keçirilən səsvermə yalnız prezident seçkisi ilə məhdudlaşmır. Seçicilər aşağı palatanın 513 üzvünü və Senatın üçdə ikisini də seçirlər.
2016-cı ildə keçmiş prezident, Lula da Silvanın yaxın müttəfiqi Dilma Russefin impiçmentindən sonra qanunvericilərin Braziliya siyasətində təsiri artıb. Bəzi senatorlar Ali Məhkəmənin hakimi Moraeşin impiçmenti məsələsini də gündəmə gətiriblər.
