OMM Redaksiyası
İsti hava Pakistanın şərqində yerləşən Pəncab əyalətində kənd təsərrüfatı istehsalını və ərzaq təhlükəsizliyini təhdid edir. Getdikcə daha tez-tez baş verən və şiddətlənən istilik dalğaları əkinçiliyi çətinləşdirir, heyvanlara zərər vurur və ev təsərrüfatlarının gəlirlərini azaldır.
“AnewZ”in məlumatına görə, BMT-nin birgə qiymətləndirməsində əyalətin bəzi bölgələrində meyvə məhsuldarlığının 50 faizə qədər azaldığı, istilik stressinin süd istehsalını aşağı saldığı və ərzaq təhlükəsizliyini pisləşdirdiyi bildirilir.
Pakistanın əsas kənd təsərrüfatı bölgələrindən olan Pəncabda, xüsusilə yağışdan asılı kənd yerləri temperaturun yüksəlməsinə qarşı həssasdır. Bu vəziyyət kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan icmalara getdikcə daha çox təzyiq göstərir.
“Ekstremal istilər və kənd təsərrüfatı” adlı qiymətləndirmə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) və Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) tərəfindən birgə hazırlanıb.
Hesabatda yüksələn temperaturun qlobal ərzaq istehsalına ən ciddi təhdidlərdən birinə çevrildiyi, həssas kənd təsərrüfatı icmalarına dərhal iqtisadi və qida baxımından zərər vurduğu vurğulanır. Qurumların araşdırmasına əsasən, Pəncabın yağıntının çox olduğu ərazilərində meyvə məhsuldarlığı 50 faizə qədər azalıb.
Heyvandarlıq da ciddi təzyiqlə üzləşir. İri buynuzlu mal-qara, o cümlədən inək və camışlar istilik stressi zamanı daha az süd verir, xırdabuynuzlu heyvanlarda isə dabaq xəstəliyinin yayılması artır.
Kənd təsərrüfatından asılı ailələr üçün istehsalın azalması gəlirlərin aşağı düşməsi, eləcə də əsas ərzaq məhsullarını almaq imkanının məhdudlaşması deməkdir. İsti havada tərəvəz, süd məhsulları və tez xarab olan digər məhsulların daha sürətlə korlanması yerli ərzaq təklifini azaldır və bazar qiymətlərinin artmasına səbəb olur.
Hesabata görə, kənd ailələri ikili çətinliklə üzləşir: öz istehlakları üçün daha az çeşidli və qidalı ərzaq istehsal edir, eyni zamanda bazardan ərzaq almaq üçün lazım olan gəliri itirirlər. Bu, onların sağlam qidalanmaya çıxışını məhdudlaşdırır.
Pəncabın kənd yerlərində yaşayan qadınlar isti havanın təsirinə xüsusilə çox məruz qalırlar. Məhsul yığımı və su daşımaq kimi kənd təsərrüfatı işləri onları uzun müddət yüksək temperatur altında qalmağa məcbur edir; bu işlər fiziki cəhətdən ağır ev işləri ilə də müşayiət olunur.
Hamilə və süd verən qadınlar üçün sağlamlıq riskləri daha ciddidir. Onların qida ehtiyacı yüksək olsa da, ev təsərrüfatlarında ərzaq qıtlığı yarananda qidalanmaları çox vaxt pisləşir.
Hesabatda istinad edilən araşdırmaya əsasən, temperaturun hər 1°C yüksəlməsi vaxtından əvvəl doğuş ehtimalının 4 faiz artması ilə əlaqələndirilir. Başqa bir araşdırmada isə istilik dalğaları zamanı vaxtından əvvəl doğuş riskinin 26 faizə çatdığı göstərilir.
Sosial və iqtisadi bərabərsizliklər qadınların həssaslığını daha da artırır. Kənd təsərrüfatına töhfələrinə baxmayaraq, onların çoxunun torpaq mülkiyyəti və digər aktivləri yoxdur. Bu isə iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmağa kömək edə biləcək kredit və maliyyə xidmətlərinə çıxışlarını məhdudlaşdırır.
İqlim məlumatlarına və erkən xəbərdarlıq sistemlərinə çıxışın məhdud olması qadınların ekstremal istilərə hazırlaşmaq imkanlarını da azaldır. Hesabatda bildirilir ki, bəzi kənd qadınları digər ailə üzvlərini təmin etmək üçün öz qida qəbulunu azaldır; bu strategiya onların sağlamlığına və dözümlülüyünə əlavə zərər vura bilər.
FAO və WMO ekstremal istilərin quraqlıq və meşə yanğınları da daxil olmaqla mövcud ekoloji təhdidləri gücləndirdiyini, bunun kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, balıqçılıq və meşələrə təsir etdiyini bildirir.
Yüksək emissiya ssenariləri üzrə 2100-cü ilədək dünyadakı iribuynuzlu mal-qaranın təxminən yarısı təhlükəli istilik şəraitinə məruz qala bilər. İllik itkilərin 40 milyard ABŞ dollarına yaxınlaşacağı gözlənilir. Aşağı emissiya ssenarisində heyvanların istiliyə məruz qalması ilə bağlı təsiri təxminən üçdə iki azaltmaq mümkündür.
Dəniz istilik dalğaları artıq dəfələrlə kütləvi canlı tələfatına səbəb olub və balıq ehtiyatlarını daha sərin sulara doğru miqrasiya etməyə məcbur edib. Meyvə və qoz ağaclarında da məhsul itkisi qeydə alınır, temperaturun yüksəlməsi isə meşə yanğınlarının daha tez-tez və daha şiddətli baş verməsi riskini artırır.
Qurumların xəbərdarlığına görə, bu itkilər zərərli dövr yarada bilər: ekstremal istilər məhsuldarlığı azaltdıqca fermerlər istehsal itkisini kompensasiya etmək üçün daha çox torpaq sahəsini əkinə aça bilər. Bu isə istixana qazı emissiyalarını artıraraq iqlim dəyişikliyini daha da sürətləndirər.
