OMM Redaksiyası
Banqladeş devrilmiş baş nazir Şeyx Hasinanın yeni pasport almaq üçün müraciətini rədd edib. Bu qərar onun iki ildən çox əvvəl tələbələrin başçılıq etdiyi etirazlar nəticəsində hökuməti devrildikdən sonra dekabrda Hindistandan ölkəyə qayıtmaq planını şübhə altına alıb.
“AnewZ” yazır ki, 78 yaşlı keçmiş lider 2024-cü ildə etirazçılara qarşı ölümcül əməliyyata görə qiyabi ölüm cəzasına məhkum edilib. Hasinanın “Avami Liqa” partiyası hökumətin yeni səyahət sənədləri verməkdən imtina etməsinə baxmayaraq, onun qayıdacağını təkid edir.
Qərar Banqladeşlə 2024-cü ilin avqustundan Hasinanın yaşadığı Hindistan arasında gərginliyi artırıb. Onun qayıdışının ölkədə yeni siyasi qarışıqlığa səbəb ola biləcəyi ilə bağlı narahatlıq var.
Banqladeş səyahət sənədləri verməkdən imtina edib
Hasinanın vəkilləri noyabrın 9-da, bazar ertəsi, Banqladeşin Yeni Dehlidəki diplomatik nümayəndəliyinə yeni pasport və milli şəxsiyyət vəsiqəsi üçün müraciət ediblər. Hər iki sənəd onun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından sonra vəzifəyə gələn müvəqqəti hökumət tərəfindən ləğv edilmişdi.
Vəkillər bildiriblər ki, Banqladeş vətəndaşı olan Hasinanın müraciətinə ölkə qanunvericiliyi və beynəlxalq insan hüquqları öhdəlikləri əsasında baxılmalıdır.
Banqladeş müraciəti rədd edib. Xarici işlər nazirinin müavini Humayun Kobir hökumətin “terrorçuya pasport vermədiyini” deyib.
Dəkkə Hindistandan Hasinanın ekstradisiyasını mövcud ikitərəfli müqavilə əsasında yenidən tələb edib. Hindistan ekstradisiya müraciəti ilə bağlı hələ qərar açıqlamayıb. Hindistanın Xarici İşlər Nazirliyi aprel ayında məsələni araşdırdığını və Banqladeşin yeni hökuməti ilə konstruktiv münasibətlər qurmağa çalışdığını bildirib.
Hasina dekabrda qayıdacağını bildirir
Hasina 2024-cü il avqustun 5-də, dövlət iş yerlərindəki kvotalara qarşı tələbə etirazları onun administrasiyasına qarşı ümumxalq nümayişlərinə çevrildikdən sonra Banqladeşdən qaçıb. Təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı əməliyyatı zamanı BMT-nin hesablamasına görə, 1 400 nəfərədək insan həlak olub.
2025-ci ilin noyabrında Banqladeş məhkəməsi etirazçılara qarşı əməliyyatın əmrini verdiyinə görə Hasinanı qiyabi ölüm cəzasına məhkum edib. O, ittihamları rədd edir.
Hasina iyul ayında “Reuters”ə könüllü şəkildə Banqladeşə qayıtmağı və hakimiyyət orqanlarına təslim olmağı planlaşdırdığını deyib. “Ölüm gələcəksə, onun öz torpağımda gəlməsini istəyirəm. Valideynlərim orada dəfn olunub və onların qanı orada tökülüb”, – deyə o bildirib.
Hasinanın qayıdışı hökumət qarşısında siyasi baxımdan həssas məsələ yaradacaq: edam cəzası ilə üzləşən keçmiş baş nazirlə necə davranılacağı müəyyənləşdirilməlidir.
“Avami Liqa” Hasinanın yeni pasport olmasa belə, dekabrda qayıdacağını bildirir. Partiya onun etibarlı sənədlər olmadan necə səfər edəcəyini açıqlamayıb; köməkçiləri əlavə məlumatın veriləcəyini deyiblər. Hasinanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından sonra partiyanın seçkilərdə iştirakına qadağa qoyulub.
2026-cı ilin fevralında keçirilən ümumi seçkilərdən sonra Banqladeşdə hakimiyyətə baş nazir Tariq Rəhmanın rəhbərlik etdiyi Banqladeş Millətçi Partiyası gəlib. Rəhman da Hasinanın hakimiyyəti dövründə illərlə sürgündə yaşayıb.
Seçkilərdən sonra siyasi sabitlik artsa da, Hasinanın tərəfdarları ilə 2024-cü il zorakılığına görə məsuliyyət tələb edənlər arasında fikir ayrılığı dərin olaraq qalır. Onun qayıdışı “Avami Liqa” tərəfdarlarını səfərbər edə, eyni zamanda əleyhdarlarının yeni etirazlarına səbəb ola bilər.
Hasinanın Hindistanda qalması iki ölkə arasında gərginlik yaradır
Hasinanın Hindistanda qalması iki qonşu ölkənin münasibətlərini gərginləşdirib. Banqladeş məhkumluqdan sonra onun ekstradisiyasını tələb edir, lakin Yeni Dehli onu təhvil verəcəyinə dair açıq mövqe bildirməyib.
Bu mübahisə Banqladeşin uzun sürən siyasi və iqtisadi qarışıqlıqdan çıxmağa çalışdığı vaxta təsadüf edir. Dünyanın ikinci ən böyük geyim ixracatçısı olan ölkədə yaşayış xərcləri artır, yanacaq və elektrik enerjisi çatışmazlığı isə hökumətə əlavə təzyiq yaradır. Yeni siyasi iğtişaşlar ölkənin kövrək bərpa prosesini təhlükə altına sala bilər.
