OMM Redaksiyası
“AnewZ” 6 oktyabr 2026-cı il üçün gündəlik icmalında 2026-cı il Nobel mükafatları ilə bağlı əsas məqamları təqdim edib.
Fiziologiya və tibb üzrə mükafat
Amerikalı neyrobioloq, Stenford Universitetinin bioinjinirinq və psixiatriya professoru Karl Deisseroth fiziologiya və tibb üzrə 2026-cı il Nobel mükafatının üçdəbirinə layiq görülüb. O, işıqla idarə olunan ion kanalları və optogenetika sahəsindəki kəşflərinə görə mükafatlandırılıb.
Deisserothun laboratoriyası bu istiqamətdə əsas hesab olunan elmi məqaləni 2005-ci ildə dərc edib. Sonradan optogenetika ağrı, susuzluq, mükafatlandırma və diqqəti tənzimləyən sinir dövrələrinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edib. Deisseroth “Scientific American” nəşrinə bildirib ki, gecə gələn zəng zamanı yuxuya getmək üzrə olub.
Almaniyalı alim Peter Hegemann mükafatı yosunların işığı necə hiss etdiyini araşdırmasına görə bölüşür. O, Georg Nagel ilə birlikdə üzən yosunun işığı göz ləkəsi vasitəsilə qəbul etməsini tədqiq edib və sinir hüceyrələri üçün molekulyar açar kimi istifadə olunan kanalrodopsin zülalının kəşfində iştirak edib.
Tədqiqatçılar bu zülaldan laboratoriyada xatirələri yenidən aktivləşdirmək, hisslər oyatmaq və davranışa təsir göstərmək, eləcə də psixi və nevroloji pozuntularla əlaqəli neyronları araşdırmaq üçün istifadə edirlər.
Üçlüyü kanalrodopsinin digər kəşfçisi Georg Nagel tamamlayır. Mükafatın pul hissəsi laureatlar arasında bərabər bölünəcək. Nobel rəsmisinin sözlərinə görə, hər üç qalib mükafatı bölüşməkdən məmnun olduqlarını bildirib və bir-birlərini dost adlandırıblar.
Bu iş 1962-ci ildə Nobel mükafatı almış Frensis Krikin irəli sürdüyü ideyaya əsaslanır. Krik işığın konkret hüceyrələri idarə etmək üçün istifadə oluna biləcəyini təklif etmişdi.
Mükafatın məbləği və Sülh mükafatına namizədlər
Nobel Fondu tam mükafat kateqoriyası üzrə pul mükafatını 2025-ci ildəki 11 milyon kronla müqayisədə 12 milyon İsveç kronuna, yəni 1,2 milyon dollara qaldırıb. Mükafatı bölüşən üç tibb laureatının hər birinə təxminən 400 min dollar düşəcək. Qaliblərə medalla yanaşı diplom da təqdim olunacaq; mərasim dekabrın 10-da Stokholmda keçiriləcək.
Norveç Nobel Komitəsi builki Sülh mükafatı üçün 287 namizədlik qəbul edib. Onlardan 208-i fərdi şəxslər, 79-u təşkilatlardır. Ötən il namizədlərin ümumi sayı 338 olub: 244 fərdi şəxs və 94 təşkilat.
Sülh mükafatının qalibi oktyabrın 9-da, cümə günü açıqlanacaq. Nobel mövsümü oktyabrın 12-də iqtisadiyyat üzrə mükafatın təqdimatı ilə başa çatacaq.
