OMM Redaksiyası
Çin 2028-ci ilin sonuna qədər Marsın süni intellekt əsasında hazırlanacaq dünyanın ilk geoloji xəritəsini tamamlamayı planlaşdırır. Layihənin əsas məqsədi Qırmızı planetin qədim su tarixini yenidən qurmaq və Marsın geoloji zaman şkalası üçün yeni elmi çərçivə yaratmaqdır.
Planı Çin Elmlər Akademiyasının akademiki və “Tianwen-3” missiyasının baş elmi rəhbəri Hou Zengqian sentyabrın 28-də Pekində keçirilən simpoziumda açıqlayıb.
Marsın bütün səthi xəritələndiriləcək
Yeni xəritə Marsın bütün səthini əhatə edəcək. Bunun üçün “Zhurong” aparatının topladığı məlumatlar, eləcə də Çin, ABŞ və Avropa Kosmik Agentliyinin zondlarından əldə olunan orbital görüntülər, radar, qravitasiya və maqnit ölçmələri birləşdiriləcək.
Süni intellekt böyük həcmli məlumatların emalında əsas rol oynayacaq. Sistemlər ayrı-ayrı ərazilərdə mineralların müəyyənləşdirilməsindən tutmuş planet miqyasındakı tektonik strukturların xəritələndirilməsinə qədər müxtəlif prosesləri təhlil edəcək. Alimlərin geoloji bilikləri də modellərə inteqrasiya olunacaq.
2021-ci ildə “Tianwen-1” missiyası çərçivəsində Marsa enən “Zhurong” aparatının məlumatları planetdə təxminən 3,5 milyard il əvvəl böyük qədim okeanın mövcud olduğuna dair sübutlar təqdim edib. Məlumatlara əsasən, 1,6 milyard il əvvəl də qısamüddətli daşqınlar baş verə bilərdi.
Marsın geoloji zaman şkalası yenilənə bilər
Çin Marsın geoloji tarixinin bölünməsi üçün yeni sistem də təklif edir. Hazırkı beynəlxalq yanaşma planetin tarixini görünən kraterlərin sıxlığına əsasən Noax, Hesperian və Amazonian dövrlərinə ayırır. Bu sistem dəqiq mütləq tarixlərə deyil, kraterlərin sayına əsaslanır.
Çinin təklif etdiyi model daha dəqiq və məlumatlara əsaslanan xronoloji standart yaratmağı hədəfləyir. Pekin bu çərçivənin gələcəkdə beynəlxalq elmi konsensusa çevrilməsinə nail olmağa çalışır.
Hazırlanacaq xəritəyə “Tianwen-3” missiyasının planlaşdırılan eniş ərazisinin 1:50 000 miqyaslı yüksək dəqiqlikli geoloji xəritələri də daxil ediləcək. Bu məlumatlar kosmik aparatın enişindən əvvəl ərazinin relyefi və geoloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə imkan verəcək.
“Tianwen-3” missiyasına hazırlıq
Layihə 2028-ci ilin sonlarında həyata keçirilməsi planlaşdırılan “Tianwen-3” missiyası üçün mühüm elmi baza rolunu oynayacaq. Missiyanın məqsədi Marsdan ən azı 500 qram material toplamaq və nümunələri təxminən 2031-ci ildə Yerə qaytarmaqdır.
Missiyanın iki ayrı buraxılışdan ibarət olması nəzərdə tutulur. Buraxılışlardan biri eniş və qalxış aparatlarını, digəri isə orbital modul və Yerə qayıdış kapsulunu daşıyacaq. Missiya uğurla baş tutarsa, Çin Marsdan nümunə qaytaran ilk ölkə olacaq. Hazırda heç bir ölkə bu məqsədə nail olmayıb.
Alimlərin fikrincə, xəritələndirmə metodologiyası Ay, Venera və asteroidlər də daxil olmaqla digər göy cisimlərinin gələcək geoloji tədqiqatları üçün nümunə kimi istifadə edilə bilər.
Çinin geoloji xəritələndirmə institutu 70 il ərzində regional tədqiqatlardan Ay xəritələrinə qədər müxtəlif layihələr həyata keçirib. İnstitutun direktoru Yang Zhiming bildirib ki, bu fəaliyyət ölkənin planetar tədqiqat proqramına hara getmək, nəyi araşdırmaq və bunun hansı məqsədə xidmət etdiyini müəyyənləşdirmək üçün elmi əsas yaradıb.
