OMM Redaksiyası
Çinin xarici işlər naziri Van İ Azərbaycan, Xorvatiya, Monteneqro və Bolqarıstanı əhatə edən səfərə yola düşüb. Altı günlük səfər Pekinin Avropanın diqqətdən kənarda qalan bəzi bölgələrində əlaqələrini və ticarət marşrutlarını genişləndirmək səylərinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Van İ oktyabrın 14-dən 20-dək davam edəcək səfəri zamanı Çin Sədri Si Cinpinin xüsusi nümayəndəsi qismində Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin VII Zirvə görüşünə qatılacaq. Daha sonra Balkan ölkələrinin xarici işlər nazirləri və yüksək vəzifəli rəsmiləri ilə ikitərəfli görüşlər keçirəcək.
Orta Dəhliz Pekinin maraq dairəsindədir
Çin üçün səfərin marşrutu və vaxtı strateji əhəmiyyət daşıyır. Dörd ölkənin hər biri Pekinin son illərdə sərmayə yatırdığı ticarət və nəqliyyat dəhlizlərinin üzərində və ya yaxınlığında yerləşir.
Bu marşrutların əsaslarından biri Orta Dəhlizdir. Çinlə Avropanı Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən birləşdirən yol daha sonra Türkiyə və ya Qara dəniz vasitəsilə davam edir. Mənbənin məlumatına görə, bu, iki region arasındakı ən qısa quru marşrutudur: yüklər təxminən iki-üç həftəyə çatır, dəniz yolu ilə daşınma isə altı həftəyədək vaxt apara bilər.
Dəhlizin əhəmiyyəti yalnız daşınma müddəti ilə məhdudlaşmır. O, Rusiya və İrandan asılı olmayan alternativ marşrut yaratmaqla tədarük zəncirlərindəki geosiyasi risklərə qarşı çeviklik təmin edir.
Çin ötən il ticarət yollarını şaxələndirmək strategiyası çərçivəsində Orta Dəhlizə qoşulub. Xəzərin qərb sahilində yerləşən Bakı limanı bu marşrutun mühüm logistika qovşağıdır. Van İ yeddi ildən sonra ilk dəfə Azərbaycana səfər edir.
Balkan ölkələri ilə əlaqələr də gündəmdədir
Xorvatiya və Bolqarıstanın Avropa İttifaqına üzv olması Çinə qurumla münasibətlərin gərginləşdiyi bir vaxtda bu ölkələrlə ikitərəfli kanallar vasitəsilə əlaqə qurmaq imkanı yaradır.
Avropa İttifaqına üzv olmayan Monteneqro isə namizəd ölkədir. Adriatik sahilində yerləşən ölkə Qara dənizdən Qərbi Avropaya uzanan nəqliyyat əlaqələri üçün əhəmiyyətli mövqeyə malikdir.
Van İ Monteneqronun müstəqillik əldə etməsindən 20 il sonra bu ölkəyə səfər edən ilk Çin xarici işlər naziri olacaq. Bu il iki ölkə diplomatik münasibətlərin qurulmasının 20-ci ildönümünü də qeyd edir. Pekin birgə həyata keçirilən Şimal-Cənub avtomobil yolunu əsas layihələrdən biri kimi göstərir.
Van İ 2015-ci ildə xarici işlər naziri kimi Bolqarıstana səfər etmişdi. Bu, onun həmin ölkəyə on ildən çox müddətdə ilk səfəri olacaq.
Analitiklər Çinin Orta Dəhlizə artan marağını yalnız logistika ilə deyil, geosiyasi risklərin idarə olunması ilə əlaqələndirirlər. Onların fikrincə, Pekin tranzit ölkələri mühüm əlaqələndirici qovşaqlara çevirir və tədarük zəncirlərinin dayanıqlığına xərc səmərəliliyi qədər önəm verir.
Van İnin səfər proqramı ayrı-ayrı görüşlərdən əlavə, Çinin Avrasiya boyunca əlaqələri tədricən dərinləşdirmək və ABŞ-Çin, eləcə də Aİ-Çin münasibətlərinin daha mübahisəli olduğu istiqamətlərdən kənarda tərəfdaşlıq qurmaq strategiyasını əks etdirir.
