OMM Redaksiyası
Türkiyə siyasətində İzmir baxımından tarixi hadisə baş verib. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədri Cemil Tugay AK Partiyə qoşulub.
"Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM" xəbər verir ki, Tugay 2024-cü il bələdiyyə seçkilərində CHP-nin namizədi kimi İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədri seçilmişdi. O, 18 iyun 2026-cı ildə CHP-dən istefa verərək fəaliyyətini müstəqil davam etdirirdi. İndi isə AK Partiyə keçməsi ilə İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinin idarəsi tarixdə ilk dəfə bu partiyə keçib.
Bu keçid sıradan bir partiya dəyişimi kimi qiymətləndirilmir. Çünki İzmir uzun illərdir Türkiyədə CHP-nin əsas siyasi dayaqlarından biri hesab olunur və AK Partinin 2001-ci ildə qurulmasından bu yana şəhərin böyükşəhər bələdiyyəsini seçki yolu ilə qazana bilməyib.
İzmir niyə AK Partiyə bu qədər önəmlidir?
İlk növbədə İzmir Türkiyənin üçüncü ən böyük şəhəridir.
2025-ci ilin sonuna olan məlumata görə, şəhərin əhalisi 4 milyon 504 min 185 nəfərdir. Bu, Türkiyə əhalisinin təxminən 5,23 faizinə bərabərdir. İzmir İstanbul və Ankaradan sonra ölkənin üçüncü ən böyük şəhəridir.
Bu miqyas şəhəri təkcə yerli seçkilər baxımından deyil, ümumilikdə milli siyasət baxımından da əhəmiyyətli edir.
İzmir həm də Türkiyənin əsas iqtisadi mərkəzlərindəndir. İzmir Valiliyinin məlumatına görə, şəhər İstanbul və Ankaradan sonra Türkiyə iqtisadiyyatına ən çox töhfə verən üçüncü vilayətdir.
Şəhərin iqtisadiyyatında sənaye, ticarət, nəqliyyat və logistika, kənd təsərrüfatı və turizm mühüm yer tutur. Neft-kimya, metal, tekstil, maşınqayırma, avtomobil, qida və digər sənaye sahələri şəhərin iqtisadi strukturunda önə çıxır.
Yəni İzmirə siyasi nəzarət eyni zamanda böyük seçici kütləsi və güclü iqtisadi potensiala malik şəhərin idarə olunması deməkdir.
İzmir niyə CHP-nin “qalası” sayılır?
İzmirin CHP ilə əlaqəsi AK Partidən əvvəlki dövrlərə gedib çıxır.
Şəhərin siyasi tarixində mərkəz sağ partiyalar da ciddi nəticələr əldə edib. Məsələn, 1950-ci illərdə Demokrat Partiya, 1960-cı illərdə Adalet Partisi, 1980-ci illərdə ANAP İzmirə rəhbərlik edib.
Lakin xüsusilə 2000-ci illərdən etibarən İzmir CHP ilə möhkəm şəkildə eyniləşib.
2004-cü ildən bu yana İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinə CHP-li siyasətçilər rəhbərlik edib. Ahmet Piriştina, Aziz Kocaoğlu, Tunç Soyer və daha sonra Cemil Tugay bu xəttin davamı olub.
Bu səbəbdən İzmir Türkiyə siyasi leksikonunda tez-tez “CHP-nin qalası” kimi xarakterizə olunur.
Lakin şəhərdəki siyasi mənzərə yalnız CHP seçicilərindən ibarət deyil.
AK Partinin İzmir problemi nə olub?
AK Parti uzun illərdir İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsini əldə etməyə çalışır.
Məsələn, 2009-cu il seçkilərində CHP böyükşəhər üzrə 56,2 faiz, AK Parti isə 30,4 faiz səs toplamışdı.
2014-cü ildə CHP-nin payı 49,6, AK Partinin payı isə 35,9 faiz olub.
2019-cu ildə CHP 58,1 faiz, AK Parti isə 38,7 faiz səs toplayıb.
2024-cü ildə isə fərq azalsa da, CHP yenə qalib gəlib: CHP 49 faiz, AK Parti 37,1 faiz səs alıb.
Başqa sözlə, 2024-cü ildə belə AK Parti İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsini seçki yolu ilə əldə edə bilməyib.
İndi isə vəziyyət tamam fərqlidir. Şəhər seçki yolu ilə deyil, seçilmiş bələdiyyə sədrinin partiya dəyişməsi nəticəsində AK Partinin idarəsinə keçib.
Cemil Tugay kimdir?
Cemil Tugay həkimdir. 1989-cu ildə Ege Universitetinin Tibb fakültəsini bitirib, daha sonra plastik cərrah kimi çalışıb.
O, 2010-cu ildə CHP-yə üzv olub və partiya daxilində müxtəlif vəzifələrdə fəaliyyət göstərib.
2019-2024-cü illərdə Karşıyaka bələdiyyə sədri olub. 2024-cü il yerli seçkilərində isə CHP-nin İzmir Böyükşəhər Bələdiyyə sədrliyinə namizədi kimi seçkiyə qatılıb və qalib gəlib.
Tugayın AK Partiyə keçidi isə qəfil qərar deyil. Onun CHP ilə münasibətləri 2026-cı ilin əvvəlindən ciddi şəkildə gərginləşmişdi.
Tugay niyə CHP-dən ayrıldı?
Cemil Tugay 18 iyun 2026-cı ildə CHP-dən istefa verdiyini açıqladı.
O, qərarını CHP-də baş verən “mutlak butlan” prosesi və partiya daxilindəki idarəçiliklə bağlı narazılıqlarla əlaqələndirdi.
Tugay həmin vaxt “Mutlak Butlan CHP-si bu mübarizənin çətiri deyil” deyərək bundan sonra İzmir Böyükşəhər Bələdiyyə sədrliyini müstəqil şəkildə davam etdirəcəyini bildirmişdi.
Beləliklə, İzmir 22 ildən sonra ilk dəfə CHP üzvü olmayan böyükşəhər bələdiyyə sədrinin rəhbərliyində fəaliyyət göstərməyə başlamışdı.
Əvvəlcə AK Partiyə keçəcəyini təkzib etmişdi
Maraqlı məqam odur ki, Tugayın AK Partiyə keçəcəyi barədə iddialar daha əvvəl də ortaya çıxmışdı.
İyul ayında bu iddiaları özü təkzib edən Tugay bələdiyyə sədrliyinə müstəqil davam edəcəyini bildirmişdi.
Lakin sonrakı aylarda siyasi proses dəyişdi.
Sentyabrın sonunda Tugay Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Prezident Kompleksində görüşdü. Görüşdən sonra Tugay İzmirin gündəmində olan məsələlər və şəhərin gələcək layihələri barədə Ərdoğana məlumat verdiyini açıqladı.
Oktyabrın 6-da isə AK Partinin rəsmi sosial media hesabında İzmirə həsr olunmuş diqqətçəkən video yayımlandı.
Videoda İzmir Marşından istifadə edildi, görüntünün sonunda isə “7 oktyabr 2026” tarixi göstərildi. AK Parti Tugayın adını açıq şəkildə qeyd etməsə də, paylaşım onun partiyaya keçidi ilə bağlı gözləntiləri gücləndirdi.
Növbəti gün isə gözləntilər reallaşdı və Tugay AK Partiyə qoşuldu.
AK Parti üçün bunun siyasi mənası nədir?
Tugayın keçidi AK Parti üçün bir neçə baxımdan əhəmiyyətlidir.
Birincisi – simvolik qələbə
İzmir AK Partinin seçki yolu ilə uzun illərdir əldə edə bilmədiyi böyükşəhər bələdiyyəsidir.
İndi partiya bu idarəçiliyi seçki keçirilmədən, seçilmiş bələdiyyə sədrinin partiyaya qoşulması nəticəsində əldə edib.
Bu, AK Parti üçün xüsusilə simvolik əhəmiyyət daşıyır. Çünki İzmir uzun müddət partiyanın siyasi rəqiblərinin ən güclü şəhərlərindən biri olub.
İkincisi – 4,5 milyonluq seçici bazası
4,5 milyonluq əhali İzmirə Türkiyənin ən böyük siyasi meydanlarından biri statusu verir.
Burada baş verən siyasi dəyişiklik təkcə şəhər səviyyəsində qalmır. İzmir Türkiyə siyasətində milli seçkilər üçün də mühüm göstərici hesab olunur.
Üçüncüsü – iqtisadi əhəmiyyət
İzmir Türkiyənin üçüncü ən böyük iqtisadi mərkəzidir.
Liman, sənaye, ticarət, kənd təsərrüfatı, logistika və turizm potensialı şəhəri hökumət üçün də strateji əhəmiyyətli edir.
İzmir Valiliyinin məlumatına əsasən, şəhərdə minlərlə sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərir və sənaye sektorunda yüz minlərlə insan çalışır.
Bu baxımdan İzmirin bələdiyyə idarəçiliyində siyasi dəyişiklik həm də iqtisadi və infrastruktur layihələri baxımından diqqət çəkir.
CHP üçün nə deməkdir?
Hadisənin CHP üçün əhəmiyyəti isə tam əks istiqamətdədir.
Çünki partiyanın ən güclü seçki bazalarından biri olan İzmir artıq bələdiyyə rəhbərliyi səviyyəsində AK Parti tərəfindən idarə olunur.
Üstəlik, söhbət sadəcə bir bələdiyyə sədrinin partiya dəyişməsindən getmir. Siyasi baxımdan CHP üçün simvolik əhəmiyyət daşıyan şəhərdə partiyanın 22 ildən sonra seçdiyi bələdiyyə sədri başqa siyasi partiyanın sıralarına keçib.
Bu, CHP daxilində partiyanın gələcəyi, yerli təşkilatların vəziyyəti və seçilmiş siyasətçilərin siyasi istiqaməti ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirə bilər.
Bəs İzmir artıq AK Partinin “qalası” olacaq?
Bunu indidən demək mümkün deyil.
Çünki Cemil Tugayın AK Partiyə keçməsi İzmirdə seçicilərin avtomatik olaraq AK Partiyə keçməsi demək deyil.
2024-cü il seçkilərində CHP İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsində 49 faiz, AK Parti isə 37,1 faiz səs toplamışdı. Bu nəticə şəhərdə CHP-nin hələ də çox böyük seçici bazasına malik olduğunu göstərir.
Ona görə də Tugayın AK Partiyə keçidi ilə İzmirin siyasi kimliyinin dəyişdiyini söyləmək tezdir.
Daha düzgün ifadə belədir: İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinin siyasi idarəsi AK Partiyə keçib, lakin şəhərin seçici davranışının dəyişib-dəyişmədiyini yalnız növbəti seçki göstərəcək.
Əsas sual: Bu keçid gələcək seçkilərə necə təsir edəcək?
İndi Türkiyə siyasətində əsas sual budur: Cemil Tugayın AK Partiyə keçməsi İzmir seçicisinin partiyaya münasibətini dəyişə biləcəkmi?
AK Parti üçün əsas məsələ yalnız bələdiyyənin idarəsini əldə etmək deyil. Əsas hədəf İzmir seçicisinin uzun illər formalaşmış siyasi davranışını dəyişdirmək olacaq.
CHP üçün isə məsələ daha həssasdır. Partiya həm bələdiyyə idarəçiliyini itirməmək, həm də İzmirin özünə xas siyasi kimliyini qorumaq istəyəcək.
Beləliklə, Cemil Tugayın AK Partiyə keçidi yalnız bir siyasətçinin partiya dəyişməsi deyil. Bu, Türkiyənin üçüncü böyük şəhərində illərdir davam edən CHP-AK Parti rəqabətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
İzmirin siyasi olaraq həqiqətən dəyişib-dəyişmədiyini isə növbəti seçki müəyyənləşdirəcək.
