OMM Redaksiyası
Özbəkistanın Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasında ümumi dəyəri milyardlarla dollar olan yeni investisiya layihələri həyata keçiriləcək. Layihələr süni intellekt, məlumat mərkəzləri, bərpaolunan enerji, kənd təsərrüfatı, mədənçilik, nəqliyyat və səhiyyə sahələrini əhatə edir.
Layihələr Prezident Şavkat Mirziyoyevin regiona səfəri zamanı açıqlanıb. Qaraqalpaqıstan Özbəkistanın şimal-qərbində yerləşir, təxminən 166 min kvadratkilometr əraziyə malikdir və ölkə ərazisinin üçdə birini təşkil edir. Regionun əhalisi təxminən iki milyon nəfərdir.
Süni intellekt və enerji layihələri
Kunqrad–Qaraozək–Taxiatəş ərazisində süni intellekt və məlumat mərkəzləri üzrə altı layihənin icrası planlaşdırılır. Ümumi dəyəri 8 milyard dollar olan layihələr üçün bir giqavat gücündə sabit elektrik təchizatı tələb olunur.
Proqram çərçivəsində üç il ərzində süni intellekt və bulud texnologiyaları sahəsində 1 500 yüksəkmaaşlı iş yerinin yaradılması, 2029-cu ilədək isə sektor üzrə illik ixracın 600 milyon dollara çatdırılması hədəflənir.
Bərpaolunan enerji istiqamətində Kunqrad rayonunda 2,6 milyard dollar dəyərində, gücü 1,5 giqavat olan külək elektrik stansiyası tikilir. Layihəyə 1 500 kilometr yüksəkgərginlikli ötürücü xətt və üç 500 kilovolt yarımstansiyanın inşası da daxildir.
2030-cu ilədək Qaraqalpaqıstanda külək enerjisi gücünün 3,3 giqavata, yaşıl enerjinin ümumi enerji istehsalındakı payının 76 faizə çatdırılması və 400 meqavatlıq enerji saxlama gücünün yaradılması planlaşdırılır.
Kənd təsərrüfatı və mədənçilik
Regionun şoran torpaqları və su resurslarının məhdudluğu nəzərə alınmaqla 30 min hektar ərazidə duza davamlı gavalı və gecyetişən ərik bağlarının salınması nəzərdə tutulur. Bu il 10 min hektar sahədə işlərə başlanacaq. Layihənin üç il ərzində 20 min nəfər üçün iş yeri yaratması və meyvə ixracını ən azı 500 milyon dollara çatdırması gözlənilir.
Nukus yaxınlığında gələn yazdan etibarən 10 min hektar sahədə yemiş yetişdiriləcək. Özbəkistan bu məqsədlə İspaniya, ABŞ, Niderland və Çindən sortlar və kənd təsərrüfatı mütəxəssisləri cəlb etməyi planlaşdırır. Məhsulun emalı və ixracı üçün yeni holdinq şirkəti yaradılacaq.
Qaraqalpaqıstanda qızıl hasilatı və emalı klasterinin yaradılması da nəzərdə tutulur. Çin investorunun 33 milyon dollar sərmayəsindən sonra Urusoy yatağında dörd ton qızılın aşkar edildiyi bildirilib. Yeni klaster çərçivəsində 1 000 iş yerinin yaradılması planlaşdırılır.
Nəqliyyat, şəhərsalma və səhiyyə
Kunqrad və Taxiatəşdə Çin tərəfdaşlarının rəqəmsal valyuta və süni intellekt məlumat mərkəzləri ilə bağlı layihələrinin ümumi dəyəri 2,281 milyard dollar təşkil edir. Taxtakupırda ayrıca məlumat mərkəzinin yaradılması da planlaşdırılır.
Sənaye layihələri arasında tekstil və dəri sahəsinə ən azı 150 milyon dollar, elektrotexnikaya 200 milyon dollar, enerjiyə qənaət edən tikinti materiallarına 100 milyon dollar, avtomobil komponentlərinə 120 milyon dollar və əczaçılığa 50 milyon dollar sərmayə nəzərdə tutulur.
A-380 avtomobil yolunun 92 kilometrlik hissəsinin tikintisinə başlanılıb. Dəyəri 233 milyon dollar olan layihənin tranzit daşımalarını 50 faiz artıracağı, Turktuldan Qazaxıstan sərhədinədək yükdaşıma müddətini isə təxminən 24 saatdan 10 saata endirəcəyi gözlənilir.
Gələn ilin martından Daşkənd–Nukus marşrutu üzrə yüksəksürətli qatarın istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Bununla səfər müddəti 16 saatdan yeddi saata qədər azalacaq.
Nukusda təxminən 50 min sakinin yaşayacağı 2,7 kvadratkilometr ərazini əhatə edən “Nukus City” şəhərsalma layihəsi həyata keçiriləcək. Burada enerjiyə qənaət edən yaşayış binaları, biznes və ticarət mərkəzləri, xidmət obyektləri və yaşıllıq sahələri yaradılacaq.
154 milyard som dəyərində inşa edilən Qaraqalpaqıstan Elmi-Praktik Tibb Akademiyası hər il 3 000 həkim və 6 800 tibb və əczaçılıq işçisinin hazırlanmasına imkan verəcək. Nukusda qaraciyər və böyrək transplantasiyası da daxil olmaqla yüksək texnologiyalı tibbi xidmətlərin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Regionda 2025-ci ildə 1,7 milyard dollar investisiya cəlb edilib. 2026-cı ilin ilk yarısında Qaraqalpaqıstan iqtisadiyyatı 10,2 faiz böyüyüb. Yeni proqram 7 milyard dollar dəyərində 47 layihəni və təxminən 8 000 yüksəkmaaşlı iş yerinin yaradılmasını əhatə edir.
Özbəkistan 2027-ci ildə Qaraqalpaqıstana 5 milyard dollar investisiya cəlb etməyi hədəfləyir. Diqqətin daha yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrə, resursların emalına, bərpaolunan enerjiyə və texnologiyalara yönəldiləcəyi bildirilir.
