OMM Redaksiyası
Mərakeşdə sentyabrın 23-də parlament seçkiləri keçirilir. Səsvermə nəticəsində 395 yerlik Nümayəndələr Palatasının tərkibi müəyyənləşəcək və ölkənin növbəti hökumətinin formalaşmasına yol açılacaq.
Seçkilərdə 15,8 milyondan çox seçici qeydiyyatdan keçib. Parlamentdə yer uğrunda seçki üçün yaradılmış koalisiya da daxil olmaqla 28 siyasi partiya və iki müstəqil namizəd siyahısı mübarizə aparır.
Konstitusiyalı monarxiyada seçkilərin rolu
Mərakeş konstitusiyalı monarxiyadır və kral VI Məhəmməd dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərində mühüm rol oynayır. Parlament və hökumət geniş səlahiyyətlərə malik olsa da, monarxiya ölkənin siyasi sistemində güclü mövqeyini qoruyur.
Budəfəki seçkilər 2011-ci il “Ərəb baharı” etirazlarından sonra konstitusiyaya edilən islahatlardan bəri dördüncü parlament seçkisidir. Həmin dəyişikliklər parlamentin və hökumət başçısının rolunu gücləndirib, lakin kralın mərkəzi mövqeyini saxlayıb.
Konstitusiyaya əsasən, kral Nümayəndələr Palatasında ən çox səs toplayan partiyanın nümayəndəsi arasından hökumət başçısını təyin edir. Daha sonra təyin olunan baş nazir hökumət koalisiyası yaratmaq üçün digər partiyalarla danışıqlar aparır.
İşsizlik və 2030-cu il dünya çempionatı
İşsizlik, xüsusilə gənclər arasında, seçicilərin əsas narahatlıqlarından biridir. Mərakeşin Planlaşdırma üzrə Ali Komissiyasının məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkədə ümumi işsizlik səviyyəsi 13 faiz təşkil edib. 15-24 yaş qrupunda bu göstərici 37,2 faizə çatıb.
Beynəlxalq Valyuta Fondu Mərakeş əmək bazarında bacarıq uyğunsuzluğunu, özəl sektorun məhdud dinamizmini və gender bərabərsizliyini əsas problemlər sırasında göstərib. Gənc seçicilər üçün iş yerləri, əməkhaqları və yaşayış xərcləri ilə bağlı vədlər gündəlik iqtisadi təzyiqlərlə birbaşa əlaqəlidir.
Mərakeşin İspaniya və Portuqaliya ilə birgə ev sahibliyi edəcəyi 2030-cu il FIFA Dünya Çempionatına hazırlıq da seçkilərin əsas mövzularındandır. Hökumət nəqliyyat və stadion layihələri də daxil olmaqla infrastruktura milyardlarla dollar investisiya yatırmağı planlaşdırır.
Hakim partiyalar ölkənin inkişaf planları və turnirə hazırlıq çərçivəsində təxminən 20 milyard dollarlıq infrastruktur sərmayəsini önə çəkirlər. Layihələrdən biri Kasablanka yaxınlığında inşa edilən 115 min tamaşaçı tutumlu II Həsən stadionudur. Stadionun tikintisinin təxminən 1 milyard dollara başa gələcəyi gözlənilir.
İnvestisiyaların miqyası xərcləmə prioritetləri ilə bağlı müzakirələri də gücləndirib. Bəzi gənclər iri infrastruktur layihələrinin səhiyyə, təhsil və məşğulluğun yaxşılaşdırılmasına nə dərəcədə təsir etdiyini sual edirlər.
Partiyalar hansı vədləri verir?
2021-ci ildən koalisiya hökumətində təmsil olunan Milli Müstəqillər Birliyi, Əslilik və Müasirlik Partiyası və İstiqlal Partiyasının kampaniyalarında iş yerlərinin yaradılması və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin artırılması əsas yer tutur.
Milli Müstəqillər Birliyi növbəti parlament dönəmində 1 milyon iş yeri yaratmağı vəd edib. Əslilik və Müasirlik Partiyası da oxşar məşğulluq öhdəliyi irəli sürüb. İstiqlal Partiyası isə alıcılıq qabiliyyəti, səhiyyə, mənzil və məşğulluq məsələlərinə diqqət ayırır.
Müxalifətdəki Ədalət və İnkişaf Partiyası 2021-ci il seçkilərində ciddi itkilər verdikdən sonra parlamentdəki mövqeyini bərpa etməyə çalışır.
Mart ayında dərc olunan Afrobarometr sorğusuna əsasən, 18-35 yaşlı mərakeşlilərin yalnız 37 faizi parlamentə müəyyən dərəcədə etimad göstərib. Hökumət başçısına, hakim və müxalifət partiyalarına etimad ifadə edənlərin payı isə 33 faiz olub.
Gənclərin son etirazları məşğulluq, səhiyyə, təhsil və yaşayış xərcləri ilə bağlı narazılıqları üzə çıxarıb. Bununla belə, gənclərin siyasətdən tamamilə uzaqlaşdığı nəticəsinə gəlmək olmaz. Əsas sual onların seçkilərin və siyasi partiyaların bu problemləri həll edə biləcəyinə inanıb-inanmadığıdır.
Nəticələr təsdiqləndikdən sonra kral VI Məhəmməd ən çox səs toplayan partiyanın nümayəndəsini hökumət başçısı təyin edəcək. Yeni hökumət iş yerlərinin yaradılması, ictimai xidmətlərin yaxşılaşdırılması və iqtisadi artımın qorunması ilə yanaşı, 2030-cu il dünya çempionatına hazırlıq çərçivəsində genişmiqyaslı infrastruktur proqramına da nəzarət etməli olacaq.
