OMM Redaksiyası
ABŞ sentyabrın 8-də İranın 27 aviaşirkətinə qarşı sanksiya tətbiq edib. Siyahıya İranla Gürcüstan arasında uçuşlar həyata keçirən bir neçə aviaşirkət də daxil edilib.
Gürcüstanın Mülki Aviasiya Agentliyi əvvəlki Qərb sanksiyalarına yanaşmasına uyğun olaraq məhdudiyyətlərə əməl edəcəyini açıqlayıb.
Qərar İranın Gürcüstandakı səfiri Seyid Əli Mojaninin reaksiyasına səbəb olub. Diplomat İranın Gürcüstanın belə seçim etmək hüququna “hörmət etdiyini”, lakin Tehranın da buna cavab olaraq öz qərarlarını qəbul etməkdə sərbəst olduğunu bildirib.
Mojani İranın turizm operatorlarının Gürcüstana turist səfərlərinin gələcəyi ilə bağlı artıq səfirliyə müraciət etdiyini deyib. O, Gürcüstanın, xüsusilə Qara dəniz sahillərinin iranlı turistlər üçün əsas istiqamətlərdən birinə çevrildiyini qeyd edib və uçuşların çətinləşəcəyi təqdirdə səyyahların digər məkanlara üz tuta biləcəyini bildirib.
Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze isə fikir ayrılıqlarının ictimai bəyanatlar vasitəsilə aparılmamalı olduğunu söyləyib. Onun sözlərinə görə, Gürcüstanın İran səfirinə hər hansı mesajı varsa, bu, açıq müzakirə yolu ilə deyil, birbaşa çatdırılacaq.
Kobaxidze mübahisənin mahiyyəti ilə bağlı mövqeyindən geri çəkilməyib. Baş nazir bildirib ki, Gürcüstan qüvvədə olan beynəlxalq sanksiya rejimlərinə əməl edir və onların yan keçilməsinə imkan vermir.
Vaşinqtonun Gürcüstana diqqəti artır
Aviaşirkətlərlə bağlı mübahisə nisbətən məhdud xarakter daşısa da, hadisə Tbilisinin Qərb tərəfdaşları ilə münasibətlərinin pisləşdiyi daha geniş fonda baş verir.
ABŞ Konqresində Gürcüstanın İran, Rusiya və Çinlə əlaqələrinə artan diqqətin əsas göstəricilərindən biri Çin Kommunist Partiyasının, İran hökumətinin və Rusiya Federasiyasının ölkədəki təsirinə qarşı yönəlmiş ikipartiyalı “MEGOBARI Act” qanun layihəsidir.
Qanun layihəsi ABŞ Nümayəndələr Palatasında böyük səs çoxluğu ilə qəbul edilib. Sənəddə Gürcüstanın hazırkı hökumətinin müstəqil vətəndaş cəmiyyətinə və ənənəvi Avroatlantik tərəfdaşlara qarşı getdikcə daha sərt mövqe tutduğu, Rusiya, Çin və digər avtoritar dövlətlərlə əlaqələri gücləndirdiyi bildirilir.
Təklif olunan tədbirlərdən biri Tbilisinin öz vətəndaşlarının demokratik iradəsini həqiqətən təmsil etdiyini və Avropa İttifaqı ilə NATO-ya üzvlüyə can atdığını nümayiş etdirənədək ABŞ-Gürcüstan Strateji Tərəfdaşlıq Komissiyasının fəaliyyətinin dayandırılmasıdır.
İyunda ABŞ Nümayəndələr Palatası Gürcüstanda Rusiya və Çin kəşfiyyatının fəaliyyəti barədə administrasiyanın ətraflı hesabat hazırlamasını tələb edən ayrıca tədbir də qəbul edib. Bu addım Çin və Gürcüstanın münasibətlərini hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəltdiyini elan etməsindən sonra atılıb.
Kulevi məsələsi də təzyiqi artırır
İran aviaşirkətlərinə qarşı sanksiyalara əməl edilməsi Qara dənizdə yerləşən Kulevi limanı ətrafında yaranmış ayrıca sanksiya mübahisəsi fonunda daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Kulevidə Azərbaycanın dövlət enerji şirkəti “SOCAR”a məxsus neft terminalı və yaxın vaxtlarda inşa edilmiş emal zavodu yerləşir. Hər iki obyektlə bağlı fəaliyyətə dair araşdırmaçıların və monitorinq qruplarının sualları yaranıb.
“Kayseri” tankeri Rusiyanın Novorossiysk limanından yola düşərək Kulevidə 100 min tondan çox Rusiya xam nefti boşaldıb. Çatdırılmadan cəmi üç həftə sonra tanker Rusiyanın ehtimal edilən “kölgə donanmasına” qarşı tədbirlər çərçivəsində Avropa İttifaqının sanksiya siyahısına salınıb.
Avropa İttifaqı Rusiyadan mənşəli xam neftin qeyri-standart və yüksək riskli daşınma üsullarından istifadə edən gəmilərlə daşındığı iddiaları fonunda 20-ci sanksiya paketinin bir hissəsi kimi Kuleviyə birbaşa sanksiya tətbiq edilməsinə yaxınlaşıb.
Gürcüstan hökuməti və limanın operatoru sanksiyaya məruz qalan gəmilərin obyektdən istifadəsinin qarşısını alacaqlarını öhdələrinə götürdükdən sonra ölkə bu addımdan yayına bilib.
Enerji üzrə tədqiqatçılar Kulevi zavodunun yalnız Rusiyadan xam neft idxal etməklə, daha sonra emal olunmuş məhsulları Avropa İttifaqı və ABŞ bazarlarına çıxararaq boşluqdan istifadə etdiyini bildiriblər. Onların fikrincə, bu praktika 2026-cı ilin yanvarından sonra Rusiya mənşəli neft məhsullarının idxalını qadağan edən Aİ qaydalarını poza bilər.
Gürcüstan rəsmiləri, o cümlədən Kobaxidze, qanun pozuntusunu dəfələrlə inkar edib və terminalın Qərb sanksiyalarından yayınmaq üçün istifadə edilmədiyini vurğulayıblar.
Sanksiyalara əməl etmək niyə vacibdir?
İran aviaşirkətləri və Kulevi ilə bağlı məsələlər Gürcüstanın son qərarının daha geniş əhəmiyyətini izah edir. Kulevi ilə bağlı aylarla davam edən araşdırmalar və ABŞ Konqresinin Tbilisinin Moskva, Pekin və Tehranla münasibətlərinə yönəlmiş qanunvericilik təşəbbüsləri fonunda Gürcüstan daha aydın sanksiya uyğunluğu nümayiş etdirməyə çalışır.
Sanksiyaya məruz qalan İran aviadaşıyıcılarına qarşı məhdudiyyətlərin tətbiqi Tbilisiyə Kulevi ilə bağlı suallara baxmayaraq, başqa sahələrdə sanksiyalardan yayınmaq niyyətində olmadığını göstərmək imkanı verir.
Mojani isə İranın mümkün reaksiyasını qarşıdurma deyil, müstəqil qərar kimi təqdim edib. O, iranlı turist və tacirlərin Gürcüstana səfərlər çətinləşərsə, Qara dənizin digər istiqamətlərini seçə biləcəyini bildirib.
Bu dəyişikliklərin böyük miqyasda baş verib-verməyəcəyi hələ aydın deyil. Gürcüstan son illərdə iranlı ziyarətçilər üçün möhkəm turizm istiqamətinə çevrilib.
Hazırda İran aviaşirkətlərinə tətbiq edilən məhdudiyyətlər Gürcüstanın üzləşdiyi daha böyük problemin yalnız bir hissəsidir. Tbilisi ölkənin Moskva, Pekin və Tehrana yaxınlaşdığını düşünən ABŞ Konqresinin artan təzyiqi ilə üzləşir, Gürcüstan hökuməti isə beynəlxalq sanksiyalara hörmət etdiyini bildirir.
