Rəqəmsal texnologiyalar dövründə məlumatların təhlükəsizliyi artıq bir seçim deyil, zərurətdir. İş noutbukundakı şəxsi fotolar, ailə kompüterindəki sənəd skanları və ya fləş kartdakı məxfi layihələr kənar şəxslərin əlinə keçə bilər. Fayllarınızı etibarlı şəkildə qorumaq üçün kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi olmağa ehtiyac yoxdur. Bu yazıda “Windows”, “macOS” və digər sistemlərdə fayllara, qovluqlara və bütöv disklərə parol qoymağın yollarını izah edirik.
Niyə məlumatları şifrələməliyik?
Parol təyini bir çox praktik problemin həllinə kömək edir:
- Cihazın ortaq istifadəsi: Kompüterdən ailə üzvləri və ya həmkarlar istifadə edirsə, şəxsi faylları gizlətmək vacibdir.
- Məxfi sənədlər: Pasport skanları, bank çıxarışları və müqavilələr açıq girişdə olmamalıdır.
- Uşaqlardan qorunma: Uşaqlar təsadüfən vacib sənədləri silə və ya uyğun olmayan məzmuna daxil ola bilərlər.
- Oğurluq zamanı təhlükəsizlik: Cihaz fiziki olaraq oğurlansa belə, şifrələnmiş məlumatlar əlçatmaz qalır.
“Windows”da qorunma üsulları
"Windows" sistemində məlumatları qorumaq üçün bir neçə effektiv vasitə mövcuddur:
- Şifrəli arxivlər: Ən sadə üsul “7-Zip” və ya “NanaZip” kimi proqramlarla qovluğu arxivləşdirmək və AES-256 şifrələməsi tətbiq etməkdir. Arxiv yaradarkən "Fayl adlarını şifrələ" seçimini etmək tövsiyə olunur.
- BitLocker: Bu, “Windows”un daxili texnologiyasıdır və bütöv diskləri şifrələmək üçün nəzərdə tutulub. “Windows 10/11 Pro” və “Enterprise” versiyalarında mövcuddur. Xarici disklər və fləş kartlar üçün də istifadə edilə bilər.
“macOS” və digər platformalar
“Apple” istifadəçiləri daxili "Disk Utility" proqramı vasitəsilə şifrəli disk obrazları (.dmg) yarada bilərlər. Bu, “Mac”da faylları qorumağın ən etibarlı yoludur. Çarpaz platformalı (Windows, macOS, Linux) həll axtaranlar üçün isə “VeraCrypt” proqramı tövsiyə olunur. Bu proqram yüksək səviyyəli təhlükəsizlik təmin edən şifrəli konteynerlər yaratmağa imkan verir.
Ayrı-ayrı sənədlərin qorunması
Bəzən bütün qovluğu deyil, yalnız konkret bir faylı qorumaq kifayət edir:
- “Microsoft Office”: “Word”, “Excel” və “PowerPoint” sənədlərini "Məlumat" menyusundan "Sənədi şifrələ" seçimi ilə qorumaq olar.
- PDF faylları: “Adobe Acrobat” və ya müxtəlif onlayn servislər (SmallPDF, ILovePDF) vasitəsilə PDF sənədlərinə giriş parolu qoymaq mümkündür.
Praktik tövsiyələr
Maksimum təhlükəsizlik üçün bu qaydalara əməl edin:
- Mürəkkəb parollar seçin: Ən azı 12 simvoldan ibarət, böyük-kiçik hərf, rəqəm və xüsusi işarələrin kombinasiyasından istifadə edin.
- Parol menecerlərindən istifadə edin: “Bitwarden”, “1Password” və ya “KeePass” kimi proqramlar parolları yadda saxlamağa kömək edəcək.
- Bərpa açarlarını saxlayın: “BitLocker” kimi sistemlərdə bərpa açarını mütləq təhlükəsiz yerdə (məsələn, bulud yaddaşında) saxlayın.
- Ehtiyat nüsxə yaradın: Şifrələnmiş faylların zədələnmə ehtimalına qarşı mütləq nüsxələrini çıxarın.
