OMM Redaksiyası
Güclü El-Ninyo dünya üzrə ekstremal hava şəraitini gücləndirir. Quraqlıq, meşə yanğınları və dağıdıcı fırtınalar milyonlarla insana təsir etdiyi bir vaxtda hökumətlər böhrana qarşı tədbirlər görməyə çalışır.
Çaylar quruyub, əkinlər məhv olub, ailələr ərzaq və su tapmaqda çətinlik çəkir. “The Guardian”ın məlumatına görə, Papua-Yeni Qvineyada şiddətli quraqlıq səkkiz milyonadək insana təsir edib, ərzaq qıtlığına, elektrik enerjisinin kəsilməsinə, məktəb və klinikaların bağlanmasına səbəb olub.
El-Ninyo mərkəzi və şərqi tropik Sakit okeanda səth sularının normadan artıq isinməsi nəticəsində yaranır. Bu proses atmosfer dövranını pozur, dünyanın müxtəlif yerlərində yağıntı və fırtına rejimlərini dəyişir: bəzi bölgələrdə hava daha isti və quraq olur, digərlərində isə güclü yağışlar və fırtınalar müşahidə edilir.
Proqnozlara görə, hazırkı El-Ninyo qeydə alınan ən güclü hadisə ola bilər, qlobal istiləşmə isə onun təsirlərini artırır. İndoneziyanın meteorologiya agentliyi güclü El-Ninyo şəraitinin 2027-ci ilin ilk rübünədək davam edə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Papua-Yeni Qvineyada su və elektrik çatışmazlığı
Papua-Yeni Qvineya adətən dünyanın ən rütubətli yerlərindən biridir və isti tropik sulardan gələn hava axınları bölgəyə bol yağıntı gətirir. Lakin bu il həmin sular şərqə doğru hərəkət edib, nəticədə bəzi ərazilərdə avqustdan bəri yağıntı adi göstəricinin dörddəbirindən də az olub.
Ölkənin milli meteorologiya agentliyindən Kasis İnapenin “The Guardian”a bildirdiyinə görə, əhalinin əksəriyyəti dolanışığını tamamilə yağışdan asılı olan fermerlərdir. O, ölkədə “yağış qıtlığı” yaşandığını deyib.
Agentlik El-Ninyonun başlandığını iyunda elan etsə də, İnapenin sözlərinə görə, ölkənin böyük hissəsində həmin vaxta qədər quraqlıq hökm sürürdü.
Papua-Yeni Qvineyanın şimal-şərq sahilində yerləşən Morobe əyalətində kiçik çaylar quruyub. Su çatışmazlığı səbəbindən bəzi məktəblər və tibb mərkəzləri gündə cəmi yarım gün işləyir, klinikalar isə xəstələri gecələmək üçün qəbul etmir.
Böhran paytaxt Port Morsbiyə də çatıb. Bəndlərdə suyun səviyyəsinin enməsi hidroenerji istehsalını azaldıb. Dövlət elektrik şirkəti 10 ayadək davam edə biləcək planlı elektrik kəsintiləri tətbiq edib.
Kilsələr, həmkarlar ittifaqları və biznes qruplarından ibarət koalisiya vəziyyəti “milli böhran” adlandırıb və həssas icmaları qorumaq üçün əlaqələndirilmiş tədbirlərin görünmədiyini bildirib.
Baş nazir Ceyms Marape əyalət və rayon rəhbərliyini quraqlıq dövrünün uzanmasına hazırlaşmağa çağırıb. Hökumət isə fəlakət yardımı üçün maliyyə imkanlarını araşdırır.
İndoneziyada son on ildən çox müddətin ən böyük yanğınları
İndoneziyada yanvar ayından bəri təxminən 900 min hektar, başqa sözlə, 9 min kvadratkilometr ərazi yanıb. Bu, on ildən çox müddətdə ölkədə qeydə alınan ən böyük meşə yanğınlarıdır.
Nusantara Atlas peyk monitorinq platforması avqustadək 895 657 hektar ərazinin yandığını qeydə alıb. Meşəçilik Nazirliyinin məlumatına görə isə yanvar-iyul aylarında yanğınlar 202 mindən çox hektar ərazini əhatə edib.
Hakimiyyət orqanları yağış yağmasına kömək etmək üçün bulud toxumlama əməliyyatları və yanğınlarla mübarizə məqsədilə su atma uçuşları həyata keçirmək üçün 50-dən çox təyyarə cəlb edib.
İndoneziya 2021-ci ildən 2026-cı ilin avqustunadək 252 bulud toxumlama əməliyyatı keçirib. Bu üsul dünyanın digər yerlərində meşə yanğınları ilə mübarizədə nadir hallarda tətbiq olunur.
Yüksək vəzifəli nazir bulud toxumlamanın yağış buludlarının mövcudluğundan asılı olduğunu bildirib. Uzun sürən quraqlıq dövründə isə belə buludlar getdikcə azalır.
Yanğın tüstüsü və duman İndoneziyanın hüdudlarını aşaraq Sinqapur, Malayziya və Filippinə çatıb. Timor-Leste ölkə üzrə məktəblərin üç gün müddətinə bağlanacağını elan edib.
Hindistanda musson yağıntıları on ildən çox müddətin ən aşağı səviyyəsində
Hindistanda musson mövsümündə yağıntılar on ildən çox müddətin ən zəif göstəricisinə düşüb. Bu, məhsul istehsalı, ərzaq qiymətləri və milyonlarla fermerin dolanışığı ilə bağlı narahatlığı artırıb.
Hindistan Meteorologiya Departamentinin məlumatına görə, 2026-cı il musson mövsümü yağıntıların 12,6 faiz azalması ilə başa çatıb. Bu, 2001-ci ildən bəri qeydə alınan dördüncü ən zəif göstəricidir.
Çatışmazlıq ölkənin şərqində və şimal-şərqində daha kəskin olub: yağıntılar normadan 25,6 faiz az qeydə alınıb. Cənub yarımadasında isə azalma təxminən 24,4 faiz təşkil edib.
Yağışın azlığı məhsuldarlığın enməsi, su anbarlarının tükənməsi, ərzaq inflyasiyasının artması və kənd yerlərində gəlirlərə təzyiq barədə narahatlığı gücləndirib.
Hindistanda becərilən torpaqların təxminən 52 faizi suvarılmır və yağıntıdan asılıdır. Bu səbəbdən milyonlarla fermer mövsümi yağışlardakı dəyişikliklərə məruz qalır.
Sakit okeanda fırtınalar artır, Atlantikdə qasırğa fəallığı azalır
El-Ninyo Asiyanın bəzi hissələrində şiddətli quraqlığa səbəb olsa da, Sakit okean sularının isinməsi okeanın şərqində son dərəcə fəal qasırğa mövsümünə şərait yaradıb.
Sentyabrın sonunadək bölgədə 19 tropik depressiya və ya fırtına qeydə alınıb. Onlardan səkkizi qasırğaya çevrilib, beşi isə güclü qasırğa olub.
Atlantik okeanında isə əks təsir müşahidə edilib. El-Ninyo qasırğa fəallığını zəiflədib və peyk müşahidələri başlayandan bəri mövsümdə ilk qasırğanın yaranması ən gec tarixə təsadüf edib.
Hökumətlərə təzyiq artır
Ekstremal hava şəraiti müxtəlif bölgələrdə icmaların həyatını pozduqca, hökumətlər həm mövcud fəsadları idarə etmək, həm də yeni quraqlıqlara, yanğınlara və dağıdıcı fırtınalara hazırlaşmaq zərurəti ilə üzləşir.
Milyonlarla insan artıq təsirləndiyindən ərzaq ehtiyatlarının, su resurslarının və vacib xidmətlərin qorunması ilə bağlı hökumətlərə təzyiq artır.
