Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) insan nəzarəti az olan və ya ümumiyyətlə olmayan silah sistemləri ilə bağlı danışıqları noyabrın 21-də, şənbə günü, Cenevrədə başa çatıb. AnewZ-nin məlumatına görə, iştirakçılar 2028-ci ilədək yeni qaydalar hazırlamaq barədə öhdəlik götürüblər.
Təxminən 100 ölkə qısa müddətdə hüquqi baxımdan məcburi qaydaların qəbuluna çağırıb. ABŞ, Rusiya və İsrail də daxil olmaqla, iri silah istehsalçıları isə bu mövqeyə qarşı çıxıblar.
Görüşdə BMT-nin beynəlxalq humanitar hüquq müqaviləsi olan, müəyyən adi silahların istifadəsini məhdudlaşdıran və ya qadağan edən Adi Silahlar haqqında Konvensiyanın (CCW) iştirakçısı olan 128 dövlət təmsil olunub. Konvensiya həddən artıq və ya əsassız əzaba səbəb olduğu hesab edilən silahları tənzimləyir.
ABŞ müqavilə əvəzinə hüquqi baxımdan məcburi olmayan təlimatlara üstünlük verir. Rusiya isə danışıqların ilk günündə gündəliyin qəbuluna mane olub.
BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş noyabrın 16-da, bazar ertəsi, görüşü video müraciətlə açaraq ölkələri “amansız” adlandırdığı silahların istifadəsinin və yayılmasının qarşısını almağa çağırıb.
Diplomatların sözlərinə görə, danışıqlar yerli vaxtla saat 04:00-dan sonraya qədər davam edib; müzakirələr bir neçə söz üzərində cəmlənib. Rusiyanın prosedur qaydalarına etirazı səbəbindən bəzi rəsmi iclaslar ləğv edilib.
Danışıqlardan əvvəl on ildən artıq hazırlıq işi aparılıb. Hökumətlərarası ekspertlər qrupu 2014-cü ildən BMT-nin himayəsi altında Cenevrədə toplaşır.
Razılaşmaya münasibətlər
Görüşə sədrlik edən isveçrəli Julien Thoeni nəticəni humanitar tərksilah sahəsində mühüm nailiyyət adlandırıb. Onun sözlərinə görə, bu, parçalanmış dünyada çoxtərəfli diplomatiyanın hələ də nəticə verə biləcəyini göstərir.
Yeni qanunların tərəfdarı olan bir ölkənin diplomatı nəticəni “məyusedici” kimi qiymətləndirib, eyni zamanda vəziyyətin “daha da pis ola biləcəyini” qəbul edib.
“Stop Killer Robots” təşkilatının icraçı direktoru Nicole van Rooijen hüquqi baxımdan məcburi sənədin qəbulunun təxirə salınmasının mülki şəxsləri və bəşəriyyəti riskə atdığını bildirib.
Ukrayna, Sudan və Yaxın Şərqdəki münaqişələrdə ölümcül avtonom silahların istifadəsi ilə bağlı narahatlıq artıb. BMT-nin baş katibi, Roma Papası və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi güclü və hüquqi baxımdan məcburi qaydaların qəbuluna çağırıblar.
CCW-də qərarlar konsensusla qəbul edilir
CCW-də qərarlar konsensus əsasında qəbul olunduğundan, istənilən dövlət prosesi dayandıra bilər. Bəzi müşahidəçilər və keçmiş hərbi rəsmilər ölkələrin BMT çərçivəsindən kənarda ayrıca prosesə başlamağı nəzərdən keçirməli olduğunu bildiriblər.
CCW-nin icmal konfransı beş ildən bir keçirilir. Buna görə də bu həftə əldə olunan nəticə müzakirələrə uzun müddət təsir göstərə bilər.