Ayətullah Əli Xamenei kimdir?

İranın 35 illik ali rəhbəri, ölkənin ən yüksək siyasi və dini avtoriteti Ayətullah Əli Xamenei 86 yaşında dünyasını dəyişib.

"Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM" xəbər verir ki, onun ölümü Tehrandakı iqamətgahına İsrail və ABŞ tərəfindən endirilən birgə hava zərbələrindən sonra baş verib.

İranın dövlət mediası bazar günü səhər saatlarında ölüm xəbərini təsdiqləyib və ölkədə 40 günlük matəm elan edib.

Əli Xoseyni Xamenei 1939-cu ildə Məşhəddə anadan olub. 1979-cu il İslam İnqilabından sonra o, ölkənin siyasi iyerarxiyasında sürətlə yüksəlib. 1981-ci ildə sui-qəsd cəhdindən sağ çıxan Xamenei, 1981-1989-cu illərdə İran-İraq müharibəsi dövründə prezident vəzifəsini icra edib. 1989-cu ildə Ayətullah Xomeyninin vəfatından sonra isə ali rəhbər təyin edilib.

Onun rəhbərliyi dövründə İranın xarici siyasəti və regional strategiyası formalaşıb. Xamenei nüvə proqramının İranın qanuni hüququ olduğunu müdafiə edib.

2015-ci ildə imzalanan "JCPOA" nüvə sazişinə icazə versə də, ABŞ-yə etibar etməməyə çağırıb. Regional müstəvidə isə o, Livan, Suriya, İraq və Yəməndəki müttəfiq qruplardan ibarət "Müqavimət Oxu" şəbəkəsini genişləndirib.

Xameneinin hakimiyyəti həm də daxili iğtişaşlarla yadda qalıb. 2009-cu il "Yaşıl Hərəkat", 2022-ci ildə Jina Mahsa Amininin ölümündən sonra başlayan etirazlar və 2025-ci ildə iqtisadi çətinliklər fonunda baş qaldıran nümayişlər dövlət tərəfindən sərt şəkildə yatırılıb. İnsan haqları təşkilatları bu dövrlərdə minlərlə insanın həlak olduğunu və siyasi azadlıqların məhdudlaşdırıldığını bildirir.

İran konstitusiyasına görə, yeni ali rəhbərin seçilməsi Ekspertlər Şurasının səlahiyyətindədir. Hazırda ölkədə keçid dövrünün necə idarə olunacağı və regional gərginliyin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi dünya birliyinin diqqət mərkəzindədir.